Prezident İlham Əliyevin Bişkek görüşləri: Bakı Avrasiya xəritəsində mövqelərini möhkəmləndirir

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin ŞƏT sammitində iştirakı və keçirdiyi yüksək səviyyəli görüşlər ölkəmizin Avrasiya məkanında artan siyasi və iqtisadi rolunu bir daha gündəmə gətirdi.Qırğızıstanın paytaxtı Bişkek bu günlərdə beynəlxalq diplomatiyanın əsas diqqət mərkəzlərindən birinə çevrilib. Avqustun 31-dən sentyabrın 1-dək keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sammiti geniş coğrafiyanı təmsil edən dövlət və hökumət rəhbərlərini bir araya gətirib. Sammitdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı isə ölkəmiz baxımından mühüm siyasi hadisə kimi qiymətləndirilir.

17 ölkənin liderinin iştirak etdiyi tədbirdə Azərbaycanla yanaşı, Türkiyə, Rusiya, Çin, İran və Ermənistan kimi regionun və dünyanın siyasi proseslərində mühüm çəkisi olan dövlətlərin rəhbərlərinin bir araya gəlməsi Bişkek görüşlərinin əhəmiyyətini daha da artırır. BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreşin, MDB və KTMT nümayəndələrinin iştirakı isə tədbirin beynəlxalq və regional miqyasını nümayiş etdirir.

Lakin Azərbaycan üçün Bişkek sammitinin əhəmiyyəti yalnız ŞƏT toplantısında iştirakla məhdudlaşmır. Əsas məsələ Prezident İlham Əliyevin bu platformadan istifadə etməklə müxtəlif ölkələrin liderləri ilə birbaşa siyasi dialoq aparması və Azərbaycanın maraqları baxımından mühüm məsələləri müzakirə etməsidir.
Bu baxımdan Bişkek səfərinə Azərbaycanın çoxvektorlu xarici siyasətinin növbəti mühüm diplomatik mərhələsi kimi yanaşmaq mümkündür.

ŞƏT platforması və Azərbaycanın artan marağı

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı son illərdə Avrasiya məkanında siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirə edildiyi mühüm platformalardan birinə çevrilib.Təşkilatın coğrafiyası genişdir. Burada dünyanın aparıcı iqtisadi və siyasi güclərinin təmsil olunması ŞƏT-in beynəlxalq əhəmiyyətini artırır.

Azərbaycanın belə bir platformada yüksək səviyyədə təmsil olunması ölkəmizin regional proseslərə münasibətdə fəal mövqeyini nümayiş etdirir.Azərbaycan ŞƏT-in tamhüquqlu üzvü olmasa da, təşkilatın yaratdığı dialoq imkanlarından istifadə etməklə müxtəlif dövlətlərlə münasibətlərini daha da inkişaf etdirmək üçün mühüm imkan əldə edir.
Burada Azərbaycanın əsas üstünlüyü onun coğrafi mövqeyidir.

Ölkəmiz Avropa ilə Asiyanın, Xəzər regionu ilə Cənubi Qafqazın, Mərkəzi Asiya ilə Avropanın kəsişməsində yerləşir. Bu mövqe Azərbaycanı nəqliyyat, enerji və ticarət baxımından mühüm tərəfdaşa çevirir.
Bişkek sammiti də məhz bu üstünlüklərin daha geniş beynəlxalq auditoriyaya təqdim edilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

İlham Əliyevin görüşləri Azərbaycanın diplomatik gündəliyini göstərir

Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə keçirdiyi görüşlərin coğrafiyası xüsusi diqqət çəkir.
Azərbaycan Prezidenti Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian, Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşlər keçirib.
Bu görüşlərin hər biri fərqli istiqaməti əhatə etsə də, ümumi mənzərə Azərbaycanın xarici siyasətinin genişliyini göstərir.

Bir platformada Ermənistanla sülh məsələlərinin, İranla regional əməkdaşlığın, Qazaxıstanla nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin, Türkiyə ilə strateji müttəfiqliyin müzakirə olunması Azərbaycanın diplomatik gündəliyinin çoxşaxəli olduğunu göstərir.Bu, həm də Azərbaycanın müxtəlif siyasi və geosiyasi mövqelərə malik dövlətlərlə dialoq imkanlarını qoruduğunun göstəricisidir.

Paşinyanla görüş: Cənubi Qafqazda sülh gündəliyi

Bişkekdə Prezident İlham Əliyevin Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanla görüşü xüsusilə böyük maraq doğurub.
Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması prosesi Cənubi Qafqazın gələcəyi baxımından əsas məsələlərdən biridir.

İllərlə davam edən münaqişənin yaratdığı siyasi və iqtisadi problemlərdən sonra region üçün yeni mərhələ formalaşır. Bu mərhələnin əsas anlayışları isə sülh, təhlükəsizlik, qarşılıqlı etimad, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi və kommunikasiyaların açılmasıdır.

Bişkek kimi beynəlxalq platformada Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin birbaşa təmas qurması diplomatik dialoqun davam etdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.Azərbaycanın mövqeyi uzun müddətdir ondan ibarətdir ki, regionda davamlı sülh qarşılıqlı tanıma, suverenlik, ərazi bütövlüyü və dövlətlərin daxili işlərinə müdaxilə etməmək prinsipləri əsasında təmin edilməlidir.Bu baxımdan hər bir yüksək səviyyəli görüş sülh prosesinin siyasi kanallarının açıq saxlanılması üçün əlavə imkan yaradır.Eyni zamanda regional kommunikasiyaların bərpası və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi Cənubi Qafqazın gələcək inkişafında mühüm rol oynaya bilər.

Sülh yalnız siyasi sənəd deyil. Sülhün real nəticəsi insanların, malların və nəqliyyat vasitələrinin maneəsiz hərəkəti, ticarətin artması və region ölkələrinin iqtisadi potensialının bir-birini tamamlaması ilə özünü göstərməlidir.

İranla görüş: regional sabitlik və əməkdaşlıq

Prezident İlham Əliyevin İran Prezidenti Məsud Pezeşkianla görüşü də Bişkek diplomatiyasının mühüm istiqamətlərindən biri olub.Azərbaycan üçün İranla münasibətlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İki ölkəni uzun dövlət sərhədi, tarixi və mədəni əlaqələr, iqtisadi münasibətlər və nəqliyyat layihələri birləşdirir.
Azərbaycanın xarici siyasətində qonşu dövlətlərlə münasibətlərin sabit və qarşılıqlı faydalı əsasda inkişaf etdirilməsi mühüm yer tutur.

Bakı ilə Tehran arasında nəqliyyat və enerji sahəsində əməkdaşlıq potensialı kifayət qədər genişdir. Xüsusilə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi Azərbaycan və İranın maraqlarının kəsişdiyi mühüm istiqamətlərdən biridir.
Bu layihənin tam gücü ilə işləməsi Azərbaycanı Şimal və Cənub arasında mühüm tranzit mərkəzlərindən birinə çevirə bilər.Bişkek görüşü belə məsələlərin yüksək səviyyəli siyasi dialoq çərçivəsində müzakirəsi üçün əlavə imkan yaradır.

Tokayevlə görüş: Orta Dəhlizin əhəmiyyəti artır

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin son illərdə sürətlə inkişaf etməsi ölkəmizin xarici siyasətində yeni və mühüm istiqamətin formalaşdığını göstərir.Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevlə görüşü xüsusi diqqət çəkir.Azərbaycan və Qazaxıstan Xəzər dənizinin iki sahilində yerləşən strateji tərəfdaşlardır. İki ölkənin əməkdaşlığında nəqliyyat və logistika məsələləri xüsusi yer tutur.Burada əsas anlayışlardan biri Orta Dəhlizdir.

Çindən başlayan, Mərkəzi Asiya, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropa istiqamətində uzanan bu marşrut son illərdə Avrasiya nəqliyyat xəritəsində getdikcə daha çox əhəmiyyət qazanır.Azərbaycan üçün Orta Dəhlizin inkişafı yalnız tranzit gəlirləri məsələsi deyil.

Bu layihə ölkəmizin geosiyasi əhəmiyyətini də artırır. Çünki nəqliyyat dəhlizlərinin keçdiyi dövlətlər beynəlxalq ticarət və logistika sistemində daha böyük əhəmiyyət qazanırlar.Azərbaycanın Ələt limanı, dəmir yolu infrastrukturu və digər nəqliyyat imkanları ölkəmizin bu prosesdə əsas halqalardan birinə çevrilməsinə şərait yaradır.
Qazaxıstanla əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi isə Xəzərin iki sahilində yerləşən nəqliyyat sistemlərinin daha sıx əlaqələndirilməsinə imkan verir.

Ərdoğanla görüş: Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyinin regional çəkisi

Bişkekdə Prezident İlham Əliyevin Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşü də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri siyasi, iqtisadi və hərbi əməkdaşlıqdan daha geniş məzmun daşıyır. İki ölkə arasında strateji müttəfiqlik münasibətləri müxtəlif sahələrdə ardıcıl şəkildə inkişaf edir.Enerji layihələri, nəqliyyat dəhlizləri, müdafiə sənayesi, ticarət, investisiya və humanitar əlaqələr Bakı-Ankara münasibətlərinin əsas istiqamətlərindəndir.
Bu münasibətlərin regional əhəmiyyəti də getdikcə artır.

Azərbaycan və Türkiyənin Orta Dəhliz, Türk dünyası ilə əlaqələrin inkişafı və regional nəqliyyat layihələrində fəal iştirakı iki ölkənin Avrasiya məkanındakı rolunu gücləndirir.Bişkekdə keçirilən görüş bu strateji tərəfdaşlığın yüksək səviyyədə davam etdirildiyini göstərən növbəti siyasi təmas kimi diqqət çəkir.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya siyasəti yeni imkanlar yaradır

Bişkek sammitinin mühüm nəticələrindən biri də Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasındakı əlaqələrin daha geniş regional kontekstdə nəzərdən keçirilməsi imkanıdır.Son dövrdə Azərbaycan Mərkəzi Asiya ölkələri ilə siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar əlaqələrini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib.Bu siyasətin arxasında mühüm geosiyasi reallıq dayanır.

Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında Xəzər dənizi vasitəsilə birbaşa bağlantı mövcuddur. Bu isə Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında yeni iqtisadi və logistika imkanlarının yaranmasına şərait yaradır.Azərbaycanın məqsədi bu imkanlardan istifadə etməklə ölkəni regional nəqliyyat və ticarət mərkəzlərindən birinə çevirməkdir.

ŞƏT sammitinin iqtisadi tərəfi

Bişkek görüşlərini yalnız siyasi hadisə kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz.Belə beynəlxalq toplantılar həm də iqtisadi diplomatiya üçün mühüm platformadır.Azərbaycanın iqtisadi potensialının, nəqliyyat imkanlarının, enerji layihələrinin və investisiya mühitinin beynəlxalq tərəfdaşlara təqdim edilməsi yeni əməkdaşlıq imkanları yarada bilər.Xüsusilə Asiya ölkələri ilə ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun inkişafına əlavə impuls verə bilər.

Kənd təsərrüfatı, logistika, sənaye, rəqəmsal iqtisadiyyat, turizm və bərpaolunan enerji sahələrində əməkdaşlıq üçün yeni imkanların yaranması Azərbaycanın iqtisadi şaxələndirmə siyasətinə də uyğun gəlir.

Enerji diplomatiyası Azərbaycanın əsas üstünlüklərindən biridir

Azərbaycanın beynəlxalq siyasətdə artan rolunun mühüm səbəblərindən biri də enerji amilidir.Ölkəmiz uzun illərdir enerji resurslarının Avropa və digər bazarlara çatdırılmasında mühüm tərəfdaş kimi çıxış edir.Lakin Azərbaycanın enerji siyasəti artıq yalnız neft və qazla məhdudlaşmır.

Xəzərin külək enerjisi potensialı, günəş enerjisi layihələri və yaşıl enerji təşəbbüsləri Azərbaycanın gələcəkdə regional enerji keçidində daha mühüm rol oynaya biləcəyini göstərir.Bu baxımdan Azərbaycan həm ənənəvi enerji təhlükəsizliyinə, həm də yaşıl enerji gündəliyinə töhfə verə biləcək ölkələrdən biri kimi çıxış edir.

Bişkek sammitinin Azərbaycan üçün əsas üstünlükləri

Prezident İlham Əliyevin ŞƏT sammitində iştirakı və keçirdiyi görüşlərin Azərbaycan üçün bir sıra strateji üstünlükləri var.
Birinci üstünlük - diplomatik dialoq imkanlarının genişlənməsidir.
Azərbaycan müxtəlif siyasi mövqeləri təmsil edən dövlətlərlə birbaşa təmas imkanlarını qoruyur.

İkinci üstünlük - nəqliyyat potensialının təqdim edilməsidir.
Orta Dəhliz və Şimal-Cənub marşrutu Azərbaycanın tranzit imkanlarını artırır.

Üçüncü üstünlük - iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsidir.
Asiya və Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə ticarət və investisiya əlaqələrinin inkişafı yeni bazarlar yarada bilər.

Dördüncü üstünlük - sülh diplomatiyasının davam etdirilməsidir.
Azərbaycan-Ermənistan dialoqunun müxtəlif beynəlxalq platformalarda davam etdirilməsi Cənubi Qafqazda sülh gündəliyinin qorunmasına xidmət edir.

Beşinci üstünlük - Türk dünyası ilə əlaqələrin möhkəmləndirilməsidir.
Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri ilə yanaşı, Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əməkdaşlığın inkişafı Türk dünyasının iqtisadi və siyasi əlaqələrinin genişlənməsinə şərait yaradır.

Bişkekdən Bakıya uzanan diplomatik xətt

Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə keçirdiyi görüşlərin ümumi mənzərəsi mühüm nəticə ortaya qoyur: Azərbaycanın xarici siyasəti bir istiqamətlə məhdudlaşmır.Bakı həm Qərblə, həm Şərqlə, həm Mərkəzi Asiya, həm də Yaxın Şərq ölkələri ilə əməkdaşlıq imkanlarını inkişaf etdirir.

Bu yanaşma Azərbaycanın dəyişən beynəlxalq münasibətlər sistemində manevr imkanlarını artırır.
Dünyada geosiyasi rəqabətin gücləndiyi, yeni nəqliyyat və enerji marşrutlarının formalaşdığı bir dövrdə belə çoxşaxəli diplomatiya ölkələr üçün mühüm üstünlük yaradır.

Azərbaycanın əsas məqsədi isə bu proseslərdə öz milli maraqlarını qorumaq, iqtisadi imkanlarını genişləndirmək və regional sabitliyin təmin olunmasına töhfə verməkdir.

Bişkek sammiti yeni imkanların qapısını açır

Bişkekdə keçirilən ŞƏT sammiti Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində artan rolunu nümayiş etdirən mühüm platformalardan biri kimi yadda qalır.Prezident İlham Əliyevin sammitdə iştirakı və müxtəlif dövlətlərin liderləri ilə keçirdiyi görüşlər Azərbaycanın siyasi dialoq imkanlarının genişliyini göstərir.

Paşinyanla görüş Cənubi Qafqazda sülh və normallaşma gündəliyi baxımından, Pezeşkianla görüş qonşuluq və regional əməkdaşlıq baxımından, Tokayevlə görüş Orta Dəhliz və Mərkəzi Asiya istiqamətində, Ərdoğanla görüş isə strateji müttəfiqlik baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.Bütün bunların fonunda ŞƏT platforması Azərbaycanın Avrasiya məkanında iqtisadi, nəqliyyat və siyasi imkanlarını daha geniş şəkildə təqdim etməsi üçün əlavə diplomatik meydan yaradır.

Əslində Bişkek sammitinin Azərbaycanın xarici siyasəti üçün əsas əhəmiyyəti də məhz bundadır: Azərbaycan müxtəlif geosiyasi mərkəzlər arasında dialoq imkanlarını genişləndirərək özünü yalnız regional proseslərin iştirakçısı kimi deyil, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub əlaqələrinin formalaşmasında mühüm rol oynayan dövlət kimi təqdim edir.Bişkekdə keçirilən görüşlər göstərir ki, Azərbaycanın qarşısında yeni diplomatik və iqtisadi imkanlar açılır. Bu imkanlardan səmərəli istifadə isə ölkənin beynəlxalq mövqeyinin, nəqliyyat-logistika potensialının, iqtisadi əlaqələrinin və regional siyasi çəkisinin daha da güclənməsinə xidmət edə bilər.

Nəsib Məhəməliyev
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin