Qütb burulğanı vaxtından əvvəl zəifləyir: Avropanı sərt qış gözləyir?

Qütb burulğanı vaxtından əvvəl zəifləyir: Avropanı sərt qış gözləyir?Arktikada şaxtalı hava kütlələrini Şimal qütbü ətrafında saxlayan güclü küləklər sistemi - qütb burulğanı bu il gözləniləndən xeyli tez zəifləməyə başlayıb. Meteoroloqlar bunun Şimal yarımkürəsinin bəzi bölgələrində qışın sonrakı aylarında daha soyuq və quraq hava şəraiti riskini artıra biləcəyini bildirirlər. Bununla belə, mütəxəssislər bu prosesin mütləq sərt qışla nəticələnəcəyini düşünmürlər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Reuters" agentliyi məlumat yayıb.

Qütb burulğanı Şimal qütbü üzərində, Yer səthindən təxminən 10-50 kilometr yüksəklikdə hərəkət edən güclü qərbdən şərqə doğru küləklər sistemidir. O, Arktikadakı son dərəcə soyuq havanın ətraf ərazilərə yayılmasının qarşısını almağa kömək edir. Bu sistemin gücü atmosferin aşağı qatlarında hava şəraitinə də təsir göstərərək qış aylarında Avropa və Şimali Amerikanın bəzi bölgələrində temperaturun kəskin enməsinə səbəb ola bilər.

Atmosfer alimi Cennifer Frensis bildirib ki, qütb burulğanı adətən Arktika üzərində güclü qalır və soyuq havanı həmin ərazidə saxlayır. Lakin bəzi qışlarda bu sistem zəifləyə və ya tarazlığını itirə bilər. Belə hallarda qütbün soyuq havası cənuba doğru hərəkət edir və Avrasiya ilə Şimali Amerikada sərt qış şəraiti yarana bilər.

Bu prosesin əsas səbəblərindən biri qəfil stratosfer istiləşməsi adlanan atmosfer hadisəsidir. Bu zaman Arktika üzərində, atmosferin yüksək qatlarında temperatur qısa müddətdə kəskin yüksəlir. Nəticədə qütb burulğanı zəifləyir, bu isə bir və ya iki həftə sonra yer səthinə yaxın hava axınlarına təsir göstərə bilir. Soyuq hava şərqdən Avropaya doğru irəliləyir, Atlantik okeanından gələn mülayim və rütubətli qərb küləklərini zəiflədir. Bunun nəticəsində şaxta, donvurma və qar ehtimalı artır.

Belə pozulmalar daha çox yanvar və fevral aylarında müşahidə olunsa da, bu il proses qeyri-adi dərəcədə tez başlayıb. Böyük Britaniyanın Meteorologiya Xidmətinin uzunmüddətli proqnozlaşdırma üzrə rəhbəri Adam Skayf bildirib ki, noyabr ayında qütb burulğanının dağıldığı hallar əvvəllər də qeydə alınıb, lakin bu qədər erkən tarixdə baş verməsi müşahidə edilməyib.

Böyük Britaniyanın Milli Atmosfer Elmləri Mərkəzinin məlumatına görə, qütb burulğanının vaxtından əvvəl zəifləməsi onun pozulmasına səbəb olan atmosfer şəraitinin bu il qış mövsümündə normadan daha tez formalaşması ilə əlaqədardır.

Alimlər hələlik bu prosesin dəqiq səbəblərini araşdırırlar. Ehtimallardan biri atmosferdəki dəyişikliklərin və Arktika bölgəsində okean sularının qeyri-adi dərəcədə isti olmasının birgə təsiridir.

Mümkün amillərdən biri bu il formalaşan güclü El-Nino hadisəsidir. El-Nino Sakit okean üzərində yağıntıların paylanmasını dəyişdirir və böyük atmosfer dalğalarının yaranmasına səbəb olur. Həmin dalğalar Şimal qütbünə doğru hərəkət edərək qütb burulğanına təzyiq göstərə və onun küləklərini zəiflədə bilər. Lakin bu təsir, əsasən, qışın sonrakı mərhələlərində daha güclü olduğundan, onun hazırkı erkən zəifləməni təkbaşına izah etməsi ehtimalı azdır.

Digər mümkün səbəb Skandinaviya yarımadasının şimalında və Rusiyanın qərbində okean sularının normadan daha isti olmasıdır. Son araşdırmalar göstərir ki, bu ərazilərdə dəniz buzlarının azalması okeanın atmosferə daha çox istilik ötürməsinə şərait yaradır. Bu da qütb burulğanının sabitliyini poza bilər.

Bununla belə, meteoroloqlar zəif qütb burulğanının mütləq soyuq qış demək olmadığını vurğulayırlar. Sistemin zəifləməsi soyuq hava ehtimalını artırsa da, yekun hava şəraiti digər atmosfer proseslərindən də asılıdır. Araşdırmalara görə, qəfil stratosfer istiləşməsi hadisələrinin təxminən üçdə ikisindən sonra Şimali və Şimal-Qərbi Avropada normadan daha soyuq və quraq hava müşahidə olunur.

İqlim dəyişikliyinin qütb burulğanına uzunmüddətli təsiri ilə bağlı isə hələlik aydın elmi sübut yoxdur. Alimlər sistemin gücünün ildən-ilə və onilliklər üzrə təbii şəkildə dəyişdiyini bildirirlər. Məsələn, 1960-cı illərin əvvəllərində qütb burulğanının uzun müddət zəif qalması Avropanın ən soyuq qışlarından bəziləri ilə üst-üstə düşüb. 1990-cı illərdə isə daha güclü burulğan dövrləri mülayim və yağışlı qışlarla müşayiət olunub.

Tədqiqatçılar iqlim dəyişikliyi ilə qütb burulğanı arasında etibarlı əlaqənin müəyyənləşdirilməsi üçün daha çox müşahidəyə ehtiyac olduğunu bildirirlər.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Dünyada   Baxılıb: 127   Tarix: 16 noyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Paşinyan: Ermənistan yaxın 20 ildə Aİ-nin üzvü ola bilər

Ermənistan yaxın 20 il ərzində Avropa İttifaqının (Aİ) üzvü ola bilər. "Report" xəbər verir ki, bu barədə Ermənistan mediası ölkənin Baş naziri Nikol Paşinyanın Dublindəki Beynəlxalq və Avropa İşləri İnstitutunda (IIEA) müzakirələr zamanı verdiyi bəyanata istinadən məlumat yayıb. "Mə

15 noyabr
.

Qazaxıstanda yeni kəpənək növü aşkar edilib

Şərqi Qazaxıstandakı Arkalık dağlarında elmə əvvəllər məlum olmayan gecə kəpənəyi növü aşkar edilib. "Report" xəbər verir ki, bu barədə Şimali Qazaxıstan Universitetinə istinadən ölkənin mediası məlumat yayıb. Kəpənəyə tanınmış Qazaxıstan tarixçisi, akademik və tədqiqatçı Manaş Kozıbayevi

15 noyabr
.

Alimlər insan beyninin təkamülünə təsir edən mexanizmi aşkar ediblər

Alimlər insan beyninin inkişafında təkamülün rolunu izah edə biləcək yeni mexanizm müəyyən ediblər. xəbər verir ki, Tayvan və Yaponiyadan olan tədqiqatçılar DACH1 geninin fəaliyyətini tənzimləyən DNT hissəsini araşdırıblar. Məlum olub ki, həmin hissədəki təkamül dəyişiklikləri beynin inkişafı üçün vaci

16 noyabr
.

Koşta: Aİ qlobal Sİ yarışında geriləməni aradan qaldırmağa çalışır

Avropa İttifaqı (AI) öz texnoloji potensialını gücləndirmək, süni intellektə (Sİ) investisiyaları artırmaq, eyni zamanda, yeni texnologiyaların təhlükəsiz və məsuliyyətli istifadəsini təmin edərək, bu sahədə aparıcı mövqelərə nail olmaq niyyətindədir. "Report"un Avropa bürosunun məlumatın

15 noyabr
.

1960-cı ildə proqnozlaşdırılan "qiyamət günü" gəldi

1960-cı ildə avstriyalı alim Haynts fon Försterin irəli sürdüyü hesablamaya görə, 13 noyabr 2026-cı il bəşəriyyətin "qiyamət günü" olmalı idi. Lakin proqnoz özünü doğrultmayıb. xəbər verir ki, alim 1960-cı ildə "Science" jurnalında dərc olunan məqaləsində dünya əhalisinin artım sürətin

16 noyabr
.

Rusiya Ukraynanın enerji infrastrukturuna kütləvi zərbələr endirdi - Ölən və yaralananlar var

Rusiya ordusu Ukraynaya qarşı hava hücumlarını davam etdirir. Son günlər həyata keçirilən raket və pilotsuz uçuş aparatı hücumları nəticəsində yaşayış binalarına, enerji obyektlərinə və mülki infrastruktura ciddi ziyan dəyib. Hücumlar ölkənin bir sıra bölgələrində elektrik enerjisinin verilişində fasilələr

16 noyabr
.

ABŞ Ukrayna hərbçilərinin hazırlığını artırıb

ABŞ 2026-cı ilin II rübündə Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin (USQ) hazırlıq miqyasını 25%-dən çox genişləndirib. "Report" xəbər verir ki, bu məlumatlar Pentaqonun və ABŞ Dövlət Departamentinin baş müfəttişləri tərəfindən hazırlanmış yeni məruzədə yer alıb. ABŞ-nin qanunverici hakimiyyət qolunu

15 noyabr
.

Rəsmi Tehran: İran mövqeyindən yaxşı xəbərdar olan Rusiya və Çinlə sıx əlaqə saxlayır

"İran strateji tərəfdaşları olan və Tehranın mövqeyindən yaxşı xəbərdar olan Rusiya və Çinlə sıx əlaqə saxlayır". "Report" xəbər verir ki, bunu İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai bildirib. "Biz həm Rusiya, həm də Çinlə sıx təmasdayıq. Çin və Rusiya bizim stratej

15 noyabr
.

Aİ Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalar qəbul edib: 47 bank məhdudiyyətlərə düşüb

Avropa İttifaqı Rusiyaya qarşı sanksiya siyahısını genişləndirərək 145 fiziki və hüquqi şəxsə qarşı məhdudiyyətlər tətbiq edib. Sanksiyalara 47 Rusiya bankı da daxil edilib. xəbər verir ki, bu barədə Aİ Şurasının "Avropa İttifaqının Rəsmi Jurnalı"nda dərc olunan qərarında bildirilir. Yeni sanksiyalar

16 noyabr