Bəhruz Quliyev: "Prezident İlham Əliyevin ŞƏT sammitində iştirakı Avrasiya geosiyasi məkanında fəal rolunun göstəricisidir"

"Qırğızıstanın paytaxtı Bişkekdə keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) sammiti beynəlxalq siyasi gündəmin diqqət mərkəzində olan mühüm tədbirlərdən biridir. Avqustun 31-dən sentyabrın 1-dək davam edən sammitdə 17 dövlətin liderinin, eləcə də BMT və digər beynəlxalq və regional təşkilatların yüksək səviyyəli nümayəndələrinin iştirakı tədbirin miqyasını və siyasi əhəmiyyətini göstərir. Sammitdə siyasi və təhlükəsizlik məsələləri ilə yanaşı, ticarət-iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat, rəqəmsal inkişaf, ekologiya və humanitar əlaqələr kimi istiqamətlərin müzakirəsi nəzərdə tutulub.

Belə geniş coğrafiyanı əhatə edən beynəlxalq platformada Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı xüsusi siyasi əhəmiyyət daşıyır. Bu iştirak Azərbaycanın müasir xarici siyasət kursunun müxtəlif geosiyasi mərkəzlərlə qarşılıqlı maraqlar əsasında əməkdaşlıq edən, milli maraqlarını ardıcıl şəkildə müdafiə edən və beynəlxalq proseslərdə fəal mövqe tutan dövlət siyasətini nümayiş etdirir.

Bişkek səfərinin əhəmiyyəti yalnız ŞƏT sammitində iştirakla məhdudlaşmır. Prezident İlham Əliyevin sammit çərçivəsində keçirdiyi çoxsaylı ikitərəfli görüşlər Azərbaycanın diplomatik gündəliyinin nə qədər geniş olduğunu göstərir.

Bu fikirləri Sonxeber.az-a Səs qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev deyib.

Ekspert qeyd edib ki, ŞƏT dünyanın böyük iqtisadi və siyasi güclərini bir araya gətirən platformalardan biridir. Çin, Rusiya, İran, Hindistan və Mərkəzi Asiya dövlətləri kimi böyük siyasi və iqtisadi potensiala malik ölkələrin iştirak etdiyi belə bir format Azərbaycanın öz mövqelərini təqdim etməsi üçün mühüm imkan yaradır.
Bu gün Azərbaycan artıq yalnız Cənubi Qafqazın siyasi xəritəsində mühüm mövqeyə malik dövlət deyil. Ölkəmiz eyni zamanda Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutlarının kəsişməsində yerləşən, enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynayan və müxtəlif regional əməkdaşlıq formatlarının fəal iştirakçısı olan dövlətdir.
Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Orta Dəhliz, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi və digər layihələr Azərbaycanın geostrateji əhəmiyyətini daha da artırır.
Bu baxımdan Bişkek sammiti Azərbaycanın öz nəqliyyat-logistika imkanlarını dünya liderlərinin diqqətinə çatdırması üçün mühüm platformadır.

Bişkek səfərinin ən mühüm tərəflərindən biri Prezident İlham Əliyevin sammit çərçivəsində keçirdiyi görüşlərin intensivliyi və əhatə dairəsidir. Azərbaycan Prezidenti Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian, Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşlər keçirib.

Bu görüşlərin hər biri Azərbaycanın xarici siyasətinin ayrıca istiqamətini ifadə edir.
Bir tərəfdən Azərbaycan Ermənistanla sülh prosesinin davam etdirilməsi məsələsini müzakirə edir, digər tərəfdən İranla qonşuluq və əməkdaşlıq münasibətlərini inkişaf etdirir, Qazaxıstanla Orta Dəhlizin imkanlarını genişləndirir, Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik münasibətlərini daha da möhkəmləndirir.Bu mənzərə Azərbaycanın xarici siyasətinin çoxistiqamətli xarakterini aydın şəkildə göstərir.

Bişkekdə keçirilən ən diqqətçəkən görüşlərdən biri Prezident İlham Əliyevin Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanla görüşü olub.Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması baxımından hər iki ölkə rəhbərinin beynəlxalq platformalarda keçirdiyi görüşlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bişkek görüşündə də tərəflər davamlı sülhün möhkəmləndirilməsi, dövlətlərarası münasibətlərin normallaşdırılması və regional bağlantıların inkişaf etdirilməsi istiqamətində birbaşa təmasların davam etdirilməsinin vacibliyini vurğulayıblar. Qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi istiqamətində parlament və vətəndaş cəmiyyəti təmaslarının əhəmiyyəti də qeyd olunub.

Bu görüşün əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində əsas gündəm artıq yeni reallıqlar üzərində formalaşır.Cənubi Qafqazın gələcəyi üçün sülh, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi, kommunikasiyaların açılması və iqtisadi əməkdaşlıq məsələləri mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanın mövqeyi isə aydındır: regionda davamlı sülh yalnız qarşılıqlı hörmət, suverenlik, ərazi bütövlüyü və dövlətlərin bir-birinin daxili işlərinə müdaxilə etməməsi prinsipləri əsasında qurula bilər.

Prezident İlham Əliyevin İran Prezidenti Məsud Pezeşkianla görüşü də Bişkek diplomatiyasının mühüm hadisələrindən biri oldu. İran Prezidentinin görüş zamanı Azərbaycan tərəfindən göstərilən humanitar dəstəyi yüksək qiymətləndirməsi xüsusi diqqət çəkib. Pezeşkian Azərbaycanla bütün sahələrdə münasibətlərin genişləndirilməsində maraqlı olduqlarını bildirib və iki ölkə arasındakı əlaqələri qardaşlıq və dostluq münasibətləri kimi xarakterizə edib. Prezident İlham Əliyev isə Azərbaycanın İranla bağlı yaranmış vəziyyətin sülh və danışıqlar yolu ilə həllinin tərəfdarı olduğunu vurğulayıb.
Bu görüş Azərbaycan-İran münasibətlərinin yalnız ikitərəfli çərçivədə deyil, bütövlükdə regional təhlükəsizlik və əməkdaşlıq baxımından əhəmiyyətini göstərir.Azərbaycan və İran arasında nəqliyyat, energetika, ticarət və digər sahələrdə əməkdaşlıq üçün geniş potensial mövcuddur.Xüsusilə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi iki ölkənin iqtisadi və logistika maraqlarının kəsişdiyi mühüm istiqamətlərdən biridir.

"Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin sürətlə inkişaf etdiyi bir vaxtda Prezident İlham Əliyevin Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevlə görüşü də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan və Qazaxıstan Xəzər dənizinin iki sahilində yerləşən və Orta Dəhlizin inkişafında mühüm rol oynayan dövlətlərdir.

Çindən başlayan və Mərkəzi Asiya, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan bu marşrut Azərbaycanın regional tranzit imkanlarını artırmaqla yanaşı, ölkəmizin iqtisadi və geosiyasi əhəmiyyətini də yüksəldir.

Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu ilə Qazaxıstanın Mərkəzi Asiyadakı mövqeyinin bir-birini tamamlaması Orta Dəhlizin gələcək perspektivlərini daha da genişləndirir.Bişkek kimi böyük regional platformada bu məsələlərin müzakirəsi təsadüfi deyil. Avrasiya məkanında yeni logistika xəritəsinin formalaşdığı bir dövrdə Azərbaycan özünü bu prosesin əsas iştirakçılarından biri kimi təqdim edir.

Xatırladaq ki, Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri Bişkekdə də diqqət mərkəzində olub.
Prezident İlham Əliyevin Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşü iki qardaş ölkənin münasibətlərinin bütün istiqamətlərdə inkişaf etdiyini bir daha nümayiş etdirir.

Azərbaycan və Türkiyənin strateji müttəfiqliyi siyasi münasibətlərlə məhdudlaşmır. Enerji, müdafiə, nəqliyyat, ticarət, investisiya, mədəniyyət və humanitar sahələrdə əməkdaşlıq iki ölkə arasındakı əlaqələrin çoxşaxəli xarakterini göstərir.
Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığı eyni zamanda Türk dünyasının inteqrasiyası baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Bakı və Ankara Orta Dəhlizin inkişafında, Xəzər regionu ilə Avropa arasında nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsində və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsində mühüm rol oynayırlar.

Hesab edirəm ki, Prezident İlham Əliyevin ŞƏT-in "Plus" formatında görüşündə iştirakı da mühüm siyasi hadisədir. Rəsmi məlumata görə, Prezident sentyabrın 1-də bu genişləndirilmiş formatda keçirilən görüşdə iştirak edib."Şey Plus" formatı daha geniş beynəlxalq dialoq üçün imkan yaradır. Azərbaycan üçün belə platformalarda əsas üstünlüklərdən biri özünün regional təşəbbüslərini və iqtisadi imkanlarını daha geniş auditoriyaya təqdim etməkdir.

Ölkəmizin enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat bağlantıları, rəqəmsal inkişaf, yaşıl enerji və regional əməkdaşlıq sahəsində təşəbbüsləri Azərbaycanı beynəlxalq dialoqda daha görünən tərəfdaş edir.

Bişkek sammitinin Azərbaycan üçün mühüm istiqamətlərindən biri də enerji diplomatiyasıdır.
Azərbaycan artıq uzun illərdir Avropanın enerji təhlükəsizliyinə töhfə verən ölkələrdən biridir. Bununla yanaşı, ölkəmiz Xəzər dənizində böyük bərpaolunan enerji potensialına malikdir.Külək və günəş enerjisi layihələrinin inkişafı Azərbaycanın gələcəkdə yalnız ənənəvi enerji resurslarının ixracatçısı deyil, həm də yaşıl enerjinin istehsalçısı və ixracatçısı kimi mövqeyini gücləndirə bilər.Bu amil Azərbaycanın Avrasiya enerji xəritəsində əhəmiyyətini daha da artırır.

Düşünürəm ki, Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfərinin üstünlüklərini bir neçə istiqamətdə ümumiləşdirmək mümkündür.
Birincisi - siyasi üstünlükdür. Azərbaycan dünya siyasətinin müxtəlif mərkəzləri ilə birbaşa dialoq imkanlarını genişləndirir.

İkincisi - iqtisadi üstünlükdür. Yeni bazarlara çıxış, investisiyaların cəlb olunması və ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi üçün imkanlar artır.

Üçüncüsü - nəqliyyat üstünlüyüdür. Orta Dəhliz və Şimal-Cənub marşrutlarının inkişafı Azərbaycanın tranzit rolunu gücləndirir.

Dördüncüsü - enerji üstünlüyüdür. Azərbaycanın həm ənənəvi, həm də bərpaolunan enerji sahəsində imkanları genişlənir.

Beşincisi - diplomatik üstünlükdür. Azərbaycan müxtəlif siyasi mövqelərə malik dövlətlərlə eyni platformada dialoq aparmaq imkanını qoruyur.

Altıncısı - regional üstünlükdür. Cənubi Qafqazda sülh və əməkdaşlıq gündəliyinin formalaşmasında Azərbaycanın mövqeyi daha da güclənir.

Prezident İlham Əliyevin keçirdiyi görüşlər coğrafi baxımdan kifayət qədər genişdir. Cənubi Qafqaz, Mərkəzi Asiya, Yaxın Şərq və Türk dünyası eyni diplomatik gündəlikdə birləşir.
Bu, Azərbaycanın xarici siyasətinin çevikliyini göstərir.

Azərbaycan bir tərəfdən Avropa ilə enerji və nəqliyyat əlaqələrini inkişaf etdirir, digər tərəfdən Mərkəzi Asiya ilə strateji tərəfdaşlığı dərinləşdirir. Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətlərini möhkəmləndirir, İran və digər qonşu dövlətlərlə əməkdaşlıq kanallarını açıq saxlayır.Bütün bunlar Azərbaycanın müasir geosiyasi reallıqlara uyğun olaraq öz milli maraqlarını qoruyan müstəqil xarici siyasət yürütməsinin göstəricisidir.

Bişkek sammiti göstərdi ki, Azərbaycan artıq yalnız prosesləri izləyən deyil, regional gündəliyin formalaşmasına təsir edən dövlətlərdən biridir.

Ən nəhayət qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfəri Azərbaycanın xarici siyasətində növbəti mühüm diplomatik addım kimi qiymətləndirilə bilər. Bu səfər bir daha göstərir ki, Azərbaycanın qarşısında duran əsas məqsəd yalnız mövcud əlaqələri qorumaq deyil, yeni əməkdaşlıq imkanları yaratmaq, ölkənin iqtisadi və nəqliyyat potensialını daha geniş coğrafiyaya çıxarmaq və regionda davamlı sülhün təmin olunmasına öz töhfəsini verməkdir.
Bişkek sammiti bu mənada Azərbaycan diplomatiyasının yeni imkanlarının nümayiş etdirildiyi mühüm platformaya çevrildi. Prezident İlham Əliyevin intensiv görüşləri isə Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində artan siyasi çəkisinin və ölkəmizin Avrasiya məkanında getdikcə daha mühüm geosiyasi və iqtisadi aktora çevrilib. "- deyə, B.Quliyev əlavə edib.

Telegramda izləyin