Azərbaycan-Ukrayna əlaqələrinin inkişaf perspektivləri

Azərbaycan və Ukrayna arasında münasibətlər son illərdə keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyaraq müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində diqqətçəkən tərəfdaşlıq modellərindən birinə çevrilmişdir. Bu əlaqələrin inkişafı yalnız iki dövlətin milli maraqlarının uzlaşması ilə deyil, həm də regional və qlobal geosiyasi reallıqların diktə etdiyi zərurətlə bağlıdır.

Prezident İlham Əliyevin Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin Azərbaycana səfəri zamanı mətbuata verdiyi bəyanat bu münasibətlərin strateji mahiyyətini, dinamik inkişafını və gələcək perspektivlərini dolğun şəkildə ifadə edir. İlk növbədə qeyd olunmalıdır ki, Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərinin əsasını yüksək səviyyəli siyasi dialoq təşkil edir. Prezidentlərin müntəzəm görüşləri bu dialoqun davamlı və sistemli xarakter aldığını göstərir. Son dörd il ərzində dövlət başçıları səviyyəsində yeddi görüşün keçirilməsi təsadüfi deyil. Bu fakt iki ölkə arasında münasibətlərin strateji planlaşdırmaya əsaslanan davamlı əməkdaşlıq formatında inkişaf etdiyini sübut edir. Bu görüşlər təkcə ikitərəfli gündəliyin müzakirəsi ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində baş tutan təmaslar vasitəsilə də əlaqələrin çoxşaxəli inkişafına xidmət edir. Siyasi münasibətlərin möhkəm təməli isə uzun illər ərzində formalaşdırılmış hüquqi baza ilə dəstəklənir. 2008-ci ildə Kiyevdə və 2011-ci ildə Bakıda imzalanmış strateji tərəfdaşlıq sənədləri bu əlaqələrin institusional əsasını təşkil edir. Həmin sənədlərdə dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və sərhədlərin toxunulmazlığı kimi fundamental prinsiplərin qarşılıqlı şəkildə dəstəklənməsi xüsusi yer tutur. Bu, hər iki ölkənin beynəlxalq hüquqa sadiqliyini nümayiş etdirməklə yanaşı, onların bir-birinin milli maraqlarına həssas yanaşdığını da göstərir.

Energetika sahəsi Azərbaycan-Ukrayna əməkdaşlığının aparıcı istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir. Azərbaycanın zəngin enerji ehtiyatları və ixrac imkanları, Ukraynanın isə geniş enerji bazarı və tranzit potensialı bu sahədə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq üçün əlverişli zəmin yaradır. Bu kontekstdə SOCARın Ukraynadakı fəaliyyəti xüsusi qeyd olunmalıdır. SOCAR uzun illərdir Ukrayna bazarında uğurla fəaliyyət göstərərək yalnız iqtisadi mənfəət əldə etmir, həm də iki ölkə arasında strateji iqtisadi körpü rolunu oynayır. Energetika sahəsində əməkdaşlığın gələcək perspektivləri də kifayət qədər genişdir. Alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı, enerji təchizatının şaxələndirilməsi və enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi kimi istiqamətlərdə birgə layihələrin həyata keçirilməsi mümkündür. Bu isə təkcə iqtisadi deyil, həm də siyasi baxımdan mühüm nəticələr vəd edir. Sənaye və hərbi-texniki əməkdaşlıq da Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərinin mühüm komponentlərindəndir. Hər iki ölkə sənaye potensialına malikdir və bu sahədə qarşılıqlı təcrübə mübadiləsi aparmaq imkanına sahibdir. Xüsusilə müdafiə sənayesi sahəsində birgə istehsal layihələrinin həyata keçirilməsi perspektivləri diqqətəlayiqdir. Bu cür əməkdaşlıq yalnız hərbi potensialın gücləndirilməsi ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda texnoloji inkişafın sürətləndirilməsinə və sənaye modernizasiyasına da töhfə verir. İqtisadi əməkdaşlığın digər mühüm istiqamətlərinə ticarət, nəqliyyat və logistika sahələri daxildir. Ticarət dövriyyəsinin artması və qarşılıqlı investisiya qoyuluşlarının genişlənməsi iqtisadi əlaqələrin dərinləşdiyini göstərir.

Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və nəqliyyat infrastrukturu Ukrayna üçün Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya bazarlarına çıxış baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Eyni zamanda, Ukrayna da Azərbaycan üçün Avropa bazarlarına inteqrasiya imkanları yaradır. Diplomatik müstəvidə əməkdaşlıq isə iki ölkənin beynəlxalq arenada bir-birini dəstəkləməsi ilə xarakterizə olunur. Azərbaycan və Ukrayna beynəlxalq təşkilatlarda qarşılıqlı şəkildə suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərini müdafiə edir. Bu, onların ortaq dəyərlərə və prinsiplərə əsaslanan siyasət apardıqlarını göstərir.

Humanitar əməkdaşlıq isə bu münasibətlərin sosial və mədəni əsasını təşkil edir. Təhsil, elm, mədəniyyət və diaspor sahələrində əməkdaşlıq xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın və dostluğun möhkəmlənməsinə xidmət edir. Bundan əlavə, son illərdə beynəlxalq və regional təhlükəsizlik məsələləri də Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərinin gündəliyində mühüm yer tutur. Müasir dövrdə dövlətlərin təhlükəsizliyi yalnız hərbi güc ilə deyil, həm də siyasi və iqtisadi sabitliklə təmin olunur. Bu baxımdan iki ölkə arasında təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Nəticə etibarilə, Azərbaycan-Ukrayna münasibətləri dinamik diplomatiya, qarşılıqlı hörmət və strateji maraqlara əsaslanan çoxşaxəli əməkdaşlıq modelidir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatı bir daha göstərir ki, bu əlaqələr yalnız mövcud vəziyyətlə məhdudlaşmır, eyni zamanda gələcək inkişaf üçün möhkəm zəmin yaradır. Mövcud siyasi iradə, iqtisadi potensial və humanitar əlaqələr bu münasibətlərin daha da dərinləşəcəyini və genişlənəcəyini deməyə əsas verir. Beləliklə, Azərbaycan və Ukrayna arasında formalaşmış strateji tərəfdaşlıq modeli yalnız iki ölkə üçün deyil, bütövlükdə region üçün sabitlik, inkişaf və əməkdaşlıq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu münasibətlərin gələcəkdə daha da güclənməsi isə həm regional, həm də qlobal miqyasda yeni imkanların yaranmasına şərait yaradacaqdır.

Şahin Seyidzadə
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin