Uğurlu qadının arxasında niyə həmişə "varlı kişi" axtarılır? - Cəmiyyətin psixoloji yanaşması - PSİXOLOQDAN AÇIQLAMA

Azərbaycanda uğurlu karyera quran, biznesdə tanınan və ya dövlət qurumlarında yüksək vəzifələrə yüksələn qadınlarla bağlı cəmiyyətdə bəzən peşəkarlıqdan çox onların şəxsi həyatı müzakirə olunur. Hətta belə qadınların əldə etdiyi mövqelərin arxasında mütləq imkanlı və ya nüfuzlu kişi olduğu, "sevgilisi hesabına irəlilədiyi" kimi əsassız iddialar səsləndirilir. Halbuki psixologiya və gender araşdırmaları qadınların xüsusilə ənənəvi olaraq kişilərin üstünlük təşkil etdiyi sahələrdə uğur qazandıqda əlavə sosial stereotiplərlə üzləşə bildiyini göstərir. Araşdırmalarda uğurlu qadınların eyni uğuru göstərən kişilərlə müqayisədə daha çox şəxsi mühakiməyə məruz qala bildiyi də qeyd olunur. Bəs niyə cəmiyyət qadının zəhməti, təhsili, bacarığı və peşəkarlığı əvəzinə onun şəxsi münasibətlərini uğurunun səbəbi kimi görməyə meyllidir?

Bu yanaşmanın arxasında qadın liderliyinə dair stereotiplər, uğurlu qadının "ənənəvi qadın obrazından" kənara çıxması və onun yüksək statusunu qəbul etməkdə yaranan psixoloji müqavimət dayana bilər. Elmi ədəbiyyatda qadınların rəhbər vəzifələrdə həm kompetent görünmək, həm də sosial gözləntilərə uyğun davranmaq məcburiyyətində qalması "ikiqat standart" problemi kimi araşdırılır. Bəs bu stereotiplər haradan yaranır və cəmiyyət niyə uğurlu qadının arxasında mütləq bir kişi axtarır?
Mövzu ilə bağlı psixoloq Samirə Bağırova BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, ümumiyyətlə Azərbaycan cəmiyyətində istənilən sahədə uğur əldə edən şəxsin peşəkarlığı yox, şəxsi həyatı müzakirə olunur. Bəs cəmiyyətimizdə niyə uzun zaman çərçivəsində insanları gördüyü işə görə deyil, şəxsi həyatına görə qiymətləndirirlər? Onun sözlərinə görə, çünki intellekti müzakirə etmək üçün, bilik, arqument və ən azından həmin sahəni anlamaq lazımdır: "İntellektual insana kiminsə şəxsi həyat maraqsızdır. Şəxsi həyatı müzakirə etmək isə daha asandır. İnsan bilmədiyi sahədə fikir yürütməkdənsə, hamının fikir bildirə biləcəyi mövzuya, yəni şəxsi həyata keçid edir. Məqsəd həmin insanı sadələşdirmək cəhdidir. Məhz uğurlu qadınların məsələsinə gəlincə isə, bunun kökündə əsrlərlə formalaşmış sosial düşüncə dayanır. Tarix boyu qadının təhsil alması,müstəqillik qazanması, qərarverici mövqelərə yüksəlməsi məhdudlaşdırılıb. Bu düşüncə o qədər dərin kök salıb ki, bu gün müasir qaydalara keçid etsək də, bir qadının öz zəhməti, biliyi və bacarığı ilə uğur qazana biləcəyini qəbul etmək, bir çox qadınlar üçün hələ də çətindir. Eyni zamanda burada qısqanclıq və sosial müqayisə də rol oynayır. Əslində bir qadının yüksəlişi başqa qadın üçün ilham mənbəyi olmaq əvəzinə, azərbaycan qadınları bunu özünə təhdid kimi qəbul edir.

Çünki daxili sualı oyqnır; " o bacardısa, bəs mən niyə bacarmadım? " Belə bir sual ilə üzləşmək isə narahatlıq yaradır. Asan yola əl atılır, həmin qadının uğurunu kiçiltmək, onun əməyini görünməz etmək və nailiyyətini hansısa kişinin adı ilə izah etmək. Məsələ tək bu deyil. Azərbaycan cəmiyyətində bir insanın şəxsi kimliyi, statusu qanundan üstündür. Və əgər bir ölkədə qanundan, qaydadan və institusional prinsiplərdən çox insanların kimliyi, tanışlığı və əlaqələri rol oynayırsa, bu, sistemin zəif olduğunu göstərir. Bu səbəbdən belə bir cəmiyyətdə qadın öz peşəkarlığına görə hər hansı bir vəzifəyə təyin olunsa da, bu şübhə doğurur. Sistem dəyişməlidir. Köhnə düşüncə istehsal edən təhsil sistemi sıfırlanmalı, yeni şüur səviyyəsinin formalaşması üçün yeni, dəyər sistemi yaradılmalıdır. Köhnə düşüncə tərzi ilə yeni cəmiyyət qurmaq mümkün deyil, olmayacaq da".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin