"Qaloş piri"nin "krasovkalı, dikdabanlı" ziyarətçiləri

"Qaloş piri"nin "krasovkalı, dikdabanlı" ziyarətçiləriTəhsilsizlikdən irəli gələn mövhumatçılıq həmişə olub, amma XXI əsrdə bu daha gülünc görünür

Sonxeber.az kaspi.az-a istinadən yazını təqdim edir.

"Nə qədər yazırıq, bu dünya düzəlmir ki, düzəlmir..." Dahi Üzeyir bəyin eyniadlı operettası əsasında çəkilən "Məşədi İbad" filmində böyük Sabirin, Mirzə Cəlilin və Əzim Əzimzadənin səsləndirdiyi bu fikir yəqin ki, filmi izləyənlərin yaxşı yadındadır. Görkəmli şəxsiyyətlər uzaqgörənliklə dövrlərinin nadanlığına, cəhalətə, xurafata qarşı apardıqları mübarizənin fayda vermədiyini görüb təəssüf edir, ancaq mübarizələrini də dayandırmırdılar. Klassiklərin yaşadığı dövrdən bir əsrdən çox vaxt keçir, ancaq onların qoyub getdiyi dünya doğrudan da düzəlməyib. Elə təkcə Goranboy rayonu Qurbanzadə kəndində "seyidin qaloşu" adı ilə çəkilən videonun sosial şəbəkələrdə yaratdığı rezonansı misal çəkmək kifayətdir ki, bu fikirlərə bir daha inanasan. Videoda "Qaloş piri" deyilən yerə gələn insanlar seyid kimi tanınan və 30 il əvvəl iyunun 7-də vəfat etmiş Miribiş ağanın evinə yığışaraq onun qaloşunu başlarına sürtərək şəfa tapacaqlarına inanırlar. Əvəzində isə pul və qiymətli əşyaları həmin evə qoyurlar.

Xurafatın "sehrli" qüvvəsi

Cənub regionunda böyüdüyümdən, hələ uşaqlıqdan insanların bu tip inanclara üstünlük verdiyinin çox şahidi olmuşam. Yaşı ötən qızların bəxtini açdırmaq, gəlin-qaynana münasibətlərini tənzimləmək, övladına sanballı yerdən qız almaq, ərini vəzifəyə keçirmək, kimlərisə boşatdırmaq və ya birləşdirmək və s. səbəblərdən baxıcıların, falçıların qapısında növbələrin sayı-hesabı olmazdı. İnsanlar onlara az qala Tanrıdan çox inanır, bütün var-yoxlarını da bu inancları yolunda xərcləməkdən çəkinmirdilər. Sonradan "sehrli qüvvəyə malik" bu cür insanların ölkənin bütün regionlarında fəaliyyət göstərdiyini, elə bütün regionlarda da onlara inanan adamların olduğunu gördüm. Elə bu gün də pir adı altında elə yerlərə ziyarətlərin olunması və yaxud insanların qaloşdan və ya papaqdan imdad diləməsi, şəfa tapması üçün oralara tapınması mövhumatçılığa söykənən bir məsələdir.

Təəssüf ki, yaşadığımız XXI əsrdə - elm və texnologiyaların inkişaf etdiyi, süni robotların insan əməyini əvəzlədiyi bir dövrdə də insanlar mövhumatçılıqdan əl çəkməyib. İnsanların İslamın həqiqətlərini informasiya şəklində ala bildiyi bir dövrdə belə təfəkkürlə yaşamasının, din adından istifadə edən fırıldaqçıların qurbanına çevrilməsinin səbəbi nədir? İslamın təməl prinsiplərindən bixəbər olan insanların qaloşa və ya digər əşyalara inam göstərməklə cəhalətin və xurafatın girovluğunda əsir qalmaları nədən qaynaqlanır? Neçə-neçə illər cəhalətin və xurafatın girovluğunda əsir qalan insanların əqidələrinin dəyişməməsi cəmiyyətin ziyalı, aydın təfəkkürlü insanlarında təəssüf doğurur.

Yazıçı-publisist Nəriman Əbdülrəhmanlı insanların belə miskin vəziyyətə düşmələrini hamımızın günahı hesab edir: "Dövlətin müvafiq qurumları var. Maarifləndirici və ictimai təşkilatlar, kütləvi informasiya vasitələri fəaliyyət göstərir. Dünyanın tamamilə başqa bir tərəfə getdiyi vaxtda bir qaloşa inanmaq cəhalətdən başqa bir şey deyil. Yəqin ki, maarifləndirici funksiyaları olan təşkilatlar da kifayət qədər işlər görə bilmirlər. İnsanın nəyəsə inamının olması yaxşıdır, yoxsa insanın yaşaması çətin olar. Ancaq mövhumat qoxusu gələn şeylərə inanmaq kədərli bir faktdır və bunu izah etmək çox çətindir".

Yazıçının fikrincə, hələ bu istiqamətdə çox işlər görmək lazımdır: "Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin bütün rayonlarda təşkilatları var. Orada maaş alan insanlar çalışır. Əslində bu məsələ birbaşa onların səhvidir ki, mövhumatçı adamlar həmin ərazilərdə yaşayan insanları öz alətlərinə çevirirlər. Müvafiq dövlət qurumları bu cür faktlara göz yumurlar. Yəqin ki, bu faktla bağlı bir dönüş nöqtəsi olmalıdır. Yəni belə hadisələrin ictimai fakta çevrilməsinin qarşısını almaq üçün tədbirlər görülməlidir".

Dini anlayışımızın nəticələri

"Bizim din anlayışımız Qurana söykənən din anlayışı deyil, cəhalətə söykənən din anlayışıdır" deyən millət vəkili Fazil Mustafa bu inancın əsrlərlə mövcud olduğuna təəssüfünü bildirir: "Klassik yazıçılarımız Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Nəriman Nərimanov, Axundov insanların bu cür inanclarını atəşə tutublar. İnsanlar cəhalətə daha çox aldanıblar. Bunun da nəticəsidir ki, Azərbaycanda bir peyğəmbər, bir imam olmayıb. Amma guya bütün peyğəmbərlərin qohum-əqrəbasının hamısı Azərbaycandandır. Onlar hardan peyda olublar, necə gəliblər? Dünyanın heç bir yerində dini titullar, ləqəblər yoxdur. Amma Azərbaycanda hamının bir dini titulu var. Bu, dini anlayışımızın nəticələridir. Ona görə də buna təəccüblənmək lazım deyil".

Millət vəkili qeyd edir ki, "İslam" deyəndə ilk növbədə Quranı, oradakı ideyaları əsas götürmək lazımdır: "Ancaq bu mesaj götürülməyəndə, cəhaləti yayanların rəvayətləri, ağıl dişi söhbətləri, hekayələri əsas götürülür. Bunun da nəticəsində belə bir anormallıq ortaya çıxır". F.Mustafanın fikrincə, maariflənmə cəhalətdən qurtulmağın çıxış yolu deyil. Belə ki, cəhalətin alternativi təhsildir: "Maariflənmə üçün ilk növbədə dini sahədə inamlı addımlar atılmalıdır. Cəhaləti, nadanlığı, xurafatı adət adı ilə qoruyub saxlamağa təşviq etməyə ehtiyac yoxdur, bunlardan qurtulmaq lazımdır. Dövlət səviyyəsində siyasət buna daha çox yönəlməlidir. Belə bir vəziyyətdə biz pirləri, ziyarətgahları stimullaşdırırıqsa, onlara adi bir qayda kimi baxırıqsa, onda hamı gedib başını sürtüb imdad diləməlidir. Kimi qaloşu, kimi papağı, Quranı kitab olaraq başına sürtməlidir. Başın içinə yığılmayacaq səviyyədə Qurana yanaşma varsa, demək hələ ki düzəlmə ehtimalı aşağıdır".

Millət vəkilinin fikrincə, bu məsələdə maarifçilik elmin inkişafını stimullaşdırmaq, məktəblərin səviyyəsini qaldırmaqdır: "O adamların çoxu təhsil görməyiblər. Ora gedən valideyn və uşağın normal məktəb içində yetişmədiyi artıq ortadadır. Ona görə bu təfəkkürü dəyişmək çox çətindir".

1200-1300 il fərq olsa da

"Bakı xəbər" qəzetinin baş redaktoru Aydın Quliyev belə bir faktın mövcudluğuna təəssüfləndiyini bildirir. Belə ki, ölkədə bu qədər geniş və dərin inkişafın baş verdiyi, insan kapitalının formalaşmasına böyük vəsait qoyulduğu bir şəraitdə, insanların dini fanatizmdən kənar tutulması üçün həyata keçirilən geniş maarifçilik tədbirləri ilə eyni vaxtda bu cür məlumatı eşitmək və kimlərinsə həmin fanatizmə uyması təəssüf doğurur: "Ölkəmizin digər İslam dövlətləri ilə müqayisədə sivil dünya formalarına və yaşayış tərzinə sahiblənmə baxımından çox irəli getdiyi bir şəraitdə belə hadisənin baş verməsi kədərlidir". A.Quliyev baş verən hadisəni iki amillə - insanların şüurunda hələ də keçmişin qalığı olaraq yaşayan xurafata bağlılıq və insanların hətta özünün də bilmədiyi və başa düşmədiyi müstəvidə hansısa xarici qüvvələrin Azərbaycanda onları cəlb etmək üçün qurduqları oyuna düşməsi kimi dəyərləndirir: "İlk növbədə insanlarımız özləri bundan nəticə çıxarmalıdırlar. 7-8-ci əsrdə insanların uyduğu xurafat oyunları ilə indiki insanların arasında ən azı 1200-1300 il fərqin olduğunu gərək qiymətləndirsinlər. Özlərinin bütün dövrlərin insanlarından həqiqətən fərqli insan olduqlarını nümayiş etdirsinlər. Hesab edirəm ki, bu məsələdə ilk növbədə ictimai qınaq, ailələrdə valideynlər, məktəblərdə müəllimlər tərəfindən nəsihət böyük rol oynaya bilər".

İnsanların avamlığından istifadə

"Əgər bir şey xurafatdırsa, keçmişdə də belə idi, indi də belədir, gələcəkdə, milyon il sonra da belə olacaq. Əgər bir şey xurafat deyilsə, eyni ilə də davam edəcək" - deyən psixoloq Zeynəb Əyyubova hesab edir ki, insanların inancı ilə bağlı olan bir fikrin zamanla heç bir əlaqəsi yoxdur: "Keçmişdə belə idi", "müasir dövrdə belə olmaz" fikirləri düzgün deyil. Ümumiyyətlə, bu tip inanclar ağılla, məntiqlə dəyərləndirilməlidir. Düz olub-olmaması isə zamana aidiyyatı olmayan bir məsələdir. Sadəcə, müasir texnologiyanın bu qədər inkişaf etdiyi bir dövrdə belə hadisələrin baş verməsi daha gülünc görünür. Bir var insanın dini inancı ola, yəni İslam əqidəsi, Qurani Kərimdən, Həcc və ya Məşhəd ziyarətindən, Peyğəmbərdən və ya böyük şəxslərdən qaynaqlanan inancları ola, bunu anlamaq olar. Bu, insanın inanc sistemidir. Amma bir də var, insanların avamlığından, zəif nöqtələrindən istifadə edib özünə biznes məqsədilə yaradılan belə xurafata başqalarını inandırasan".

Psixoloq insanların belə bir inanca sığınması, bu tip şeylərə ehtiyac duymalarının səbəbini belə izah edir: "İnsanlara harasa ümid etmək, haradansa stimul almaq lazımdır. İnsanlar özgüvənini, problemlərinin çarəsini tapmayanda, belə fırıldaqçı insanlara, əqidə oğrularına rast gəlirlər". Psixoloq hesab edir ki, əgər insanların ruhlarında psixoloji gərginlik varsa, bunu psixoloqla həll etməlidirlər: "Əgər insanların inanclarında hansısa problem varsa, ruhaniyə müraciət etməlidirlər. Əgər problemləri incəsənətlə bağlıdırsa, kinoya, teatra getməlidirlər. Yəni hər sahənin özünə uyğun boşluğunu doldurmalıdırlar ki, belə hallar baş verməsin. İnsanlarımızın elmin bu qədər inkişaf etdiyi bir vaxtda belə xurafatlara inanmamalarını arzu edirəm!"

Təbii ki, yüz illər boyunca beyinlərdə kök salan xurafatı arzulamaqla silmək mümkün deyil. Burada vətəndaş cəmiyyətinin də, müvafiq dini qurumların da, KİV-in də üzərinə mühüm vəzifə düşür. Klassik yazıçıların apardığı mübarizənin çağdaş dövrdə səngiməməsi üçün təfəkkürdə dəyişikliklərə gətirib çıxaracaq maariflənmə işlərinə, geniş təbliğata ehtiyac var. Yoxsa "Qaloş pir"lərinin sayı azalmaqdansa çoxala bilər...


Sonxeber.az Telegramda izləyin
Sosial   Baxılıb: 2369   Tarix: 12 iyun 2019  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 055 3906818

Facebookda Paylaş

Unvan.az - elanlar sayti

DİGƏR MARAQLI XƏBƏRLƏR

Ölümdən sonra tükürpədici 10 gerçək: İnsan ölür və 20 dəqiqə sonra…

Hər kəs bir gün öləcək. Bu həqiqəti hər birimiz qəbul edirik. Müxtəlif inanc sistemlərini öyrənən metafizik təcrübələrin nəticələri davamlı şəkildə açıqlanır. İnsan bədəninin ölümdən sonra nə olacağını isə elm açıqlayıb. Cebhe.info ölümdən sonra yaşanacaq 10 tükürpədici gerçəyi təqdim edir: 1.Ölüm ba

12 iyun 2019

Azərbaycanda insanlığa sığmayan OLAY! Pis vərdişlərin qurbanı olan "Papito Zahid" uşağının oyuncaqlarını satıb... - FOTOLAR

Azərbaycanda pis vərdişlərin qurbanına çevrilən kişi evləndiyi qızla pul müqabilində ailə qurub.. . Sonxeber.az xəbər verir ki, bunu ARB televiziyasında yayımlanan "Çıxış yolu Afət Railqızı ilə" verilişinin aparıcısı Afət Rahilqızına müraciət edən Vəfa adlı qadın deyib.. . Vəfanın sözlərin

12 iyun 2019

"Azərbaycanda uşaqların kütləvi ölümü baş verə bilər" - SOS

Son dövrlər valideynlərin peyvəndlərdən imtina etməsi halları çoxalmaqdadır. . . Onlar bunu müxtəlif səbəblərlə izah edirlər. Bəziləri peyvəndin uşağına mənfi təsir edəcəyindən qorxur. Bir qism valideynlərsə peyvənddən sonra uşağında allergiya yaranması səbəbindən peyvənddən boyun qaçırır. Peyvəndlərl

12 iyun 2019

Qurban bayramı ilə əlaqədar qeyri-iş günləri AÇIQLANDI

Müsəlmanların müqəddəs bayramlarından olan Qurban bayramı 12-13 avqustda qeyd ediləcək.. . Sonxeber.az xəbər verir ki, Baş nazir Novruz Məmmədovun imzaladığı sərəncama əsasən, avqustun 12, 13-ü tarixləri Qurban bayramı ilə bağlı qeyri-iş günü hesab olunur.. . Sözügedən tarix həftənin bazar ertəsi v

12 iyun 2019

DİN işçi axtarır

DİN iş elanı verib. . Daxili İşlər Nazirliyi Tibb İdarəsinin müalicə-profilaktika müəssisələrində vakant olan 7 tibb bacısı, 2 rentgen-laborant və 1 tibb qeydiyyatçısı vəzifələrinə xidmətə qəbulla əlaqədar müsabiqə elan edir.. . Müsabiqədə Azərbaycanın dövlət orta-ixtisas təhsil müəssisələrində tib

12 iyun 2019

Dövlət Gömrük Komitəsində İSTEFA

Əməkdar jurnalist Elman Babayev Dövlət Gömrük Komitəsindəki (DGK) vəzifəsindən azad edilib. . . "Report"un məlumatına görə, o, işdən öz istəyi ilə çıxıb. . . Xatırladaq ki, ötən ayın əvvəlində E.Babayev Komitənin Mətbuat və İctimaiyyətlə əlaqələr İdarəsinin inspektoru vəzifəsinə gətirilmişdi

12 iyun 2019

Azərbaycanda TÜKÜRPƏDƏN HADİSƏ! – Ata 16 yaşlı oğlunu cinayətə sövq edərək anasının qızıllarını... - FOTO

Azərbaycanda ata 16 yaşlı oğlunu cinayətə sövq etdi.. . Sonxeber.az xəbər verir ki, bunu Xəzər televiziyasında "Səni axtarıram" verilişinin aparıcısı Xoşqədəm Hidayətqızına müraciət edən 16 yaşlı Elvin Hüseynov açıqlayıb.. . Elvinin sözlərinə görə, onun evdən qaçmasına səbəb atasının onu yalan

12 iyun 2019

İqtisadçı ekspert: "Böhrana səbəb olan amillər mutasiya keçirən virusa bənzəyir"

ADA Universitetində Biznes Məktəbinin dekanı, iqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktoru Elkin Nurməmmədov finans.az-a son dövrdə yaranan ABŞ-Çin ticarət müharibəsinin dünya və Azərbaycan bazarına təsirindən danışıb.. . - Son dövrdə ABŞ və Çin arasında iqtisadi müharibənin gücləndiyini müşahidə edirik. Dünyanı

12 iyun 2019

Nazirlik meşə yanğınlarına görə növbətçilik rejiminə keçdi

Meşə yanğınlarının baş verməməsi və vaxtında qarşısının alınması məqsədilə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi (ETSN) tərəfindən sutkalıq növbətçiliklər təşkil edilib, meşə mühafizə xidməti işçiləri zəruri texniki avadanlıqlarla təchiz olunub.. . Bunu ETSN-nin Meşələrin İnkişafı Departamentinin direktor

12 iyun 2019