Universitetlərə qəbul imtahanları ləğv edilə bilər? - Azərbaycanda yeni sistemə keçid mümkündürmü? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA
Dünyanın bir sıra ölkələrində universitetlərə qəbul zamanı abituriyentlərin orta məktəb illərindəki akademik göstəriciləri əsas meyar kimi nəzərə alınır. Bu təcrübə Azərbaycanda da ali təhsil müəssisələrinə qəbul sisteminin dəyişdirilməsi məsələsini gündəmə gətirir.
Bəs ölkəmizdə qəbul imtahanlarının mərhələli şəkildə ləğv edilərək universitetlərə qəbulun orta məktəb qiymətləri əsasında həyata keçirilməsi mümkündürmü? Azərbaycanda da dünya təcrübəsinə uyğun olaraq vahid qəbul imtahanından imtina edilə bilərmi?
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Əlmusa Atamaliyev Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, mən hesab edirəm ki, Azərbaycanda ali təhsil müəssisələrinə qəbul zamanı tətbiq olunan DİM imtahanlarının tamamilə ləğv edilməsi doğru yanaşma olmaz. Çünki ölkə üzrə vahid qəbul imtahanı müəyyən mənada bərabər rəqabət mühiti yaradır, abituriyentlərin bilik səviyyəsinin eyni meyarlar əsasında qiymətləndirilməsinə və qəbul prosesində şəffaflığın qorunmasına xidmət edir. Lakin bu o demək deyil ki, mövcud qəbul sistemi dəyişməz qalmalıdır. Əksinə, düşünürəm ki, artıq bu sistemin yenidən nəzərdən keçirilməsinə və alternativ qəbul mexanizmlərinin tətbiqinə ciddi ehtiyac var.
Dünyanın bir çox ölkələrinin ali təhsil sisteminə nəzər saldıqda görürük ki, universitetə qəbul yalnız bir imtahan nəticəsi ilə məhdudlaşmır. Bəzi ölkələrdə orta təhsil haqqında attestat, məktəbdaxili qiymətləndirmələr, akademik göstəricilər, motivasiya məktubu, müsahibə və digər meyarlar qəbul prosesində mühüm rol oynayır. Bəzi universitetlər isə müəyyən ixtisaslar üzrə əlavə qabiliyyət və bilik yoxlamaları keçirirlər. Yəni əsas məqsəd şagirdin yalnız imtahan günü göstərdiyi nəticəni deyil, onun illər ərzində formalaşmış bilik və bacarıqlarını kompleks şəkildə qiymətləndirməkdir.
Azərbaycanda isə ali məktəbə qəbul prosesi bir çox şagird üçün faktiki olaraq orta məktəbin yuxarı siniflərində deyil, daha erkən yaşlardan başlayan uzunmüddətli imtahan hazırlığına çevrilib. Xüsusilə VIII sinifdən sonra şagirdlərin böyük əksəriyyətinin repetitor yanına getməsi, günün əsas hissəsini hazırlıq kurslarında keçirməsi artıq adi hala çevrilib. Bu vəziyyətin bir neçə ciddi mənfi nəticəsi var. İlk növbədə, burada ailələrin maddi vəziyyətini nəzərə almalıyıq. Hazırda bir çox ailədə iki, hətta üç övlad eyni vaxtda universitetə hazırlaşır. Hər bir fənn üzrə repetitor və ya hazırlıq kursu xərclərini nəzərə alsaq, bu, ailə büdcəsi üçün kifayət qədər ciddi maliyyə yükü deməkdir. Bəzən valideynlər övladlarının gələcək təhsilini təmin etmək üçün gündəlik ehtiyaclarından belə qənaət etməyə məcbur olurlar. Nəticədə keyfiyyətli ali təhsilə çıxış imkanları tədricən ailənin maddi imkanlarından da asılı vəziyyətə düşür. Bu isə təhsildə sosial bərabərlik prinsipinə zidd olan halların yaranmasına səbəb ola bilər.
Digər mühüm məsələ şagirdlərin psixoloji və fiziki sağlamlığıdır. Yeniyetməlik dövrü insanın yalnız akademik biliklər qazandığı deyil, eyni zamanda sosiallaşdığı, maraqlarını kəşf etdiyi, dünyagörüşünü formalaşdırdığı mühüm inkişaf mərhələsidir. Şagirdin bütün vaxtını məktəb, repetitor və sınaq imtahanları arasında keçirməsi onun istirahətinə, idmana, yaradıcılığa və şəxsi inkişafına kifayət qədər zaman ayırmasına imkan vermir. Daim yüksək nəticə göstərmək təzyiqi altında olan uşaqlarda imtahan qorxusu, özünəinamın azalması, stress və psixoloji yorğunluq yarana bilər.
Digər tərəfdən, biz təhsilin məqsədini də düzgün müəyyənləşdirməliyik. Məktəbin əsas vəzifəsi yalnız şagirdi universitetə qəbul imtahanına hazırlamaq deyil. Məktəb şagirdə düşünməyi, araşdırmağı, problemləri həll etməyi, müstəqil qərar verməyi və həyatda öz yerini tapmağı öyrətməlidir. Əgər şagird VIII sinifdən etibarən yalnız test tapşırıqlarının həllinə fokuslanırsa, bu zaman onun digər bacarıqlarının inkişafı arxa plana keçir. Beləliklə, biz geniş dünyagörüşünə malik, yaradıcı və tənqidi düşünən gənclər yetişdirmək əvəzinə, imtahan nəticəsinə istiqamətlənmiş təhsil modeli formalaşdırmış oluruq.
Mənim fikrimcə, çıxış yolu DİM imtahanlarını birdən-birə ləğv etmək deyil, mərhələli şəkildə daha çevik və çoxkomponentli qəbul modelinə keçməkdir. Bunun üçün bir neçə alternativ istiqamət nəzərdən keçirilə bilər.
Birincisi, məktəblərdə tədrisin keyfiyyəti yüksəldilməli, buraxılış imtahanlarının nəticələri ilə yanaşı, şagirdlərin IX-XI siniflər üzrə akademik göstəricilərinin də qəbul prosesində müəyyən çəkisi olmalıdır. Lakin bu göstəricilərin obyektivliyini təmin etmək üçün məktəbdaxili qiymətləndirmə mexanizmləri standartlaşdırılmalıdır.
İkincisi, universitetlərə müəyyən səlahiyyətlər verilməlidir ki, onlar ixtisasların xüsusiyyətlərinə uyğun əlavə qəbul meyarları müəyyən edə bilsinlər. Məsələn, mühəndislik və texniki ixtisaslarda riyazi və analitik düşünmə, humanitar sahələrdə məntiq və dil bacarıqları, incəsənət ixtisaslarında isə yaradıcılıq və qabiliyyət daha geniş qiymətləndirilə bilər.
Üçüncüsü, yalnız test imtahanlarına əsaslanan qiymətləndirmədən tədricən uzaqlaşmaq lazımdır. Şagirdlərin analitik düşünmə, problem həll etmə, praktiki bilik və tətbiqetmə bacarıqlarını ölçən tapşırıqlar qəbul sistemində daha çox yer almalıdır.
Dördüncüsü, sosial bərabərliyin qorunması xüsusi diqqətdə saxlanılmalıdır. Maddi imkanı zəif olan, regionlarda yaşayan və keyfiyyətli hazırlıq imkanlarına çıxışı məhdud olan şagirdlər də Bakı şəhərindəki imkanlı ailələrin övladları ilə eyni rəqabət mühitində iştirak edə bilməlidirlər.
Bununla yanaşı, alternativ qəbul modelinə keçid zamanı müəyyən risklər də nəzərə alınmalıdır.
Bir məqamı da xüsusi vurğulamaq istəyirəm: repetitorluğun geniş yayılmasını yalnız valideynlərin daha yüksək nəticə istəyi ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Burada məktəbdə tədrisin keyfiyyəti, şagirdlərin bilik boşluqları, proqramın məzmunu, qiymətləndirmə mexanizmləri və universitetə qəbul sisteminin yaratdığı rəqabət də mühüm rol oynayır. Əgər məktəbdə keçirilən dərs şagirdin ehtiyac duyduğu bilik və bacarıqları tam formalaşdırmırsa, valideyn əlavə təhsilə müraciət etməyə məcbur qalır. Deməli, problemin həlli üçün təkcə qəbul imtahanlarına deyil, ümumi təhsil sisteminə də baxılmalıdır. Sonda qeyd etmək istəyirəm ki, ali məktəbə qəbul bir şagirdin uşaqlıq və yeniyetməlik illərini əlindən alan, ailəni illərlə maddi çətinlik qarşısında qoyan bir prosesə çevrilməməlidir. İmtahanlar təhsilin keyfiyyətini ölçmək üçün vasitə olmalıdır, təhsilin öz məqsədinə çevrilməməlidir. Biz elə bir qəbul sistemi qurmalıyıq ki, şagird yalnız test həll etməklə deyil, düşünməklə, öyrənməklə, araşdırmaqla və öz potensialını ortaya qoymaqla uğur qazansın. Çünki universitetə qəbul olmaq uğrunda mübarizədə uşaqlığımızı, sağlamlığımızı və şəxsiyyət kimi inkişafımızı itirməməliyik.
Müəllif: İlkin Məmmədkərimov
Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda Paylaş











Minaya düşərək həlak olan şəxs 2 övlad atası olub - YENİLƏNİB
Milli Qəhrəman Ehtiram Əliyevlə vida mərasimi keçirilməyəcək: Dəfnin vaxtı və yeri açıqlandı - YENİLƏNİB
"Başı ağrıyırmış, hamama gedib..." - Yataqxanada tələbənin ölümünün təfərrüatı - VİDEO
Əhaliyə SON DƏQİQƏ XƏBƏRDARLIĞI: Bu tarixdə qar yağacaq
Yataqxanada meyiti tapılan tələbənin ölümü: ATU-dan açıqlama gəldi - Foto
Bakıda DƏHŞƏT: Avtobus gənc qızı vuraraq öldürdü
Rusiyalı milyarderlər Putindən sonrakı dövrə hazırlaşır: Kremldə hakimiyyət dəyişikliyi ssenariləri müzakirə olunur
Novxanıda sərnişinlər avtobusda ekstrim yaşadı - Video
Prezident İlham Əliyevdən milli teleradioya mühüm mesaj: Azərbaycan həqiqətlərinin təbliği strateji vəzifədir
Azərbaycan-Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığının gələcəyə hesablanmış istiqamətləri
Güclü küləklə bağlı xəbərdarlıq
Türkiyədə seriallarla bağlı mühüm qərar gözlənilir
637 balla universitetə qəbul olmuşdu: Yataqxanada ölən tələbə ilə bağlı yeni təfərrüat
Prezidentin 1 həftəsi... - Video
Azərbaycan-Böyük Britaniya: regional sabitlik və qlobal əməkdaşlıq perspektivləri