"Ev tapşırıqları süni intellektdən köçürülə biləcək faktoloji suallardan ibarət olmamalıdır" - TƏHSİL EKSPERTİ

Süni intellekt alətlərinin, xüsusilə ChatGPT-nin məktəblilər arasında geniş yayılması təhsil sahəsində yeni müzakirələr yaradıb. Bir çox valideyn və müəllim hesab edir ki, şagirdlərin ev tapşırıqlarını ChatGPT vasitəsilə hazırlaması onların araşdırma və düşünmə bacarıqlarına mənfi təsir göstərə bilər.

Digər tərəfdən, bəzi mütəxəssislər bu texnologiyanın düzgün istifadə edildikdə öyrənmə prosesini daha effektiv edə biləcəyini bildirirlər.

Bəs "ChatGPT ilə ev tapşırığı" şagirdlər üçün həqiqətən zərərlidirmi, yoxsa yeni dövrün faydalı təhsil vasitəsidir?

Təhsil eksperti Şəmsi Qoca bu barədə Sonxeber.az -a açıqlama verib:

"Süni intellektin, xüsusilə ChatGPT-nin təhsil mühitinə, məktəblilərin gündəlik yaşamına bu qədər sürətlə daxil olması, həqiqətən də dövrümüzün ən böyük elmi və pedaqoji fəlsəfə mövzularından biridir. Bu məsələ həm böyük bir təhlükənin cücərtilərini, həm də təhsil sivilizasiyasının misilsiz bir sıçrayış potensialını özündə daşıyır. Bir tərəfdən intellektual tənbəllik qorxusu, digər tərəfdən isə fərdiləşdirilmiş təhsilin yaratdığı möhtəşəm üfüqlər qarşımızda durur.
Əgər bir şagird riyazi tənliyin həllini, tarixi bir hadisənin təhlilini və ya bədii bir əsərə yazılacaq esseyi sadəcə bir düyməni sıxmaqla ChatGPT-dən götürürsə, bu, təhsilin mahiyyətinə vurulan ən böyük zərbədir. Təhsil sadəcə nəticədən - yəni dəftərdə yazılmış düzgün cavabdan ibarət deyil. Təhsil o nəticəyə gedən yolda çəkilən zehni əziyyətdir, beynin qatlarında yaranan suallardır, səhv edə-edə doğrunu tapmaq fəzilətidir. Şagird araşdırma prosesini süni intellektə həvalə edəndə özünün tənqidi təfəkkürünü, məntiqi mühakimə və yaradıcı düşünmə qabiliyyətini korlaşdırır. Beyin işləməyən bir əzələ kimi zəifləyir, gənclər çətinlik qarşısında dözümsüzləşir və intellektual mənada asılı vəziyyətə düşürlər. Bu mənada, texnologiyanın kor-koranə istifadəsi şagirdi bilik sahibinə deyil, sadəcə informasiya köçürücüsünə çevirir.
Digər tərəfdən, eyni alət düzgün idarə olunduqda təhsil tarixində bənzəri görülməmiş bir fərdi repetitora, bilik xəzinəsinə çevrilə bilər. Sinif otaqlarında müəllimin hər bir şagirdə fərdi yanaşmağa zamanı çatmayanda, ChatGPT hər bir uşağın qavrama sürətinə uyğunlaşan səbirli bir bələdçi funksiyasını yerinə yetirir. Şagird başa düşmədiyi mürəkkəb bir fizika qanununu süni intellektdən "bunu mənə nağıl dilində və ya 10 yaşlı uşağın anlayacağı şəkildə izah et" deyərək öyrənə bilər. O, ev tapşırığını yazarkən ChatGPT-ni cavab tapan bir qul kimi deyil, onun ideyalarını yoxlayan, ona yeni baxış bucaqları təqdim edən, dialoq quran bir intellektual tərəfdaş kimi istifadə edə bilər. Bu isə öyrənmə prosesini mexaniki olmaqdan çıxarıb, maraqlı bir kəşf səyahətinə çevirir.
Göründüyü kimi, ChatGPT öz-özlüyündə nə mütləq bir zərərdir, nə də xilaskar bir möcüzə. O, sadəcə bir alətdir - bəşəriyyətin əlindəki iti bir qılınc kimidir; onunla gözəl bir sənət əsəri də yonmaq olar, bilərəkdən və ya bilməyərəkdən insanın təfəkkürünü də yaralamaq olar. Müasir dünyada texnologiyanı qadağan etmək, çayın axınını əl ilə kəsməyə çalışmaq qədər səmərəsizdir. Bu günün və gələcəyin əsas hədəfi şagirdlərə bu texnologiyalardan istifadə etməyi qadağan etmək deyil, onlara "Süni intellekt savadlılığı" və "Rəqəmsal etika" dərsi keçməkdir.
Təhsil sistemi də bu yeni reallığa uyğun olaraq transformasiya olunmalıdır. Artıq ev tapşırıqları sadəcə internetdən və ya süni intellektdən köçürülə biləcək faktoloji suallardan ibarət olmamalıdır. Müəllimlər şagirdlərə elə tapşırıqlar verməlidir ki, orada uşağın şəxsi emosiyası, fərdi həyat təcrübəsi, yaradıcı təxəyyülü və analitik mühakiməsi tələb olunsun. Şagird evdə ChatGPT ilə araşdırma aparmalı, lakin sinifdə o məlumatı öz sözləri ilə müdafiə etməyi, debat aparmağı bacarmalıdır.
Ona görə də, "ChatGPT ilə ev tapşırığı" şagirdin onu hansı məqsədlə və necə istifadə etməsindən asılı olaraq həm böyük bir akademik tənəzzülün, həm də parlaq bir elmi intibahın qapısı ola bilər. Əsas məsələ, bu rəqəmsal gücün qarşısında insanın öz doğma təfəkkürünün, qəlbinin və yaradıcı ruhunun işığını sönməyə qoymamaqdır.

Telegramda izləyin