Müəllim zorakılığının qarşısı necə alınmalıdır? - AÇIQLAMA

Son günlər artıq müəllimlərlə bağlı neçənci xoşagəlməz hadisədir ki, sosial şəbəkələrdə yer alır. Bundan öncə təhsil naziri Emin Əmrullayev jurnalistlərin suallarını cavablandıran zamana müəllimlərlə bağlı olan hadisələrdən xəbərdar olduqlarını qeyd edib. Düşünürdük ki, daha pedaqoqlar oxşar səhvlərə yol verməzlər. Lakin çox keçmədi və 9 nömrəli tam orta məktəbin direktoru Zinyət Əhmədovanın şagirdi döydüyü görüntülər yayıldı. Saytımızın əməkdaşları həmin məktəblə əlaqə saxlamağa çalışsa da, zəngə cavab verən xanım özünü təqdim etmək istəməyib və bu barədə danışmayacağını bildirib.

Məsələ ilə bağlı Sonxeber.az-a sabiq deputat, tanınmış pedaqoq Sona Əliyeva açıqlama verib.

O bildirib ki, direktorlar və ya müəllimlərin şagirdlərə qarşı fiziki, yaxud emosional zorakılıq davranışları yolverilməzdir və pedaqoji heyət tərəfindən "yetkinlik yaşına çatmamış şəxslərə" bu cür yanaşma doğru deyil, həmçinin, qınaq mənbəyidir:

"Son illərdə təhsilin keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması baxımından təlim-tədris prosesində sərbəst mühitin yaradılması, daha dəqiq desək, şagirdlərə sərbəstliyin verilməsi, texnologiyanın inkişafı və şagirdlər tərəfindən nəzarətsiz istifadəsi müəllim-şagird-məktəb idarəedici münasibətlərində nəzərəçarpacaq dəyişikliklər yaradıb.

Həmçinin, nəzərə almaq lazımdır ki, bəzi şagirdlər üçün bu sərbəstliyin və ya "azadlığın" sərhədi yoxdur. Belə şagirdlər üçün başqaları tərəfindən bu sərbəstliyin məhdudlaşdırılması qəbuledilməzdir və gündəmi zəbt edən anlaşılmazlıqlar, fiziki və emosional zorakılıqlar, toksik münasibətlər formalaşdırır.

Həmçinin, bu kimi davranışlar məktəb və təlim prosesinin ab-havasına zərər verir, şagirdlərin sağlam emosional-psixoloji inkişafına mane olur, bəzən isə aqressiv və cinayət xarakterli davranışlara da gətirib çıxarır.

Problem yalnız müəllim və ya məktəb idarəedicilərinin şagirdlərə təzyiq etməsindən və ya məhdudlaşıdırıcı təsirindən qaynaqlanmır, bəzən təmamilə şagirdyönümlü olaraq da yarana bilir.

Cəmiyyətdə və ailədə baş verən neqativ hallar və zorakılıq meyilləri şagirdlərə, əsasən də yeniyetməlik çağında olanlara, ciddi mənfi təsir göstərir. Ən mənasız mövzuları belə zorakılığa çevirməyə meyilli olan gənclər yalnız zorakılıq mənbəyi deyil, həm də şiddətin təsirinin mərkəzidirlər.

Son bir neçə ildə məktəblərimizdə zorakılıq hallarının sayı və həcmi kifayət qədər artıb. Texnologiyanın inkişafı bu kimi hadisələri asanlıqla qeydə almağa və sosial şəbəkələrdə paylaşmağa imkan verir. Azərbaycan cəmiyyəti hər zaman bu tip hadisələrə həssasdır və belə hallar cəmiyyət tərəfindən birmənalı qarşılanmır. Onların baş verməsinin əsas səbəbləri kimi mənəvi dəyərlərin aşılanmamasını, təhsil sitemimizdə müəllimlərin əksəriyyətinin şagirdlərə subyekt kimi yanaşmasını və öyrənmənin keyfiyyətinə emosional təyziqin yaxşı təsir etməsini düşünmələrini, onların yüksək pedaqoji-psixoloji hazırlıqlarının olmamasını, bəzən isə müəllimin şəxsi-emosional vəziyyətini təlim prosesinə yansıtmasını göstərmək olar.

Zorakılğın mövcud olduğu hər yerdə onun dağıdıcı və neqativ təsiri müşahidə olunur, lakin bu, təhsil prosesində daha ciddi fəsadlar törədir və sağlam təlim prosesinin formalaşmasına mane olur.

Kasıb və ya inkişaf etmiş ölkələrin təhsil sistemində bu problem eyni dərəcədə mövcuddur və cinsindən asılı olmayaraq, şagirdlərə eyni mənfi təsiri göstərir.

Məktəbdə müəllim və məktəb idarəediciləri tərəfindən tətbiq olunan zorakı davranışlara cismanı cəza, emosional və psixoloji təsir və təzyiq, təhqir və qorxutmaq kimi hərəkətlər aiddir, bunlar da şagirdlərin şəxsiyyət kimi formlaşmasına və təhsil nəticələrinə mənfi təsir göstərir.

Bu videoların sosial şəbəkələrdə və mediada çox sayda yayılması da sual doğuran məqamlardandır.

Lakin mən bunun bilərəkdən edildiyi düşüncəsində deyiləm və yenə də, qeyd etdiyim kimi, bu, əsasən texnologiyanın inkişafı ilə bağlıdır və adətən qərəzli xarakter daşımır.

Lakin təəssüflə bildirmək lazımdır ki, texnologiyanın həddən artıq asan olan imkanlarından istifadə etməklə istənilən insan haqqında mənfi ictimai düşüncə formalaşdırmaq mümkündür. Ümumiyyətlə, bunun bir kampaniya olduğu fikrindən uzağam və müəllimlərin gözdən salınmasına, şərəf və ləyaqətinin alçaldılmasına yönəldiyi düşüncəsində deyiləm.

Azərbaycan cəmiyyəti hər zaman müəllim zümrəsinə hörmətlə yanaşıb və bu ənənələri bacardığı qədər yaşatmağa çalışır. Son illər cəmiyyətdə rifah səviyyəsinin yaxşılaşmasına, texnologiyadan istifadə imkanlarının çoxalmasına və geniş təhsil imkanlarına baxmayaraq, məktəblərdə zorakılıq halları artmaqdadır və təəssüf ki, bu vəziyyətin qarşısını ala bilmirik.

Cəmiyyətdə müxtəlif ünsiyyət vasitələrinin üstünlük təşkil etməsi ilə bu zorakılıq gənclərə və uşaqlara ciddi neqativ təsir göstərir. Qəbul etməsək də, inanmaq istəməsək də, məktəblərdə zorakılıq halları olduqca yayğındır və bu vəziyyətdən həm şagirdlərin, həm də ailələrin bir çoxu narahat olur. Cəmiyyətə yansıma təzahürlərini nəzərə aldıqda isə, artıq şiddətin "sosial linç" mədəniyyətinə çevrilməsinə başladığını söyləyə bilərəm.

Zorakılıqların aradan qaldırılması istiqamətində bir çox ölkələr tələbələrə əməkdaşlıq, ikitərəfli münasibətlərdə vasitəçilik və münaqişələrin həlli üsullarını öyrədən proqramlar təklif edir.

Zorakılığın məktəb divarları arasında baş verməməsi üçün məktəb rəhbərləri lazımi tədbirləri görməli və mübarizə aparmalıdırlar. Əks halda zorakılıq "tərbiyə forması" kimi yayılmağa başlaya bilər. Halbuki zorakılıq tərbiyəsizliyin əlamətidir. Şiddət davranışını öyrənən fərdlər bu davranışları yalnız təhsillə aradan qaldırıla bilər.

Məktəbdə zorakılığın qarşısını almaq üçün müəyyən işlər görmək mümkündür:

- Məktəbdə risk faktorları ilə bağlı davranışlar müəyyən edilməsi və, müvafiq olaraq, məktəbdə bu istiqamət üzrə fəaliyyət planının hazırlanması,

- Ehtiyacı olan şagirdlər üçün psixoloji məsləhət və konsultasiyaların aparılması,

- Ehtiyacı olan şagirdlərin müsbət mənada ictimai fəaliyyətə yönləndirilməsi,

- Ehtiyacı olan şagirdlərin ailələri ilə fərdi görüşlərin keçirilməsi və bu məqsədlə seminarların təşkili,

- Məktəb rəhbərliyinin, müəllim və şagirdlərin iştirakı ilə effektiv məktəb qaydalarının müəyyən edilməsi və bu qaydalara əməl olunmasında məsuliyyətin nümayiş etdirilməsi və s.

Məktəbdə zorakılığın qarşısının alınması, ilk növbədə, təhsil işçilərinin (məktəb rəhbərləri, müəllimlər və s.) bu məsələdə planlı və ardıcıl şəkildə iş aparmasını tələb edir.

Ailənin bu məsələlərdə diqqətli olması və həssaslıqla bu problemlərin həllinə kömək etməsi də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Həmçinin, zorakılığın baş verməsinin qarşısını almaq üçün bütün məktəb işçilərinə münaqişələrin həlli, vasitəçilik və müsbət nizam-intizam qaydalarının yaradılması kimi mövzularda təlimlər keçirilməli və peşəkarlıq səviyyəsi təkmilləşdirilməlidir.

Məktəbdə zorakılığın qarşısının alınması ünsiyyətdən başlayır və təhsil prosesinin bütün iştirakçıları bu halların qarşısının alınmasında bərabər məsuliyyət daşıyırlar".

ZAİRA AKİFQIZI

Telegramda izləyin