Ali Məhkəmədən məhkumlarla bağlı MÜHÜM QƏRAR: Barışıq cəzanı azalda bilərmi?

Ali Məhkəmənin hökm qanuni qüvvəyə mindikdən sonra zərərçəkmiş şəxslə barışığın cəzanın azaldılması üçün hökmün icrası mərhələsində əsas sayıla bilməməsi ilə bağlı mövqeyi məhkumların hüquqları və cəzanın yüngülləşdirilməsi qaydaları baxımından mühüm hüquqi məsələdir. Bu yanaşma hökm çıxarıldıqdan sonra tərəflər arasında əldə olunan razılaşmanın cəzanın icrasına hansı həddə təsir göstərə biləcəyi sualını gündəmə gətirir. Eyni zamanda, məhkumların qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər hüquqi imkanlardan istifadə etmək hüququ da qalır.

Bəs, hökm qanuni qüvvəyə mindikdən sonra zərərçəkmiş şəxslə əldə olunan barışıq hansı hüquqi əhəmiyyət daşıyır və bu halda məhkum cəzanın yüngülləşdirilməsi üçün hansı qanuni mexanizmlərdən istifadə edə bilər?
Mövzu ilə bağlı Sonxeber.az-a açıqlama verən vəkil Elvin Əliyev bildirib ki, cinayət mühakimə icraatında zərərçəkmiş şəxslə təqsirləndirilən şəxsin barışması və vurulmuş ziyanın ödənilməsi cəzanın fərdiləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

"Lakin bu halların hüquqi nəticələri onların hansı mərhələdə baş verməsindən asılıdır. Xüsusilə, məhkəmə hökmü qanuni qüvvəyə mindikdən sonra əldə edilən barışığın cəzanın azaldılması üçün əsas olub-olmaması hüquqi baxımdan mühüm məsələdir. Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin 59.1.12-ci maddəsində zərərçəkmiş şəxslə barışıq cəzanı yüngülləşdirən hal kimi nəzərdə tutulur. Məcəllənin 60.1-ci maddəsi isə müəyyən şərtlər daxilində cəzanın təyin edilməsinin xüsusiyyətlərini müəyyən edir. Bu normalar, əsasən, cəzanın təyin edilməsi mərhələsində tətbiq olunur. Hökm qanuni qüvvəyə mindikdən sonra baş verən barışıq isə öz-özlüyündə əvvəlki cəza təyinetmə prosesinin yenidən açılmasına və cəzanın avtomatik azaldılmasına səbəb olmur".

Vəkil bildirib ki, Ali Məhkəmənin mövqeyi hökmün icrası mərhələsində cəzanın dəyişdirilməsi ilə onun ilkin təyin edilməsi arasındakı fərqin qorunmasına əsaslanır:

"Hökm qüvvəyə mindikdən sonra yekun məhkəmə qərarı yalnız qanunla nəzərdə tutulan əsaslar və prosessual qaydalar çərçivəsində dəyişdirilə bilər. Buna görə də sonradan əldə edilən barışıq Cinayət Məcəlləsinin 59.1.12 və 60.1-ci maddələrinə əsasən cəzanın yenidən müəyyənləşdirilməsi üçün müstəqil əsas sayılmır. Bununla belə, bu yanaşma məhkumun cəzanın yüngülləşdirilməsi ilə bağlı bütün hüquqlarının aradan qalxması demək deyil. Barışıq, zərərin ödənilməsi və məhkumun peşmançılıq göstərməsi onun davranışını və islah olunma səviyyəsini qiymətləndirmək baxımından əhəmiyyət daşıya bilər. Bu hallar qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər mexanizmlər, o cümlədən şərti olaraq vaxtından əvvəl azad edilmə və cəzanın çəkilməmiş hissəsinin daha yüngül cəza ilə əvəz olunması zamanı nəzərə alına bilər".

Onun sözlərinə görə, zərərçəkmişlə barışıq həmin güzəştlərin tətbiqinə avtomatik hüquq yaratmır:

"Qərar cinayətin xarakteri, çəkilmiş cəza müddəti, məhkumun davranışı və qanunla müəyyən edilmiş digər şərtlər əsasında qəbul edilir. Əfv və amnistiya mexanizmlərindən istifadə də müvafiq hüquqi tələblərə uyğun olmalıdır. Məhkumun hüquqlarının müdafiəsi baxımından da əsas məsələ qanunla nəzərdə tutulan hüquqi vasitələrdən düzgün istifadə edilməsidir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 60-cı maddəsi hüquq və azadlıqların məhkəmə təminatını nəzərdə tutur. Lakin bu təminat məhkəmənin qanunda göstərilməyən əsaslarla yekun hökmü dəyişdirməli olduğu anlamına gəlmir".

Vəkil qeyd edib ki, Ali Məhkəmənin 20 oktyabr 2026-cı ildə açıqlanan hüquqi mövqeyinə görə, hökm qanuni qüvvəyə mindikdən sonra zərərçəkmişlə barışığa istinad etməklə Cinayət Məcəlləsinin 59.1.12 və 60.1-ci maddələri əsasında cəzanın yenidən müəyyənləşdirilməsi barədə müraciətə hökmün icrası qaydasında baxıla bilməz:

"Nəticə etibarilə, hökm qüvvəyə mindikdən sonra əldə olunan barışıq cəzanın yenidən müəyyənləşdirilməsi üçün müstəqil əsas sayılmasa da, hüquqi əhəmiyyətini tam itirmir. Barışıq, zərərin ödənilməsi və məhkumun müsbət davranışı qanunla nəzərdə tutulan digər güzəşt mexanizmləri çərçivəsində qiymətləndirilə bilər. Əsas məqsəd həm yekun məhkəmə qərarının sabitliyini qorumaq, həm də məhkumun qanuni güzəştlərdən istifadə imkanını təmin etməkdir".

Röyalə Xəyal

Telegramda izləyin