Neft yataqlarının köhnəlməsi, tükənməsi nə ilə nəticələnə bilər?

Neft yataqlarının köhnəlməsi, tükənməsi nə ilə nəticələnə bilər?Azərbaycanda neft hasilatının 2010-cu ilin üçüncü rübündən başlayaraq azalması məlumdur. Neft hasilatında zirvə məhz həmin ildə qeydə alınmışdı. 12 ildir ki, hasilat azalan xətlə gedir.

Energetika Nazirliyinin məlumatına əsasən, 2022-ci ilin yanvar-iyun ayları Azərbaycanda 16,5 milyon ton neft (kondensatla birlikdə) hasil edilib. Bu, 2021-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 0,7 milyon ton və ya 4 faiz azdır. 2021-ci ilin ilk 6 ayında da neft hasilatı 2020-ci ilin ilk yarısı ilə müqayisədə təqribən 2 faiz azalıb. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə "Azəri-Çıraq-Günəşli"dən çıxarılan neft 1 milyon ton və ya 8,8 faiz azalıb. "Şahdəniz"dən çıxarılan kondensat nefti 0,3 milyon ton və ya təqribən 16 faiz artıb. Bəs hasilatın azalmasının qarşısını ala bilərikmi? Neft yataqlarının köhnəlməsi, tükənməsi nə ilə nəticələnə bilər?

Sonxeber.az məsələ ilə bağlı "Kaspi" qəzeti mütəxəssis fikri öyrənib.

Enerji məsələləri üzrə ekspert Zəfər Vəliyev deyir ki, neft sənayesində hasilatın azalması təbiidir: "Yataqlar kəşf edilir, sənaye istismarına verilir, müəyyən mərhələdə hasilatın pik həddinə çatır və ondan sonra hasilat həcmlərində azalmalar baş verir. Bu, əsasən, yatağın geoloji quruluşu, hasilat tempi və termodinamikanın qanunları ilə bağlıdır. Azərbaycanda hasilatın pik həddi 2010-cu ilin üçüncü rübündə "Azəri-Çıraq-Günəşli" dəniz yataqları bloklarında 810 min barel səviyyəsində qeydə alınmışdı. Ondan sonra istehsal göstəriciləri enməyə doğru yönəlib. O dövrdə Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti və xarici tərəfdaşlarla birlikdə işlənən yataqlardan hasil edilən neft həcmləri illik 50 milyon ton olub. Ondan sonra Azərbaycanda hasilat həcmlərinin azalması baş verib. Bu da təbii azalmadır. Çünki hər bir yatağın özünün hasilatının pik həddi var. O, pik həddinə yetdikdən sonra hasilat həcmlərinin azalması baş verir".

Mütəxəssis deyir ki, hasilat həcmlərinin müəyyən bir müddət sabit saxlanması əlavə vəsait tələb edir. Onun sözlərinə görə, məhz bu istiqamətdə Dövlət Neft Şirkətinin proqramı da var: "Qarşıdakı illərdə də hasilat həcmlərində azalmalar baş verəcək. Hələ ki, həcmlərin sabit saxlanması üçün mövcud yataqlar var. Məsələn, Azərbaycanla Türkmənistan arasında Xəzər dənizində "Dostluq" yatağının birgə kəşfiyyatı, işlənməsi və mənimsənilməsi haqqında Anlaşma Memorandum imzalanıb. Türkmənlər bu yatağı "Sərdar", biz isə "Kəpəz" adlandırırıq. O yatağın sənaye istismarına verilməsi hələ baş tutmayıb. Bu yataq sənaye istismarına veriləcəyi təqdirdə, təbii ki, Azərbaycanda hasilat həcmlərinin artması baş verə bilərdi. Təəssüf ki, hələ bu sahədə ciddi addım atılmayıb. Düzdür, razılaşma, qarşılıqlı anlaşma memorandumu var, amma yatağın işlənməsi ilə bağlı konkret tədbirlər görülmür. Bundan əlavə, Qarabağ strukturu, eyni zamanda Abşeron yarımadasında dayaz sulu dəniz blokları işlənir. Orada 3 yataqdan söhbət gedir: Şimal Şərq Perspektiv sahəsində Şimal Xali (NKX01) kəşfiyyat quyusu, Cənub Şərq Perspektiv sahəsində Qarabatdaq (QBDX01) kəşfiyyat quyusu və Qərb Perspektiv sahəsində Bibiheybət (BHEX01) kəşfiyyat quyusu. Hazırda bu yataqlarda kəşfiyyat quyularının qazılması həyata keçirilir. Təbii ki, burada işlər müsbət sonluqla nəticələnərsə, Azərbaycanda neft hasilatını müəyyən müddət sabit saxlamaq mümkün olacaq".

Həmsöhbətimiz vurğuladı ki, neft hasilatı azalsa da, qarşıdakı illərdə qaz və kondensat hasilatında artımlar olacaq: "Qarşıdakı illərdə qaz və kondensat hasilatında artımlar baş verəcək. Lakin neft hasilatı ilə bağlı bu proqnozu verə bilmirik. Azalmalar olacaq və bu da təbiidir . Hasilatın artmasından hələ söhbət getmir. Amma hasilat həcmlərini müəyyən müddət sabit saxlamaq olar. Məsələn, Dövlət Neft Şirkətinin qurudakı yataqları var. Həmin o yataqların neftvermə əmsalını artırmaq mümkündür. Dövlət Neft Şirkətinin vitse-prezidenti Xoşbəxt Yusifzadə də qeyd edib ki, Azərbaycanda neft hasilatını müəyyən müddətdə sabit saxlamaq quru yataqlarının istismarı ilə bağlı yaradılmış birgə müəssisələrin fəaliyyətindən asılıdır. Burada yeni texnologiyalardan, nanotexnologiyaların tətbiqindən istifadə oluna bilər. Əgər bu məsələlər müsbət sonluqla davam edərsə, müəyyən müddətdə Azərbaycanda neft hasilatını sabit saxlamaq olar. Amma bütün hallarda hasilat həcmlərində azalmaların baş verməsi təbiidir. Çünki yataqlar qocalır, öz pik hasilat həddini keçir və, təbii ki, azalma olur".

Mütəxəssis vurğulayır ki, hasilat nəinki arta, hətta tam dayana bilər: "Elə dövlətlər var ki, müəyyən müddətdə yüksək hasilat həcmləri müşahidə olunub. İllər keçdikcə isə mərhələli şəkildə hasilat həcmləri azalıb və yataqlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb. Bizim "Azəri-Çıraq-Günəşli" yataqlar blokunun 2050-ci ilədək işlənməsinin prinsipləri razılaşdırılıb. 2050-ci ilə kimi də Azərbaycanda neft sənayesində hasilat prosesi davam edəcək. Müəyyən mərhələdən sonra quyuların neftvermə əmsalı aşağı düşəcəksə, onların fəaliyyəti dayandırılacaq".


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
İqtisadiyyat   Baxılıb: 1746   Tarix: 24 iyul 2022  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Turlar.az

Oxşar xəbərlər

.

Azərbaycanda çips vergiyə cəlb olunacaq

Çips aksizli mal olacaq və hər kiloqrama görə 1 manat aksiz vergisi tətbiq ediləcək. xəbər verir ki, sözügedən məsələ Vergi Məcəlləsinə təklif olunan dəyişiklikdə əksini tapıb. Layihəyə əsasən, çipsin aksizli malların dairəsinə daxil edilməsi, yerli istehsalda hər kiloqrama görə 1 manat məbləğində aksi

5 noyabr
.

Azərbaycanda siqaret yenidən bahalaşacaq? - İqtisadçıdan AÇIQLAMA

Azərbaycanda siqaretin qiymətinin yenidən artması ehtimalı gündəmdədir. Belə ki, 13 noyabr 2026-cı il tarixli qərarla idxal olunan siqaret, siqar və siqarillalara tətbiq edilən gömrük rüsumunun 2030-cu ilin sonunadək 15 faiz, lakin hər 100 ədəd üçün 3 ABŞ dollarından az olmaması müəyyən edilib. Bunda

17 noyabr
.

Brent markalı neftin qiyməti bir barel üçün 91,55 dollara düşdü

Neft qiymətləri əvvəlki gün yüksəlişdən sonra cümə axşamı səhəri düşür. xəbər verir ki, Londondakı ICE Futures birjasında yanvar ayı üçün Brent markalı neftin fyuçerslərinin qiyməti 1,21 dollar və ya 1,3 faiz azalaraq bir barel üçün 91,55 dollara düşüb. Çərşənbə günü Brent markalı neftin qiyməti 1,2

12 noyabr
.

Azərbaycanda qızıl bahalaşdı, yoxsa ucuzlaşdı?

Azərbaycanda 2026-cı il 2 noyabr tarixinə olan qızılın qiyməti açıqlanıb. "Yeni Sabah" xəbər verir ki, 1 unsiya qızılın qiyməti 6 796.43 manat, 1 qram qızılın baza qiyməti isə 218.51 manat təşkil edib. Qiymətlər əyyar və mənşəyə görə dəyişir. Belə ki, 99 əyyar (Təmiz qızıl) - 218.51 manat

2 noyabr
.

DVX: Vergi sanksiyalarını bir il ərzində ödəyənlərə 10 % güzəşt ediləcək

Vergi sanksiyalarını bir il ərzində ödəyənlərə 10% güzəşt ediləcək. "Report" xəbər verir ki, bunu İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin baş idarə rəisi Nicat İmanov Milli Məclisin İqtisadi siyasət sənaye və sahibkarlıq komitəsinin bu gün keçirilən iclasında deyib. Onun sözlərin

6 noyabr
.

Azərbaycanda pul bazası 25 mlrd. manatı ötüb

Bu il noyabrın 1-i tarixinə Azərbaycanda pul bazası 25 milyard 146.1 milyon manata bərabər olub. bu barədə Azərbaycan Mərkəzi Bankına istinadən xəbər verir. Məlumata görə, son bir ayda pul bazası 1,32% artıb. İllik müqayisədə isə pul bazası 17,53% artıb

3 noyabr
.

Azərbaycan Türkiyədən geyim idxalına çəkdiyi xərcləri 21 %-dən çox artırıb

Bu ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycan Türkiyədən 54,094 milyon ABŞ dolları dəyərində geyim idxal edib. Türkiyə İxracatçılar Məclisinə istinadən xəbər verir ki, bu, 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 21,4 % çoxdur. Oktyabrda Türkiyə Azərbaycana 4,927 milyon ABŞ dolları dəyərində geyim ixra

9 noyabr
.

Qızıl bazarında son vəziyyət

2026-cı il noyabrın 6-na olan qiymətli metallar bazarında qızılın qiymətində yeni dinamika müşahidə olunur. "Yeni Sabah" xəbər verir ki, hazırda 1 unsiya qızılın qiyməti 7034.7105 manat təşkil edir. Qramla satışda 99 əyyarlı 1 qram təmiz qızıl 226.17 manata təklif olunur. Digər əyyarlar üzr

6 noyabr
.

Qızıl bazarında son vəziyyət

2026-cı il noyabrın 4-nə olan qızılın qiyməti açıqlanıb. "Yeni Sabah" xəbər verir ki, qızılın 1 unsiyası 6 670,1795 manat, 1 qramı isə 214,45 manat təşkil edir. Əyyarlara və mənşəyinə görə 1 qram qızılın qiyməti isə 99 əyyar (təmiz qızıl) - 214,45 manat, 750 əyyar (İtalyan qızılı) - 161,0

4 noyabr