Ermənilərin ilk "Qarabağ bizimdir" mitinqindən 31 il keçdi: ilk günlər qorxurdular

Ermənilərin ilk "Qarabağ bizimdir" mitinqindən 31 il keçdi: ilk günlər qorxurdularDağlıq Qarabağda yaşayan ermənilər əsassız torpaq iddiaları ilə ilk dəfə açıq müstəvidə, Xankəndi şəhərində 13 fevral 1988-ci ildə nümayişə çıxıblar.

Əslində cəsarət və cürət anlayışından bixəbər olan bu toplumun nümayiş, mitinq, tətil etmək planları o qədər də real görünmürdü. Çünki sovet rejiminin hələ mövcud olduğu bir dövrdə kütləvi toplantılar, xüsusilə də milli münasibətlər, ərazi iddiası ilə nəzərdə tutulan tədbirlırin keçirilməsi SSRI qanunlarına zidd idi. Və sovet insanı bu cür nümayişləri, tətilləri yalnız televiziyada, informasiya proqramlarının xarici ölkə xəbərləri blokunda seyr edə bilərdi. Hər halda biz belə düşünürdük…
Amma heç ağlımıza da gəlmirdi ki, erməni millətçiləri Qorbaçovun aşkarlıq siyasətindən və şəxsən özündən qədərindən də artıq yararlanaraq Dağlıq Qarabağın Ermənistana verilməsi ilə bağlı planlarının həyata keçirilməsi üçün bütün vasitələrə əl atacaqlar...

Əvvəlcədən nəzərdə tutulduğu kimi, nümayiş Xankəndinin mərkəzi meydanında keçirilməli idi. O vaxt bu meydan Leninin adını daşıyırdı. Meydana əsas giriş bir neçə istiqamətdən, Kirov prospektindən, vilayət partiya komitəsinin inzibati binasının arxa hissəsindən keçən Atarbekov küçəsindən, "Qarabağ" mehmanxanası tərəfdən isə Tumanyan küçəsindən idi. Səhər saat 9-10 radələrində sadaladığım küçələrdə qrup-qrup insanlar toplaşmışdılar. Hadisələrin canlı şahidi kimi ilk müşahidələrimdən ermənilərin həyəcan, təlaş və xislətlərinə uyğun qorxu içində olduqları açıq hiss olunurdu. Erməni dilini az-çox bildiyimdən aralarında etdikləri söhbətlərdə də bunu sezmək çətin deyildi. Hətta onlar qırmızı parça və adi ağ vatman kağızda hazırladıqları şüarları da bükülü vəziyyətdə saxlamışdılar. Toplaşan insanlar bir neçə müddət meydana daxil olmadılar. Nəhayət, Xankəndi tikinti materialları kombinatının baş direktoru, nümayişin əsas təşkilatçısı olan "Krunk" cəmiyyətinin sədri Manuçarov və ətrafındakı bir neçə erməni fəalı meydanda görünəndə nümayişə cəlb olunanlar da meydana daxil oldular.

Nümayişdə bütün çıxışlar və şüarlar Dağlıq Qarabağın Ermənistanın tərkibinə verilməsi ilə bağlı idi. Əsas isə vilayətin "acınacaqlı" sosial-iqtisadi vaziyyəti göstərilirdi. Təbii ki, belə bir əsasın yersiz və mənasız olduğunu ermənilərin özləri də yaxşı bilirdi. Əgər təkcə son 15-20 ildə Ağdamdan dəmiryolu xətti Xankəndinə çəkilmişdisə, kondensator zavodu Xankəndində tikilib istifadəyə verilmişdisə, Xakəndi elektrotexnika zavodunun, ipək kombinatının yeni filialları açılmışdısa, Xankəndi ayaqqabı fabrikində yeni qurğu və avadanlıqların qurulması nəticəsində istehsal gücü 12 dəfə artmışdısa, tibb texnikumu Xankəndində faaliyyətə başlamışdısa, yeni məktəblər inşa edilmişdisə, "Stokvartirnı" adlanan yerdə böyük müasir yaşayış massivi tikilmişdisə, yol tikintisinə və abadlıq işlərinə ayrılan vəsaitin məbləği hər il artmışdısa, hansı sosial-iqtisadi gerilikdən söhbət gedə bilərdi? Bu təkcə vilayətin inkişafındakı görünən tərəflər idi. Əgər o illərin statistik göstəriçilərinə nəzər salsaq, şahidi olarıq ki, vilayətin inkişafı üçün Azərbaycanın büdcəsindən ayrılan vəsait digər regionlara ayrılan vəsaitlərdən nəzərəçarpacaq dərəcədə çox olub.

Artıq günorta saatlarında nümayiş iştirakçılarının sayı təxminən 500 nəfəri keçmişdi. Heç bir təhlükənin və cəzanın olmadığını görən, arxayınlaşan ermənilərin Dağlıq Qarabağın Ermənistana verilməsinin əsas səbəbini artıq başqa cür də əsaslandırırdılar. Belə ki Qarabağın əzəli erməni torpaqları olduğunu, ermənilərə məxsusluğunu həyasızcasına dilə gətirirdilər. Manuçarovun, Xankəndi ipək kombinatının partiya təşkilatının katibi, Ermənistanın sabiq prezidenti Koçaryanın, Xankəndi Aqrar-Sənaye Kombinatının direktoru Poqosyanın, uşaq şairi Qurgen Qabrelyanın, Ermənistanda fəaliyyət göstərən "Qarabağ" təşkilatının fəallarının qızışdırıcı çıxışları nümayiş iştirakçılarına xüsusi "ilham" verirdi.

Meydan gecələr də boş qalmırdı. Azərbaycanın hesabına zənginləşən ermənilər nümayiş iştirakçılarını isti geyimlərdən tutmuş, ərzaq məhsullarına, siqaretə, spirtli içkilərə qədər təmin edirdilər.

Nümayiş iştirakçıları arasında Xankəndi Pedaqoji İnstitutunun erməni tələbələri xüsusi fəallıq göstərirdilər. Ümumiyyətlə, bu təhsil ocağı yaranan gündən daşnak yuvasına çevrilmişdi. Erməni millətçilərinin azərbaycanlılara qarşı təbliğat maşını bu təhsil ocağında gecə-gündüz öz işini görürdü. Düzdür, bu institutda ermənilərlə müqayisədə sayca az olan azərbaycanlı müəllimlər və tələbələr zaman-zaman onların cavabını veriblər, Nəcəf Quliyev, Xasay Cabbarov, Kamil Quliyev, Zabil Bayramlı, Mirələm Vəliyev, Inqilab Quliyev, Abbas Abbasov, Nəsib Şəfiyev, Yusif Ağayev, Raquf Məmmədov, Eldar Quliyev və adlarını çəkmədiyim digər vətənpərvər ziyalılarımız dayaz düşüncəli, xain xislətli erməni həmkarlarını susdura biliblər, azərbaycanlı tələbələr heç nədən qorxmadan erməni millətçilərinə qarşı mübarizədən çəkinməyiblər. Amm çox təəssüflər olsun ki, Xankəndidə və ümumiyyətlə bütövlükdə vilayətdə muxtariyyat adı altında ermənilərə daha çox sərbəstlik verilib və onlar da bu güzəştlərindən sui - istifadə ediblər.

Bütövlükdə 1988-ci ilin fevral ayı ermənilərin xeyrinə işləyirdi. Azərbaycan rəhbərliyi öz mövqeyini nə Xankəndidə, nə də Moskvada, Kremldə sərgiləyə bilmirdilər. Bəlkə də buna çəhd olunurdu, amma nəticə vermirdi.

Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin məlumatına əsasən, nümayişin əsas təşkilatçıları, insanları milli münaqişəyə cəlb edənləri, başda Poqosyan olmaqla 11 nəfərin həbs olunması qərara alınanda və bu haqda Qorbaçova məlumat veriləndə Qorbaçov qəti etiraz edir və həbsin qarşısı da bununla alınır. Məsələnin bu cür ermənilərin xeyrinə həll olunmasında Kremldə baş katibin köməkçisi statusunda olan Şahnazarovun da böyük rolu olur.

1988–ci il fevralın 23–də Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin katibi Q.Razumovski başda olmaqla Moskvadan gələn nümayəndə heyəti Kamran Bağırov və Azərbaycan KP MK–nın bir neçə büro üzvünün iştirakı ilə DQMV Partiya Komitəsinin büro və plenum iclaslarını keçirdilər. Gevorkov birinci katib vəzifəsindən azad edilərək onun yerinə Dağlıq Qarabağda baş verən bütün hadisələrin əsas təşkilatçılarından biri olan Poqosyan seçildi. Beləliklə, həbsə alınmalı bir şəxs DQMV-nin baş kürsüsünə sahib oldu. Və elə fevralın 25-də partiya komitəsinin fəalları ilə keçirdiyi ilk içlasda o, vilayətin erməni sakinlərinin kütləvi şəkildə ayağa qalxmasını təmin etməyi tələb etdi.

Bununla da həm Xankəndi şəhərində, həm də vilayətin digər yaşayış mətəqələrində nümayişlərin, mitinqlərin, tətillərin yeni dalğası başlandı.

Fevralın 26–da Qorbaçov Azərbaycan və Ermənistan zəhmətkeşlərinə müraciət etdi. Onun müraciətindəki "DQMV–də yığılıb qalan nöqsanlar və çətinliklər az deyil" və "biz müxtəlif ideyaların və təkliflərin açıq müzakirəsindən boyun qaçırmağın tərəfdarı deyilik" ifadələri ermənilərə öz hərəkətlərini daha da fəallaşdırmağa ümid verdi.

Daha sonra isə hadisələr daha acınacaqlı məcraya yönəldi. Vilayətdə yaşayan azərbaycanlılar öz doğma yurdlarından məcburi şəkildə qovuldular. Ermənilər üçün Xankəndidə əsas maneə olan Pedaqoji İnstitutunin Azərbaycan sektorunun və şəhərdəki yeganə milli məktəbimiz olan Nizami Gəncəvi adına 4 nömrəli orta məktəbin fəaliyyəti məcburi şəkildə dayandırıldı.

Beləliklə, 1988-ci ilin 13 fevral tarixi Azərbaycanın tarixinə Qarabağ savaşının başlanğıc günü kimi yazılır. (Musavat.com)


Sonxeber.az Telegramda izləyin instagramda izləyin
Müharibə   Baxılıb: 1486   Tarix: 13 fevral 2019  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 055 3906818

Facebookda Paylaş

Unvan.az - elanlar sayti


DİGƏR MARAQLI XƏBƏRLƏR

Prezident əsgərlərlə birlikdə nahar etdi

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyev fevralın 13-də Müdafiə Nazirliyinin Beyləqan rayonu ərazisində yeni inşa edilmiş "N" saylı hərbi hissəsində yaradılan şəraitlə tanış olub.. . Sonxeber.az "azərtac"a istinadən xəbər verir ki, müdafi

13 fevral 2019

Cəbhədə gərginlik - RƏSMİ MƏLUMAT

Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində sutka ərzində atəşkəs rejimini 29 dəfə pozub.. . Bu barədə Sonxeber.az-a Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin mətbuat xidmətindən məlumat verilib.. . Ermənistan Respublikası Noyemberyan və İcevan rayonları ərazisindəki adsız yüksəkliklərd

13 fevral 2019

Paşinyandan Qarabağla bağlı GÖZLƏNİLMƏZ MÖVQE: Azərbaycan tərəfi danışıqlarda...

Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı absurd və şübhəli açıqlamalar verib.. . Sonxeber.az publika.az-a istinadla xəbər verir ki, Paşinyan əvvəlki kimi "Dağlıq Qarabağ xalqı"nın öz taleyinin təyin edilməsində iştirakının vacib olduğunu, buna görə də danışıqla

12 fevral 2019

Erməni general Qarabağa üçün HƏRƏKƏTƏ KEÇDİ - Torpaqlarımızda ölüm-dirim SAVAŞI BAŞLADI

2020-ci ildə Azərbaycanın Ermənistan tərəfindən işğal edilmiş Dağlıq Qarabağ bölgəsində yaradılan qondarma rejimin "prezident seçkiləri" keçiriləcək.. . Sonxeber.az publika.az-a istinadla xəbər verir ki, separatçı rejimin hazırkı rəhbəri Bako Saakyanın "namizədliyini" verməyəcəy

12 fevral 2019

Ermənistanda əsgər zabiti güllələyərək öldürüb

Ermənistan ordusunun sıravi əsgəri zabiti güllələyərək öldürüb.. . Sonxeber.az "report"a istinadən xəbər verir ki, məlumatı Ermənistanın İstintaq Komitəsi yayıb. . . Məlumata görə, həqiqi hərbi xidmət çağırışçısı sıravi A.K. tabeliyində olan silahla baş leytenant Mesrop Rubikoviç Qriqoryan

12 fevral 2019

Ermənistanda daha bir hərbçi ölüb

Ermənistan silahlı qüvvələrinə məxsus hərbi hissələrdən birində hərbi qulluqçu həlak olub.. . Bu barədə Ermənistan müdafiə nazirinin mətbuat katibi Artsrun Ovanisyan deyib.. . Müddətdən artıq xidmət edən hərbi qulluqçu, 1985-ci il təvəllüdlü Mesrop Qriqoryan güllə yarasından ölüb.. . Təfərrüatlar açıqlanmır

12 fevral 2019

Nazirlik cəbhədəki erməni təxribatı ilə bağlı məlumat yaydı

Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində sutka ərzində atəşkəs rejimini 21 dəfə pozub.. . Bu barədə Sonxeber.az-a Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin mətbuat xidmətindən məlumat verilib.. . Ermənistan Respublikası Noyemberyan rayonunun Voskepar kəndində və adsız yüksəkliklərd

12 fevral 2019

Ermənistandakı rus hərbi bazası Paşinyanı devirə bilərmi?

Rusiya Müdafiə Nazirliyi yanında İctimai şuranın üzvlərindən ibarət nümayəndə heyəti Ermənistandakı 102-ci hərbi bazaya baş çəkib. "Moskovskiy Komsomolets" qəzeti həmin səfərlə bağlı bazadan reportaj hazırlayıb.. . "Rusiyanın xaricdəki hərbi bazalarının sayı elə də çox deyil. Onların hə

11 fevral 2019

"Azərbaycan Qarabağda əməliyyata başlayacaq" – Ermənilər təşvişdə

"Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan ya Azərbaycanla müharibədə qələbə qazanmalıdır, ya da geri çəkilməlidir".. . Sonxeber.az teleqraf.com-a istinadla xəbər verir ki, bunu jurnalistlərə açıqlamasında "Erməni qartalları - Vahid Ermənistan" partiyasının lideri Xaçik Asryan deyib.

11 fevral 2019