Sağlığında özünə başdaşı hazırlatdırmaq günah sayılır? - İlahiyyatçı AÇIQLADI

İnsanların sağlığında özləri üçün başdaşı hazırlatdırması və ya qəbiristanlıqda əvvəlcədən məzar yeri ayırması bəzən dini və mənəvi baxımdan müzakirə olunan məsələlərdəndir. Bu addımın ölümə hazırlıq, şəxsi seçim və gələcək qayğılarla bağlı tərəfləri olduğu kimi, İslam dinində ölümə münasibət və dəfnlə bağlı ənənələr baxımından da müxtəlif suallar yaradır.

Bəs, insanın sağlığında özü üçün başdaşı hazırlatdırması və ya qəbiristanlıqda əvvəlcədən məzar yeri ayırması dini baxımdan icazəlidirmi? İslamda bu əmələ münasibət necədir və belə bir addımın qadağan sayıldığı hallar varmı?
Mövzu ilə bağlı Sonxeber.az-a açıqlama verən ilahiyyatçı Əkrəm Həsənov bildirib ki, İslam dininə görə, hər bir müsəlman həyat tərzini və davranışlarını dini mənbələrə əsaslandırmalıdır.

"Xüsusilə axirətə aid məsələlərdə şəriətin mənbələrində yer almayan əməlləri dinin tələbi kimi təqdim etməyi doğru hesab etmirəm. Nə Quranda, nə də Peyğəmbərin (s.ə.s.) həyatında insanın ölümündən əvvəl qəbir yeri alması və ya özü üçün başdaşı hazırlatması barədə göstəriş var. Bu, insanın fərdi qərarıdır. İslam dini bu məsələdə konkret göstəriş vermir. İslam dini insanın sağlığında özü üçün başdaşı hazırlatmasını və ya qəbiristanlıqda yer ayırmasını açıq şəkildə qadağan etməyib. Fiqh baxımından bu, icazə verilən əməllər sırasında qiymətləndirilə bilər. Lakin bir əməlin icazəli olması onun tövsiyə edildiyi və ya savab qazandırdığı anlamına gəlmir. Qurani-Kərimdə ölüm və dəfn məsələsinə aydın şəkildə toxunulur. "Hər bir canlı ölümü dadacaq" (Ali-İmran, 185) ayəsi bunu xatırladır. Əbəsə surəsinin 21-ci ayəsində də Allahın insanı öldürüb qəbrə qoyduğu bildirilir. Dəfn insanın ehtiramla torpağa tapşırılmasının bir hissəsidir. Ancaq bu ayələrdə insanın özü üçün əvvəlcədən qəbir yeri alması barədə göstəriş yoxdur. Loğman surəsinin 34-cü ayəsində isə heç kimin sabah harada öləcəyini bilmədiyi vurğulanır. Bu, ölümün vaxtı və yerinin insan üçün qeyri-müəyyən olduğunu xatırladır".

İlahiyyatçı bildirib ki, hədislərdə də qəbirlərlə bağlı müxtəlif göstərişlər var:

"Peyğəmbərin (s.ə.s.) qəbirlərin üzərində tikili qurulmasını, onların üzərində oturulmasını və suvaqlanmasını qadağan etdiyi bildirilir (Səhih Müslim, Cənaiz, 970). Digər tərəfdən, Osman ibn Məzunun qəbrinin tanınması üçün üzərinə daş qoyulduğu qeyd olunur (Əbu Davud, Cənaiz, 3206). Bu rəvayət qəbrin yerini müəyyənləşdirmək üçün sadə bir işarədən istifadə edilməsinin mümkünlüyünə dəlalət edir. Burada əsas məsələ təmtəraqlı tikililərdən, öyünməkdən və israfçılıqdan uzaq durmaqdır. Qəbir ziyarətinin insana axirəti xatırlatması da hədislərdə qeyd edilir (Səhih Müslim, Cənaiz, 977). Bundan əlavə, Ömərin (r.a.) Peyğəmbərin (s.ə.s.) yanında dəfn olunmaq üçün Aişədən (r.a.) icazə istəməsi barədə rəvayət var (Səhih Buxari, Cənaiz, 1392). Bu hadisə müəyyən bir dəfn yerinin əvvəlcədən düşünülməsinin səhabələr dövründə də mövcud olduğunu göstərir. Bununla belə, həmin hadisəni hər kəsin sağlığında qəbir yeri almasının dini tövsiyə olması kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz".

O, qeyd edib ki, alimlərin fikirlərinə gəldikdə, klassik fiqh mənbələrində insanın sağlığında özü üçün qəbir qazdırması məsələsinə müxtəlif yanaşmalar mövcuddur:

"Bəzi alimlər bunu məkruh hesab ediblər. Digərləri isə belə bir addımda dini baxımdan problem görməyiblər. Müasir alimlər arasında da qəbiristanlıqda əvvəlcədən yer ayırmağı icazəli sayanlar, qəbrin özünü əvvəlcədən qazdırmağı isə sünnədə xüsusi əsası olmayan əməl kimi qiymətləndirənlər var. Mənim fikrimcə, insanın sağlığında özü üçün qəbir yeri alması vacib deyil və buna dini zərurət kimi yanaşmaq olmaz. Quranda heç kimin harada öləcəyini bilmədiyi bildirilir. Bununla yanaşı, müasir dövrdə məsələnin maddi və sosial tərəfləri də mövcuddur. Bəzən qəbir yeri və başdaşı məsələsi ticarətə, yaxud nüfuz nümayişinə çevrilə bilir. Halbuki İslam sadəliyi təşviq edir. Daha məqsədəuyğun olan insanın imanına, əməllərinə və borclarına diqqət yetirməsi, dəfn məsələlərini isə yaxınlarının öhdəsinə buraxmasıdır. Qəbir yeri üçün xərclənəcək vəsaiti sədəqəyə yönəltmək də xeyirli seçim ola bilər. Bununla belə, kimsə yaxınlarına yük olmamaq məqsədilə əvvəlcədən sadə bir qəbir yeri ayırıbsa, bunu avtomatik olaraq günah saymaq olmaz. Əsas məsələ niyyətin düzgün olması, israfdan və özünü nümayiş etdirməkdən uzaq durmaqdır".

Röyalə Xəyal

Telegramda izləyin