Sülh prosesi və qarşıdakı maneələr: Ermənistan təxribatları davam edir

27 sentyabr - 10 noyabr 2020-ci il tarixlərində baş verən 44 günlük İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Cənubi Qafqazda yeni bir tarixi mərhələyə qədəm qoyduq. Azərbaycan BMT Təhlükəsizlik Şurasının 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələrinin tələblərinə uyğun olaraq, öz ərazi bütövlüyünü bərpa etdi və regionda yeni reallıq yaratdı. 10 noyabr 2020-ci il tarixində imzalanmış üçtərəfli bəyannamə ilə müharibə başa çatdı və Azərbaycan 30 ilə yaxın işğal altında olan torpaqlarını azad etdi. Bu reallıq sülh, əməkdaşlıq və qarşılıqlı inkişaf üçün tarixi imkanlar açır. Lakin təəssüf ki, Ermənistan tərəfi hələ də köhnə təfəkkür çərçivəsində qalaraq, bölgədə daimi sülh quruculuğuna maneə törətməyə davam edir.

Yəhudi əsilli Azərbaycan vətəndaşı və ölkəmizin parlamentinin üzvü olaraq, mən bu prosesləri həm ölkə daxilindən, həm də beynəlxalq perspektivdən izləmək imkanına malikəm. Bizim xalqımız tarixin acı dərslərini çox yaxşı bilir və məhz bu səbəbdən, biz Azərbaycanda sülhün, təhlükəsizliyin və dinc yanaşı yaşayışın nə qədər dəyərli olduğunu dərindən anlayırıq. Məhz bu multikulturalizm modelini və təcrübəsini Cənubi Qafqazın bütün regionunda yaymaq ümumregional sabitliyə töhfə verə bilər.

Son zamanlar Ermənistan tərəfindən təxribatlar törədilir, yəni 5-8 aprel 2025-ci il tarixlərində Tovuz, Gədəbəy və Daşkəsən rayonları istiqamətində Ermənistan silahlı qüvvələrinin müxtəlif çaplı silahlardan Azərbaycan Ordusunun mövqelərinə atəş açması rəsmi olaraq qeydə alınmışdır. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi tərəfindən verilən məlumata görə, cavab tədbirləri görülmüş və qarşı tərəfin atəş nöqtələri susturulmuşdur. Bu təxribatlar yenidən göstərdi ki, Ermənistan tərəfi sülh prosesini pozmağa çalışan qüvvələrin təsiri altındadır.

Müdafiə Nazirliyinin 9 aprel 2025-ci il tarixli rəsmi bəyanatında qeyd edildiyi kimi, bu təxribatçı hərəkətlər sülh danışıqlarını mürəkkəbləşdirməklə yanaşı, regionda yeni gərginliklərə səbəb ola bilər.
Biz dəfələrlə bildirmişik ki, Azərbaycan tərəfi sülh müqaviləsinin imzalanmasına hazırdır. Prezident İlham Əliyev bu istiqamətdə konstruktiv təkliflər irəli sürmüş və martın 23-də Ankarada keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının Zirvə toplantısında bir daha sülh mövqeyini təsdiqləmişdir. Lakin Ermənistanın bəzi dairələri, xüsusilə "Qarabağ klanı" ilə bağlı olan siyasi qüvvələr hələ də revanşist əhval-ruhiyyə ilə yaşayır və sülh prosesini pozmaqdadır.

Beynəlxalq ictimaiyyət, xüsusilə Brüssel formatı çərçivəsində vasitəçilik edən Avropa İttifaqı, həmçinin ABŞ və Rusiya kimi ölkələr Ermənistana təzyiq göstərməli və onu sülh prosesinə sadiq qalmağa çağırmalıdır. 2021-ci ilin dekabrından bu yana keçirilən bir sıra görüş çərçivəsində əldə edilmiş irəliləyişlər təxribatlar nəticəsində təhlükə altına düşə bilər.

Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişelin vasitəçiliyi ilə başlayan sülh prosesi çərçivəsində delimitasiya və demarkasiya işləri, kommunikasiyaların açılması və iqtisadi əməkdaşlıq kimi vacib məsələlər müzakirə edilmişdir. İkili standartlar və birtərəfli mövqelər regionda dayanıqlı sülhün bərqərar olmasına xidmət etmir.

Mənim yəhudi köklərimə malik bir Azərbaycan vətəndaşı olaraq, mən çox yaxşı bilirəm ki, müxtəlif xalqlar və etnik qruplar arasında sülh və harmoniya mümkündür və biz ömür boyu bunu Azərbaycanda görmüşük ki, burda bütün millətlərə və xalqlara mehriban münasibət var. Azərbaycan tarixən müxtəlif millətlərin və dinlərin nümayəndələrinin dinc şəraitdə birgə yaşadığı bir məkan olmuşdur. Ölkəmizdə yaşayan 30,000-ə yaxın yəhudi icması, eləcə də dağ yəhudiləri, Avropa yəhudiləri və gürcü yəhudiləri icmaları əsrlər boyu antisemitizmlə üzləşmədən yaşamışlar. Bu, bizim ölkəmizin ən böyük sərvətlərindən biridir və multikulturalizm modelimiz dünyada tanınır. Ermənilərədə burda həmişə yaxşı münasibət olub, onlar burda çox yaxşı yerlərdə işləyirdilər, yaxşı yaşayırdılar, lakin yalnız ermənilər Azərbaycana ərazi iddiasına görə problem yaradıblar.

Azərbaycanın mövqeyi aydın və dəyişməzdir: biz regionda davamlı sülh və təhlükəsizlik istəyirik. Prezident İlham Əliyevin 2023-cü il oktyabrın 31-də COP28 tədbiri çərçivəsində ifadə etdiyi kimi, Azərbaycan "regionda davamlı sülhün və sabitliyin yaradılması istiqamətində səylərini davam etdirməyə hazırdır".
Azərbaycan 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyannamənin bütün bəndlərini yerinə yetirmişdir, Bakı sülh təşəbbüsünü davam etdirir. Biz qonşu ölkələrlə, o cümlədən Ermənistanla normal münasibətlər qurmağa hazırıq, lakin bu, qarşılıqlı hörmət və beynəlxalq hüquq prinsipləri əsasında olmalıdır.
Ermənistan tərəfi bilməlidir ki, təxribatlara əl atmaq, sülh prosesinə maneə yaratmaq onların özlərinə zərərdən başqa heç nə gətirməyəcək. 2020-ci ilin noyabrından bu yana Azərbaycanın təşəbbüsü ilə irəli sürülən Zəngəzur dəhlizi və digər regional nəqliyyat-kommunikasiya layihələri regionun iqtisadi potensialını artıra bilər. 2021-ci ilin 11 yanvar tarixində Moskvada Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin imzaladığı bəyannamədə də nəzərdə tutulduğu kimi, regionun inkişafı, iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat və kommunikasiya xətlərinin açılması bütün region ölkələrinin, o cümlədən Ermənistanın maraqlarına uyğundur.

Biz Milli Məclisin üzvləri olaraq, bütün beynəlxalq platformalarda Azərbaycanın ədalətli mövqeyini müdafiə etməyə, həqiqətləri dünya ictimaiyyətinə çatdırmağa davam edəcəyik.
Son təxribatlar və atəşkəs pozuntusu Ermənistanın hələ də köhnə düşüncə tərzindən qurtula bilmədiyini göstərir. Buna baxmayaraq, Azərbaycan öz konstruktiv mövqeyini qorumaqda qərarlıdır və regionda dayanıqlı sülhün əldə olunması üçün səylərini davam etdirəcək.

Biz sülh istəyirik, lakin sülh yalnız ədalət və qarşılıqlı hörmət əsasında qurula bilər. 8 noyabr 2020-ci ildə Şuşanın azad edilməsi və 19-20 sentyabr 2023-cü ildə Qarabağda antiterror əməliyyatının uğurla başa çatması göstərdi ki, Azərbaycan öz maraqlarını və təhlükəsizliyini qorumaq qabiliyyətinə və əzminə malikdir.

Anatoliy Rafailov
Milli Məclisin deputatı, Azərbaycan-İsrail parlamentlərarası işçi qrupunun rəhbəri

Telegramda izləyin