Atom silahının yaradılmasında iştirak edən azərbaycanlı alimimiz var-AMEA-dan Açıqlama

2019-cu il Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən 150 il əvvəl başlamış kimyəvi elementlərin dövri sistem ili yəni ki, Dmitri Mendeleyevin cədvəli elan edilib.

Bununla bağlı Sonxeber.az-a danışan Akademik Yusif Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun direktoru Akademik Vaqif Abbasov bu ili dünya elmində ən böyük kəşflərdən biri hesab etdiyini deyib:

"Mendeleyevin elmin sonrakı inkişafında müstəsna rolu var. Dünya birmənalı qəbul edib ki, dövrü qanun Mendeleyevin adı ilə bağlıdır. Bəzən səhf olararaq dövrü cədvəl ilə dövrü qanunu səhv salırlar. Qeyd edim ki, Mendeleyev dövrü qanunu kəşf edib və onda cəmi 63 element var idi. Amma, indiyə qədər 500- dən artıq dövrü cədvəlin müxtəlif variantları hazırlanır.
Dövrü qanunun 150 illiyi ilə bağlı 8 fevral 2019- cu ildə bizim İnstitut, Rusiya İnformasiya və Mədəniyyət Mərkəzi tədbir keçirdib. Kimya üzrə fəlsəfə doktoru Nərminə Abdullayeva Mendeleyevin Bakıda olan fəaliyyəti haqqında tədbir iştirakçılarına maraqlı məlumatlar verib.

Vaqif Abbasov qeyd edib ki, Mendeleyev təkcə dövrü qanunu kəşf etməklə kifayətlənməyib. O, ensiklopedik bir alim və eyni zamanda tibb üzrə məhkəmə eksperti olub. O, həmçinin azərbaycanlı alimin də kimyəvi elementlərlə bağlı kəşfindən və yeni çapdan çıxşım kitabından da söz açıb. Məlum olub ki, həmin alim Abbas Çayxorski olub və o illər öncə kimyəvi elementlərindən bəhs edən kitab yazıb. Məlum səbəblərə görə həmin kitabın nəşri gecikib:

"Dövrü cədvəllərin ən müfəssəl variantlarını yaradan çox böyük alimimiz, uzun müddət elm tarixində bilinməyən, bütün həyatı məhv olan Abbas Çayxorski olub. O 12 il SSR- də atom enerjisinin dinc məqsədlərlə İstifadə Komissiyasının sədri olub. Atom silahının yaradılmasında iştirak edən alim olub. 1969- cu ildə ilk dəfə olaraq kimyəvi elementlərin dövrü sisteminin quruluşu və yeri variantını təyin edib. 2014- cü ildə Bakıya gələndə bu haqqında kitabı mənə təqdim etmişdir. O vaxtı çap mədəniyyəti onu razı salmadığından çap edilmədi. 2004- cü ildə ildə Azərbaycan Mlli Elmlər Akademiyası ona fəxri doktor diplomu verdi. O ölərkən Bakıda dəfn edilməyin vəsiyyət etmişdir.
Bu il Mendeleyevin dövrü qanununu 150 illiyi və bizim İnstitun 90 illiyi münasibəti ilə onun "Kimyəvi elementlərin dövrü sisteminin quruluşunun yeni variantı" adlı kitabını üç cilddə hazırladıq və çap etdirdik".

Şəlalə Babayeva

Telegramda izləyin