Universitetlərə qəbul imtahanları ləğv edilə bilər? - Azərbaycanda yeni sistemə keçid mümkündürmü? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Universitetlərə qəbul imtahanları ləğv edilə bilər? - Azərbaycanda yeni sistemə keçid mümkündürmü? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMADünyanın bir sıra ölkələrində universitetlərə qəbul zamanı abituriyentlərin orta məktəb illərindəki akademik göstəriciləri əsas meyar kimi nəzərə alınır. Bu təcrübə Azərbaycanda da ali təhsil müəssisələrinə qəbul sisteminin dəyişdirilməsi məsələsini gündəmə gətirir.

Bəs ölkəmizdə qəbul imtahanlarının mərhələli şəkildə ləğv edilərək universitetlərə qəbulun orta məktəb qiymətləri əsasında həyata keçirilməsi mümkündürmü? Azərbaycanda da dünya təcrübəsinə uyğun olaraq vahid qəbul imtahanından imtina edilə bilərmi?
Universitetlərə qəbul imtahanları ləğv edilə bilər? - Azərbaycanda yeni sistemə keçid mümkündürmü? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMAMövzu ilə bağlı təhsil eksperti Əlmusa Atamaliyev Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, mən hesab edirəm ki, Azərbaycanda ali təhsil müəssisələrinə qəbul zamanı tətbiq olunan DİM imtahanlarının tamamilə ləğv edilməsi doğru yanaşma olmaz. Çünki ölkə üzrə vahid qəbul imtahanı müəyyən mənada bərabər rəqabət mühiti yaradır, abituriyentlərin bilik səviyyəsinin eyni meyarlar əsasında qiymətləndirilməsinə və qəbul prosesində şəffaflığın qorunmasına xidmət edir. Lakin bu o demək deyil ki, mövcud qəbul sistemi dəyişməz qalmalıdır. Əksinə, düşünürəm ki, artıq bu sistemin yenidən nəzərdən keçirilməsinə və alternativ qəbul mexanizmlərinin tətbiqinə ciddi ehtiyac var.

Dünyanın bir çox ölkələrinin ali təhsil sisteminə nəzər saldıqda görürük ki, universitetə qəbul yalnız bir imtahan nəticəsi ilə məhdudlaşmır. Bəzi ölkələrdə orta təhsil haqqında attestat, məktəbdaxili qiymətləndirmələr, akademik göstəricilər, motivasiya məktubu, müsahibə və digər meyarlar qəbul prosesində mühüm rol oynayır. Bəzi universitetlər isə müəyyən ixtisaslar üzrə əlavə qabiliyyət və bilik yoxlamaları keçirirlər. Yəni əsas məqsəd şagirdin yalnız imtahan günü göstərdiyi nəticəni deyil, onun illər ərzində formalaşmış bilik və bacarıqlarını kompleks şəkildə qiymətləndirməkdir.

Azərbaycanda isə ali məktəbə qəbul prosesi bir çox şagird üçün faktiki olaraq orta məktəbin yuxarı siniflərində deyil, daha erkən yaşlardan başlayan uzunmüddətli imtahan hazırlığına çevrilib. Xüsusilə VIII sinifdən sonra şagirdlərin böyük əksəriyyətinin repetitor yanına getməsi, günün əsas hissəsini hazırlıq kurslarında keçirməsi artıq adi hala çevrilib. Bu vəziyyətin bir neçə ciddi mənfi nəticəsi var. İlk növbədə, burada ailələrin maddi vəziyyətini nəzərə almalıyıq. Hazırda bir çox ailədə iki, hətta üç övlad eyni vaxtda universitetə hazırlaşır. Hər bir fənn üzrə repetitor və ya hazırlıq kursu xərclərini nəzərə alsaq, bu, ailə büdcəsi üçün kifayət qədər ciddi maliyyə yükü deməkdir. Bəzən valideynlər övladlarının gələcək təhsilini təmin etmək üçün gündəlik ehtiyaclarından belə qənaət etməyə məcbur olurlar. Nəticədə keyfiyyətli ali təhsilə çıxış imkanları tədricən ailənin maddi imkanlarından da asılı vəziyyətə düşür. Bu isə təhsildə sosial bərabərlik prinsipinə zidd olan halların yaranmasına səbəb ola bilər.

Digər mühüm məsələ şagirdlərin psixoloji və fiziki sağlamlığıdır. Yeniyetməlik dövrü insanın yalnız akademik biliklər qazandığı deyil, eyni zamanda sosiallaşdığı, maraqlarını kəşf etdiyi, dünyagörüşünü formalaşdırdığı mühüm inkişaf mərhələsidir. Şagirdin bütün vaxtını məktəb, repetitor və sınaq imtahanları arasında keçirməsi onun istirahətinə, idmana, yaradıcılığa və şəxsi inkişafına kifayət qədər zaman ayırmasına imkan vermir. Daim yüksək nəticə göstərmək təzyiqi altında olan uşaqlarda imtahan qorxusu, özünəinamın azalması, stress və psixoloji yorğunluq yarana bilər.

Digər tərəfdən, biz təhsilin məqsədini də düzgün müəyyənləşdirməliyik. Məktəbin əsas vəzifəsi yalnız şagirdi universitetə qəbul imtahanına hazırlamaq deyil. Məktəb şagirdə düşünməyi, araşdırmağı, problemləri həll etməyi, müstəqil qərar verməyi və həyatda öz yerini tapmağı öyrətməlidir. Əgər şagird VIII sinifdən etibarən yalnız test tapşırıqlarının həllinə fokuslanırsa, bu zaman onun digər bacarıqlarının inkişafı arxa plana keçir. Beləliklə, biz geniş dünyagörüşünə malik, yaradıcı və tənqidi düşünən gənclər yetişdirmək əvəzinə, imtahan nəticəsinə istiqamətlənmiş təhsil modeli formalaşdırmış oluruq.

Mənim fikrimcə, çıxış yolu DİM imtahanlarını birdən-birə ləğv etmək deyil, mərhələli şəkildə daha çevik və çoxkomponentli qəbul modelinə keçməkdir. Bunun üçün bir neçə alternativ istiqamət nəzərdən keçirilə bilər.

Birincisi, məktəblərdə tədrisin keyfiyyəti yüksəldilməli, buraxılış imtahanlarının nəticələri ilə yanaşı, şagirdlərin IX-XI siniflər üzrə akademik göstəricilərinin də qəbul prosesində müəyyən çəkisi olmalıdır. Lakin bu göstəricilərin obyektivliyini təmin etmək üçün məktəbdaxili qiymətləndirmə mexanizmləri standartlaşdırılmalıdır.

İkincisi, universitetlərə müəyyən səlahiyyətlər verilməlidir ki, onlar ixtisasların xüsusiyyətlərinə uyğun əlavə qəbul meyarları müəyyən edə bilsinlər. Məsələn, mühəndislik və texniki ixtisaslarda riyazi və analitik düşünmə, humanitar sahələrdə məntiq və dil bacarıqları, incəsənət ixtisaslarında isə yaradıcılıq və qabiliyyət daha geniş qiymətləndirilə bilər.

Üçüncüsü, yalnız test imtahanlarına əsaslanan qiymətləndirmədən tədricən uzaqlaşmaq lazımdır. Şagirdlərin analitik düşünmə, problem həll etmə, praktiki bilik və tətbiqetmə bacarıqlarını ölçən tapşırıqlar qəbul sistemində daha çox yer almalıdır.

Dördüncüsü, sosial bərabərliyin qorunması xüsusi diqqətdə saxlanılmalıdır. Maddi imkanı zəif olan, regionlarda yaşayan və keyfiyyətli hazırlıq imkanlarına çıxışı məhdud olan şagirdlər də Bakı şəhərindəki imkanlı ailələrin övladları ilə eyni rəqabət mühitində iştirak edə bilməlidirlər.
Bununla yanaşı, alternativ qəbul modelinə keçid zamanı müəyyən risklər də nəzərə alınmalıdır.

Bir məqamı da xüsusi vurğulamaq istəyirəm: repetitorluğun geniş yayılmasını yalnız valideynlərin daha yüksək nəticə istəyi ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Burada məktəbdə tədrisin keyfiyyəti, şagirdlərin bilik boşluqları, proqramın məzmunu, qiymətləndirmə mexanizmləri və universitetə qəbul sisteminin yaratdığı rəqabət də mühüm rol oynayır. Əgər məktəbdə keçirilən dərs şagirdin ehtiyac duyduğu bilik və bacarıqları tam formalaşdırmırsa, valideyn əlavə təhsilə müraciət etməyə məcbur qalır. Deməli, problemin həlli üçün təkcə qəbul imtahanlarına deyil, ümumi təhsil sisteminə də baxılmalıdır. Sonda qeyd etmək istəyirəm ki, ali məktəbə qəbul bir şagirdin uşaqlıq və yeniyetməlik illərini əlindən alan, ailəni illərlə maddi çətinlik qarşısında qoyan bir prosesə çevrilməməlidir. İmtahanlar təhsilin keyfiyyətini ölçmək üçün vasitə olmalıdır, təhsilin öz məqsədinə çevrilməməlidir. Biz elə bir qəbul sistemi qurmalıyıq ki, şagird yalnız test həll etməklə deyil, düşünməklə, öyrənməklə, araşdırmaqla və öz potensialını ortaya qoymaqla uğur qazansın. Çünki universitetə qəbul olmaq uğrunda mübarizədə uşaqlığımızı, sağlamlığımızı və şəxsiyyət kimi inkişafımızı itirməməliyik.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Sosial   Baxılıb: 160   Tarix: 17 noyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Rəşad Məcidə ağır itki

Tanınmış jurnalist, "525-ci qəzet"in baş redaktoru Rəşad Məcidə ağır itki üz verib. xəbər verir ki, onun anası Yavər xanım vəfat edib. O, 86 yaşında dünyasını dəyişib. Mərhum bu gün Ağcabədi rayonunda dəfn olunacaq

15 noyabr
.

Ev sahibi kirayəçini məhkəmə qərarı olmadan evdən çıxara bilərmi? - Qanun nə deyir? - ƏMLAK EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Kirayə münasibətlərində ev sahibi ilə kirayəçi arasında yaranan mübahisələrdən biri də mənzilin boşaldılması tələbi ilə bağlıdır. Bəzi hallarda ev sahibləri kirayə haqqının gecikdirilməsini, müqavilə müddətinin başa çatmasını və ya mənzilə özlərinin ehtiyac duymasını əsas gətirərək kirayəçidən evi qıs

17 noyabr
.

Daha bir vəkil həbs edildi

Azərbaycanda daha bir vəkil həbs edilib. "Qafqazinfo"nun əldə etdiyi məlumata görə, vəkil Elçin Əmirov polis tərəfindən tutulub. 9 saylı vəkil bürosunda fəaliyyət göstərən vəkil polisə daxil olan vətəndaş şikayəti əsasında cinayət məsuliyyətinə cəlb edilib. Ona qarşı Cinayət Məcəlləsinin 178.2.2-c

16 noyabr
.

Azərbaycançılıq ideologiyası - milli birliyimizin, dövlətçilik ənənələrimizin və müstəqilliyimizin ideoloji təməli

"Azərbaycançılıq ideologiyası xalqımızın milli kimliyini, tarixi yaddaşını, mənəvi dəyərlərini, dövlətçilik ənənələrini və müstəqillik məfkurəsini özündə birləşdirən fundamental ideoloji konsepsiyadır. Bu ideologiya Azərbaycan xalqının vahid milli amal ətrafında birləşməsini, dövlətə sədaqətini

16 noyabr
.

TƏCİLİ! Sabah bu ərazilərdə QAZ OLMAYACAQ

16.11.2026-cı il tarixində saat 09:00-dan Balakənin bəzi ərazilərində qazın verilişində fasilə olacaq. xəbər verir ki, bu barədə Zaqatala Regional Qaz İstismarı İdarəsi məlumat yayıb. Bildirilib ki, görüləcək təmir-quraşdırma işləri ilə əlaqədar 16.11.2026-cı il tarixində saat 09:00-dan işlər yekunlaşanadə

15 noyabr
.

Məktəblərdə sərt qaydalar tətbiq oluna bilər: Cərimə, qırmızı kart və uzaqlaşdırılma

Azərbaycanda müəllimlər üçün yeni öhdəliklər müəyyənləşdirilib. İmzalanmış yeni qərara əsasən, təhsilverənlərin etik davranış qaydalarına əlavələr edilib. Yeni tələblərə əsasən, təhsilverənlər uşaqları fiziki və psixi zorakılığın bütün formalarından qorumalı, onları zərərli vərdişlərdən çəkindirməli

15 noyabr
.

Uşaqları nəzarətsiz qoymayın! - Nazirlikdən müraciət

Fövqəladə Hallar Nazirliyi (FHN) uşaqların təhlükəsizliyi ilə bağlı əhaliyə müraciət edib. xəbər verir ki, müraciətdə deyilir:. "Fövqəladə Hallar Nazirliyi tərəfindən əhali arasında aparılan kütləvi maarifləndirmə işlərinə baxmayaraq, bir sıra hallarda azyaşlıların nəzarətsiz qalması nəticəsind

17 noyabr
.

Noyabr ayının pensiyaları ödənildi

Bu gün Bakı, Sumqayıt şəhərləri və Abşeron rayonu üzrə noyabr ayının pensiyaları ödənilib. xəbər verir ki, bu barədə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu məlumat yayıb. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyind

17 noyabr
.

Bakıda külək hasarı aşırdı - Qadın daşların altında qalıb öldü

Güclü külək Bakıda bədbəxt hadisəyə səbəb olub. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, dünən saat 18:30 radələrində güclü külək Binəqədi rayonu Xocəsən qəsəbəsi Şollar küçəsi 100 ünvanındakı həyətin hasarını uçurub. Nəticədə, orada piyada hərəkət edən 1978-ci il təvəllüdlü Nuriyeva Samirə Nəsir qız

16 noyabr