"Şagird sayının 25-dən yuxarı olduqda sinif idarəolunmaz hala gəlib çıxır" - Kamran Əsədov

Mayın 1-dən 2024-2025-ci tədris ili üçün ümumi təhsil müəssisələrinin birinci siniflərinə şagird qəbuluna başlanılıb. Bu günə kimi 102 minə yaxın uşaq artıq birinci sinfə qəbul edilib və onların müəllimləri seçilib. Azərbaycan bölməsi üzrə məktəb və müəllim seçimi sentyabrın 13-dək davam edəcək. Bəs ümumi təhsil müəssisələrinin birinci siniflərində şagird sayı nə qədər olmalıdır

Məsələ ilə bağlı təhsil eksperti Kamran Əsədov Sonxeber.az-a açıqlama verib.

Ekspert bildirib ki, qeydiyyatın başlanmasına baxmayaraq bir sıra səbəblərdən övladını qeydiyyatdan keçirə bilməyən valideyinlər var.

"Cari ildə 2024-2025-ci dərs ili üçün I sinfə şagird qəbulu bir neçə gündür başlayıb. Qeydiyyatın başlanmasına baxmayaraq bir sıra səbəblərdən övladını qeydiyyatdan keçirə bilməyən valideyinlər var. Nəzərə alsaq ki, bu il 102 min nəfər 1-ci sinifə məktəbəhazırlıq qrupundan birbaşa başlayıb, Hələ məktəbəhazırlıqda oxumayan və rus bölməsi üzrə müsabiqəyə qoşulanlar var. Bu o deməkdir ki, cari ildə 150 minə yaxın uşaq 1-ci sinifə gedəcək. Hazırda BŞTİ-nin tabeliyindəki ümumi təhsil məktəblərinin I sinfində təhsil alan şagirdlərdən 37789-u Azərbaycan, 9009-u rus bölməsindədir. Hesab edirəm ki Birinci sinfə şagird qəbulunun electron qaydada aparılması valideyinlərə məktəb və müəllim seçimində bərabər istifadənin təmin edilməsi məqsədlərinə xidmət edir. Amma müraciətlərin çoxluğu sinifılərdə şagird sıxlığını artırmamalıdır. Bu zaman siniflərdə şagird sayını nəzərə almaq lazımdır."

K. Əsədov bildirib ki, "Təhsil haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən hər sinifdə 20 nəfər şagird olmalıdır:

"Bakı şəhərindəki mikroərazi prinsipi tətbiq olunan məktəblərdə I sinfə onlayn qeydiyyat zamanı aşağıda qeyd olunan uşaqların məktəbə qəbul üzrə üstünlük hüquqları təmin olunur:
- valideynləri (qanuni nümayəndələri) məktəbin müəyyən edilmiş mikroərazisində yaşayanlar;
- valideynləri (qanuni nümayəndələri) həmin məktəbdə işləyənlər;
- bacı və qardaşları həmin məktəbdə oxuyanlar.
Bunlar həmən ərazilərdə şagird sıxlığının aradan qaldırlması və ilk növbədə həmən ərailərdə yaşayanların təhsil lma hüququnu təmin etmək üçündür. Təhsil haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununda göstərilir ki, hər sinifdə 20 nəfər olmalıdır, praktki olaraq isə 25 nəfərdən artıq uşaq yığılmamalıdır.Bir sinifdə 25 şagird təhsil alırsa, həmin sinifdə tədris prosesini səmərəli qurmaq mümkündür. Lakin bəzən çoxlu binalar tikilir, əhali sıxlığı yaranır. Məktəbsə azdır. Həmin siniflərə 30-40 nəfər uşaqlar cəm-ləşir. Təhsildə belə bir qayda var ki, əgər sinifdə 25 nəfərdən çox uşaq yığılır, uşaq¬ların sayı 30-u keçərsə, onda ikinci sinif açılmalıdır. İkinci sinif açılmalıdırsa, ora yeni bir müəllim də təyin olmalıdır. İbtidai sinifdirsə, əlavə ibtidai sinif müəliməsi üçün vakansiya açılmalı, yuxarı siniflərdirsə, fənn üzrə müəllimlər cəlb olunmalıdır. Hesab edirəm ki, bu pedoqoji tələb yerinə yetirilməlidir".

Sinifdə 10-15 nəfər uşaq olanda da uşaqları yaxşı öyrtəmək olduğunu vurğulayan ekspert, şagird sayının 25-dən yuxarı olduqda sinif idarəolunmaz hala gəlib çıxdığını bildirib:

"Bir sinifdə 30-40 şagirdin olması tədrisi zəiflədir. Bu baxımdan düşünürəm ki, Azərbaycanın təhsillə bağlı zəngin təcrübəsi var. Ondan istifadə etsinlər. Bəzən deyirlər ki, hansısa ölkədə bir sinifdə 30-40 şagird təhsil alır. Bəlkə, həmin sinifdə şagirdlərə sadəcə olaraq ümumi mə-lumat verirlər. Fənnləri dərindən öyrətmək istəmirlər. Bizim öz təcrübəmiz var. Öz təcrübəmizə, elə qanunumuza görə də bir sinifdə 25 nəfər şagird olmalıdır. Bu da həyata keçirilməlidir. Şagirdlərin sayı artırsa, ikinci, üçüncü sinif yaratmaq lazımdır. Əlavə məktəb binaları tikilməlidir. Düşünürəm ki, bu sıxlıq məsələsi Azərbaycan təhsilində şagirdlərin keyfiyyətli biliyə yiyələnməində müəyyən maneçilik törədir və bu aradan qaldırılsa yaxşı olar. Düşnürəm ki, təhsili idarə edənlər məktəblərdə uşaq sıxlığı probleminə ciddi diqqət yetirməlidirlər. Təhsilin məqsədi gənclərə müəyyən biliklər, vərdişlər öyrətməkdir. Sinifdə şagid sayı çox olduqda bu vərdişlər ötürülmür. Sinifdə sıxlıq nəticəsində səs-küyün səviyyəsi qalxır. Uşaqlar bir-biri ilə him-cim oynayırlar və dərsin səviyyəsi sıfıra enir. Məktəblərdə dərs elə təşkil olunmalıdır ki, biliyin ötürülməsi öz maksimum həddinə çatsın. Sinifdə 10-15 nəfər uşaq olanda da uşaqları yaxşı öyrtəmək olur. Tədqiqatlar göstərir ki, sinifdə şagird sayı 25-dən yuxarı olduqda sinif idarəolunmaz hala gəlib çıxır. Ona görə dövlət tərəfindən tədris üçün çəkilən xərc, müəllimlərin əziyyəti boşuna gedir. Bu vacib bir məsələdir. Apardığımız monitorinqlər göstərir ki, Günümüzdə sayı 30 nəfərdən artıq olan siniflər çoxluq təşkil edir. Və əksər məktəblərdə paralel siniflər təşkil olunmur. Dərslər bir otaqda 30-35 şagirdə tədris olunur. Xüsusən də ibtidai siniflərdə (I-IV) şagird sıxlığı daha çox yaşanmaqdadır"

"Hazırda Azərbaycanın 4472 orta məktəbində 1.6 milyona yaxın şagirdə 151 min müəllim dərs keçir. Amma 2014-cü ilə qədər müəllimlərin sayı 160 mindən çox idi. Lakin burada heç bir ixtisar olmayıb. Bu, optimallaşdırılma nəticəsində mümkün olub. Hesab edirəm ki, dünyanın inkişaf etmiş ölkələrində olduğu kimi, respublikamızda da bu məsələni rasionallaşdırmaya ehtiyac duyulur. Təhsilin keyfiyyətinin artırılması və yüksək nəticələr əldə olunması üçün rayon mərkəzlərində nümunəvi liseylərin yaradılmasını da vacibdir. Düşünürəm ki, optimallaşdırılma nəticəsində gənc kadrlara şərait yaradılmalı, yaşlı müəllimlərin fəaliyyətinin isə bacarıq və qabiliyyətlərinə görə tənzimlənməsini təşkil etmək lazımdır".

Xarici ölkələrdən nümunə olaraq deyim ki, Türkiyədə bir müəllimə düşən şagirdlərin sayı 25, Rusiyada 18, Koreyada 35 nəfərdir", - deyən ekspert qeyd edib ki, hazırda Bakıda bir müəllimə düşən şagirdlərin sayı 12-dir:

"Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası"nda əsas istiqamətlərdən biri də dünya standartlarına uyğun tədrisin sisteminin qurulmasıdır. Hesab edirəm ki, müəllim şagird nisbətinin dünya standartlarına uyğun qurulması maliyyələşdirməyə və təhsilin inkişafına təsir göstərəcək. Ümumiyyətlə, Azərbaycanda müəllim-şagird nisbəti arzu olunandan yuxarıdır. Buna görə də hesab edirəm ki, gənc kadrların orta ümumtəhsil məktəblərində yerləşdirilməsi üçün təqaüd yaşına çatmış müəllimlərin pedaqoji sahədən uzaqlaşdırılmasını tənzimləyən normativ hüquqi bazanın olmasına ehtiyac var. Artıq 2 ildir ki, şagirdlərin birinci siniflərə qəbulu zamanı ərazi üzrə yaşayış meyarı əsas götürülür ki, bu da sosial ədalət prinsipini qoruyur. Bir çox hallarda valideynlər övladlarını digər ərazilərdə yerləşən məktəblərə yollayırdı ki, bu zaman həmin məktəbin mikroərazisində sıxlıq formalaşır".

Telegramda izləyin