"Azərbaycan tibb elminin inkişaf tarixində xüsusi yeri olan şəxsiyyətlərdən biri akademik Zərifə Əliyevadır" - DEPUTAT

"Azərbaycan tibb elminin inkişaf tarixində xüsusi yeri olan şəxsiyyətlərdən biri akademik Zərifə Əliyevadır", - bunu Sonxeber.az -a açıqlama verən deputat Şahin Seyidzadə deyib:

"Onun həyat yolu, elmi fəaliyyəti və insanlara xidmət prinsipləri yalnız tibbi sahədə deyil, bütövlükdə Azərbaycan cəmiyyətinin mənəvi dəyərlər sistemində mühüm yer tutur. Hər il aprelin 15-də qeyd olunan anım günü bu görkəmli alimin xatirəsinin ehtiramla yad edilməsi ilə yanaşı, onun zəngin irsinin yenidən qiymətləndirilməsi baxımından da böyük əhəmiyyət kəsb edir. Zərifə Əziz qızı Əliyeva 1923-cü il aprelin 28-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Şahtaxtı kəndində anadan olmuşdur. Ziyalı ailəsində dünyaya gəlməsi onun erkən yaşlarından yüksək mənəvi və intellektual mühitdə formalaşmasına şərait yaratmışdır. O, orta təhsilini uğurla başa vurduqdan sonra 1942-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun müalicə-profilaktika fakültəsinə daxil olmuşdur. 1947-ci ildə institutu əla qiymətlərlə bitirməsi onun gələcək elmi fəaliyyətinin möhkəm təməl üzərində qurulduğunu göstərir. Tələbəlik illərindən etibarən onun tibb elminə olan marağı və məsuliyyətli yanaşması diqqəti cəlb etmiş, o, həm nəzəri biliklərə, həm də praktiki bacarıqlara dərindən yiyələnmişdir. 1949-cu ildən etibarən Zərifə Əliyeva Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutunda elmi işçi kimi fəaliyyətə başlamışdır. Bu dövr onun oftalmologiya sahəsində ixtisaslaşmasının əsas mərhələsi olmuşdur. 1950-ci ildə aspiranturaya daxil olaraq həm klinik praktik fəaliyyətini davam etdirmiş, həm də elmi tədqiqatlarını genişləndirmişdir. 1960-1967-ci illərdə böyük elmi işçi kimi fəaliyyət göstərən alim 1963-cü ildə SSRİ Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən "oftalmologiya" ixtisası üzrə böyük elmi işçi adına layiq görülmüşdür. XX əsrin ortalarında Azərbaycanda geniş yayılmış traxoma xəstəliyi ciddi sosial və tibbi problem idi. Bu xəstəlik bir çox hallarda görmə qabiliyyətinin itirilməsinə səbəb olurdu və əhalinin sağlamlığı üçün böyük təhlükə yaradırdı. Belə bir şəraitdə Zərifə Əliyeva traxoma ilə mübarizədə fəal iştirak edərək mühüm xidmətlər göstərmişdir. O, respublikanın müxtəlif bölgələrində maarifləndirici tədbirlər həyata keçirmiş, həkimlər üçün seminarlar və mühazirələr təşkil etmiş, xəstəliyin profilaktikası və müalicəsi istiqamətində sistemli fəaliyyət göstərmişdir. Xüsusilə uşaq evlərində yaşayan uşaqlar arasında bu xəstəliyin yayılmasının qarşısının alınması onun fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri olmuşdur. 1960-cı ildə müdafiə etdiyi "Traxomanın digər terapiya üsulları ilə birlikdə sintomisinlə müalicəsi" mövzusunda namizədlik dissertasiyası bu sahədə mühüm elmi yenilik kimi qiymətləndirilmişdir. Onun təklif etdiyi müalicə üsulu geniş tətbiq olunmuş və nəticədə traxoma Azərbaycanda sosial xəstəlik kimi aradan qaldırılmışdır. Zərifə Əliyevanın elmi fəaliyyəti yalnız traxoma ilə məhdudlaşmamışdır. O, qlaukoma, gözün iltihabi xəstəlikləri, görmə orqanının patologiyaları kimi mühüm sahələrdə də geniş tədqiqatlar aparmışdır. Bu tədqiqatlar klinik praktikaya mühüm yeniliklər gətirmiş və oftalmologiya sahəsində çalışan mütəxəssislərin biliklərinin zənginləşməsinə səbəb olmuşdur. Onun diqqət yetirdiyi əsas istiqamətlərdən biri də sənaye oftalmologiyası olmuşdur. Kimya və elektronika sənayesinin inkişafı ilə əlaqədar olaraq yeni kimyəvi maddələrin insan orqanizminə, xüsusilə görmə orqanına təsiri aktual problemə çevrilmişdir. Zərifə Əliyeva bu sahədə aparılan tədqiqatların öncüllərindən biri olmuşdur. Zərifə Əliyevanın doktorluq dissertasiyası "Azərbaycanın bir sıra kimya müəssisələri işçilərinin görmə orqanının vəziyyəti" mövzusuna həsr olunmuşdur. Bu tədqiqat sənaye şəraitində çalışan işçilərin sağlamlığının qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi. Dissertasiya H.Helmqolts adına Moskva Elmi-Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutu kimi nüfuzlu elmi mərkəzdə müdafiə olunmuş və yüksək qiymətləndirilmişdir. 1977-ci ildə ona tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsi verilmişdir. Doktorluq dissertasiyasından sonra Zərifə Əliyeva Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun Oftalmologiya kafedrasında professor kimi fəaliyyət göstərmiş, 1983-cü ildə isə həmin kafedranın müdiri seçilmişdir. Bu dövrdə o, yalnız elmi fəaliyyətlə deyil, həm də pedaqoji işlə məşğul olmuş, gənc həkimlərin hazırlanmasına xüsusi diqqət yetirmişdir. Onun rəhbərliyi ilə çoxsaylı gənc alimlər yetişmiş, Azərbaycan oftalmologiya elmi yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Zərifə Əliyeva 150-yə yaxın elmi əsərin, 12 monoqrafiyanın müəllifi olmuşdur. Onun "Terapevtik oftalmologiya" kitabı bu gün də oftalmoloqlar üçün əsas istinad mənbələrindən biri hesab olunur. Bundan əlavə, "Herpetik göz xəstəliyi", "Ağır virus konyunktivitləri" kimi əsərləri də geniş elmi əhəmiyyətə malikdir. Onun tədqiqatları yalnız nəzəri deyil, həm də praktik əhəmiyyət daşıyırdı. 1981-ci ildə Zərifə Əliyeva oftalmologiya sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlərə görə SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının M.İ.Averbax mükafatı ilə təltif olunmuşdur. Bu mükafata layiq görülən ilk azərbaycanlı qadın olması onun elmi nüfuzunun yüksək göstəricisidir. 1983-cü ildə isə o, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir. Zərifə Əliyeva yalnız alim deyil, həm də fəal ictimai xadim olmuşdur. O, müxtəlif elmi və ictimai təşkilatlarda fəaliyyət göstərmiş, cəmiyyətin inkişafına töhfə vermişdir. Onun humanizmi, sadəliyi, insanlara olan diqqəti və qayğısı onu həmkarları və tələbələri arasında xüsusi hörmət sahibi etmişdir. Bu yüksək insani keyfiyyətlər Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən də xüsusi vurğulanmışdır. Ulu Öndər Zərifə xanım haqqında deyirdi: "Azərbaycan xanımının mənəvi dəyərlərini özündə təcəssüm etdirən Zərifə xanım bir qadın, bir həyat yoldaşı, bir ana, bir həkim, bir alim, bir ictimai xadim olaraq elə sağlığında əfsanəviləşməyi bacarıb və daşıdığı bu titulları mərhəmət, şəfqət, humanizm kimi ali hisslərlə bütövləşdirərək əsl insanlıq zirvəsinə yüksəlib." Bu fikir Zərifə Əliyevanın yalnız elmi nailiyyətlərini deyil, həm də onun şəxsiyyətinin mənəvi böyüklüyünü, cəmiyyət üçün örnək olan həyat yolunu dolğun şəkildə ifadə edir.
Prezident İlham Əliyev Zərifə xanım Əliyeva haqqında xatirələrində belə deyirdi; "Mənim anam əsl alim idi. O, tibbin bütün incəliklərini öyrənməyə səy göstərirdi. Bununla bərabər mənimlə, Sevillə məşğul olmağa, bizi Azərbaycanın layiqli vətəndaşları kimi tərbiyə etməyə, böyütməyə vaxt tapırdı. O, həmişə mənim qəlbimdədir". Bu fikirlər Zərifə Əliyevanın yalnız böyük alim deyil, həm də qayğıkeş ana və yüksək mənəvi keyfiyyətlərə malik şəxsiyyət olduğunu bir daha təsdiq edir.
Zərifə Əliyeva 1985-ci il aprelin 15-də vəfat etmişdir. Onun xatirəsi hər il ehtiramla yad olunur. Onun adını daşıyan Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzi bu gün də onun elmi irsini yaşadır. Akademik Zərifə Əliyeva Azərbaycan tibb elminin inkişafında müstəsna rol oynamış, elmi fəaliyyəti və mənəvi dəyərləri ilə tarixdə əbədi iz qoymuşdur. Onun həyatı elmə və insanlığa xidmətin ən yüksək nümunəsidir"

Telegramda izləyin