Kərə yağında qiymət artımı: Səbəb nədir, növbəti bahalaşma gözlənilirmi? - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

Ölkədə kərə yağının qiymətində artım müşahidə olunur. Alıcılar bəzi məhsulların əvvəlki qiymətlərlə müqayisədə bir neçə manat bahalaşdığını bildirirlər. Satıcıların sözlərinə görə, son günlər həm yerli, həm də idxal olunan yağların qiymətində artım qeydə alınıb. Rəsmi məlumatlara görə, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında ölkədə 18 045 ton kərə yağı istehsal edilib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 9,5 faiz azdır.

Eyni zamanda, idxal olunan yağın orta qiymətinin də əvvəlki illə müqayisədə yüksəldiyi bildirilir. Bəs kərə yağının bahalaşmasına hansı amillər təsir edir? Qiymət artımı idxaldan asılılıq, istehsalın azalması və digər iqtisadi səbəblərlə bağlıdırmı? Yaxın aylarda yağın qiymətində yenidən artım gözlənilirmi?
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, Azərbaycanda yağın qiymətinin artmasını həm daxili bazardakı təklif və istehsal vəziyyəti, həm də xarici bazarlarda qiymətlərin və daşınma xərclərinin dəyişməsi ilə əlaqələndirmək olar. Burada kərə yağı ilə bitki yağını fərqləndirmək vacibdir: onların xammal bazası və qiymətə təsir edən amillər eyni deyil. 2026-cı il oktyabrın 21-də yayılan məlumatlara görə, bəzi mağazalarda yağ məhsullarının qiymətində 30-50 qəpikdən bir neçə manatadək artım qeydə alınıb. Eyni zamanda, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycanda kərə yağı istehsalı ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 9,5% azalıb.

Bitki yağları üzrə də idxal xərclərinin artması diqqət çəkir. Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatlarına əsaslanan statistikaya görə, 2026-cı ilin ilk 9 ayında Azərbaycana bitki və heyvan mənşəli yağların idxalının dəyəri 223,56 milyon dollara çatıb. Bu, ötən ilin eyni dövründən 28% çoxdur. İdxalın fiziki həcmi 21% artsa da, bir ton məhsulun orta idxal qiyməti təxminən 1520 dollardan 1603 dollara yüksəlib.

Beynəlxalq bazarda da təzyiq amilləri var. FAO-nun məlumatına görə, 2026-cı ilin sentyabrında bitki yağlarının qiymət indeksi avqustla müqayisədə 0,9% artıb. Bununla belə, bütün yağ növləri bahalaşmayıb: həmin ay günəbaxan yağının beynəlxalq qiymətləri azalıb, palma yağının qiyməti isə yüksəlib.
Belə ehtimal var, amma yağın bütün növləri üzrə davamlı bahalaşmanın qaçılmaz olduğunu demək olmaz. Kərə yağı istehsalının azalması, idxal qiymətlərinin yüksəlməsi, daşınma və digər təchizat xərclərinin artması bahalaşmanı davam etdirə bilər. Digər tərəfdən, idxal həcminin artması, beynəlxalq bazarda bəzi bitki yağlarının ucuzlaşması və yerli satıcılar arasında rəqabət qiymət artımını məhdudlaşdıra bilər.

Məncə, əsas diqqət yetirilməli məsələ qiymət artımının nə dərəcədə əsaslandırılmasıdır. İdxal xərclərinin yüksəlməsi müəyyən qiymət artımını izah edə bilər, lakin bu, mağazalarda qiymətlərin istənilən həddə qaldırılmasına əsas vermir. Bunun üçün idxal qiymətləri, topdansatış və pərakəndə satış marjaları, yerli istehsalın dinamikası və bazardakı rəqabət birlikdə təhlil edilməlidir. Yaxın aylarda qiymətlərin istiqamətini müəyyənləşdirəcək əsas amillər beynəlxalq yağ bazarındakı dəyişikliklər, idxalın maya dəyəri, yerli istehsal və ticarət şəbəkələrinin qiymət siyasəti olacaq. Hazırkı məlumatlar bahalaşma riskinin olduğunu göstərir, lakin onun miqyasını və müddətini dəqiq proqnozlaşdırmaq üçün kifayət etmir.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin