Bişkekdə diplomatik şahmat: İlham Əliyevin görüşləri Azərbaycana nə vəd edir?

ŞƏT sammitində Azərbaycanın fəal iştirakı və Prezident İlham Əliyevin keçirdiyi mühüm görüşlər ölkəmizin Avrasiya məkanında artan siyasi çəkisini və yeni əməkdaşlıq imkanlarını gündəmə gətirir.Qırğızıstanın paytaxtı Bişkek son günlər dünya siyasətinin diqqət mərkəzlərindən birinə çevrilib. Avqustun 31-dən sentyabrın 1-dək keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə toplantısı geniş siyasi və coğrafi spektri əhatə edən dövlətlərin liderlərini bir araya gətirib. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin bu mühüm tədbirdə iştirakı isə ölkəmizin xarici siyasəti, regional mövqeyi və beynəlxalq əlaqələri baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Sammit çərçivəsində Prezident İlham Əliyevin Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian, Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşləri keçirilib. Sentyabrın 1-də dövlət başçısı "ŞƏT plyus" formatında görüşdə də iştirak edib.
Bu görüşlərin hər birinin ayrıca siyasi gündəliyi olsa da, onların ümumi mənzərəsi Azərbaycanın müasir xarici siyasətinin əsas xüsusiyyətlərindən birini ortaya qoyur: Bakı müxtəlif geosiyasi istiqamətlərdə paralel və fəal diplomatik dialoq aparır.

Bişkekdəki diplomatik təmasları bu baxımdan sadəcə protokol xarakterli görüşlər kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Burada Azərbaycanın təhlükəsizlik, sülh, nəqliyyat, enerji, iqtisadi əməkdaşlıq və regional bağlantılarla bağlı maraqları üçün yeni imkanlar formalaşır.

Niyə məhz Bişkek?

ŞƏT-in sammitləri son illərdə Avrasiya məkanında mühüm siyasi dialoq platformasına çevrilib. Bu platformada müxtəlif siyasi və iqtisadi çəkisi olan dövlətlərin liderlərinin bir araya gəlməsi onun əhəmiyyətini artırır.
Azərbaycanın belə bir tədbirdə yüksək səviyyədə təmsil olunması ölkəmizin Avrasiya proseslərində artan marağının göstəricisidir.

Azərbaycan coğrafi baxımdan olduqca əlverişli mövqeyə malikdir. Ölkəmiz Xəzər dənizinin qərb sahilində yerləşməklə Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında mühüm bağlantı rolunu oynayır.Bu baxımdan Azərbaycan üçün beynəlxalq platformalarda əsas məsələlərdən biri yalnız siyasi münasibətləri inkişaf etdirmək deyil, həm də ölkənin nəqliyyat, logistika və enerji imkanlarını tərəfdaşlara təqdim etməkdir.

Bişkek sammiti məhz belə imkanlardan biridir.

Prezident İlham Əliyevin görüşləri: diplomatik marafonBişkek səfərinin diqqət çəkən məqamlarından biri Prezident İlham Əliyevin qısa zaman ərzində bir neçə mühüm dövlətin liderləri ilə görüş keçirməsidir.

Bu görüşlərin coğrafiyası özü-özlüyündə Azərbaycanın xarici siyasətinin genişliyini göstərir.

Ermənistanla - sülh;
İranla - qonşuluq və regional əməkdaşlıq;
Qazaxıstanla - Mərkəzi Asiya və nəqliyyat;
Türkiyə ilə - strateji müttəfiqlik;
ŞƏT "plyus" formatı ilə isə daha geniş beynəlxalq dialoq gündəliyi ön plana çıxır.
Beləliklə, Bişkekdəki diplomatik təmaslar Azərbaycanın müxtəlif istiqamətlər üzrə maraqlarını eyni vaxtda irəli aparmaq imkanını nümayiş etdirir.

Paşinyanla görüş: sülh prosesində yeni mərhələ

Bişkekdə Prezident İlham Əliyevin Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanla görüşü xüsusi diqqət çəkib.
Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması və davamlı sülhün təmin olunması Cənubi Qafqazın gələcəyi baxımından əsas məsələlərdən biridir.

Rəsmi məlumatda bildirilir ki, görüş zamanı tərəflər 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə olunmuş razılaşmaların, Birgə Bəyannamənin və sülh sazişinin razılaşdırılmış mətninin paraflanmasının tarixi əhəmiyyətini vurğulayıblar.
Bu məqam Azərbaycanın diplomatik gündəliyi baxımından olduqca əhəmiyyətlidir.

Çünki Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində əsas müzakirə artıq münaqişə deyil, postmünaqişə dövrünün siyasi-hüquqi çərçivəsinin və regionda yeni əməkdaşlıq mühitinin formalaşdırılmasıdır.Sülh sazişinin perspektivi ilə yanaşı, regional kommunikasiyaların açılması, iqtisadi əlaqələrin inkişafı və qarşılıqlı etimadın formalaşdırılması da gündəmin mühüm hissəsidir.

Əgər Cənubi Qafqazda sülh prosesi davamlı xarakter alarsa, bunun iqtisadi nəticələri də böyük ola bilər.Yeni nəqliyyat marşrutları, ticarət imkanları, investisiya layihələri və regional əməkdaşlıq Azərbaycanın və bütövlükdə Cənubi Qafqazın iqtisadi potensialını artıra bilər.Bu mənada Bişkek görüşü yalnız iki liderin görüşü deyil, həm də regionun gələcək siyasi arxitekturası baxımından əhəmiyyətli təmas kimi qiymətləndirilə bilər.

Pezeşkianla görüş: Bakı-Tehran münasibətlərində yeni imkanlar

Prezident İlham Əliyevin İran Prezidenti Məsud Pezeşkianla görüşü də diqqətdən kənarda qala bilməz.
Azərbaycan və İran arasında münasibətlər regional sabitlik və iqtisadi əməkdaşlıq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.Bişkek görüşündə Azərbaycan-İran münasibətlərinin inkişafı və qarşılıqlı əməkdaşlığın genişləndirilməsi məsələləri müzakirə olunub. İran Prezidenti Azərbaycanın son dövrdə İrana göstərdiyi dəstəyi yüksək qiymətləndirib və buna görə təşəkkürünü bildirib.Bu görüş bir daha göstərir ki, Azərbaycan qonşu dövlətlərlə münasibətlərində dialoqu və qarşılıqlı əməkdaşlığı əsas götürür.İki ölkənin qarşısında böyük iqtisadi və nəqliyyat imkanları dayanır.
Xüsusilə Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi Azərbaycan və İranın birgə maraqlarının kəsişdiyi mühüm istiqamətlərdən biridir.Bu dəhlizin inkişafı Azərbaycanı Avropa ilə Asiya arasında olduğu kimi, Şimal və Cənub arasında da mühüm tranzit mərkəzinə çevirə bilər.

Tokayevlə görüş: Xəzər üzərindən Orta Dəhlizə doğru

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin inkişafı son illərin xarici siyasət gündəliyində xüsusi yer tutur.Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevlə görüşü strateji əhəmiyyət daşıyır.Azərbaycan və Qazaxıstan Xəzər dənizinin iki sahilində yerləşən dövlətlərdir. Bu coğrafi amil onları nəqliyyat və logistika layihələrində təbii tərəfdaşa çevirir.Əsas istiqamətlərdən biri Orta Dəhlizdir.Çin və Mərkəzi Asiyadan başlayaraq Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan bu marşrut Azərbaycanın tranzit əhəmiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

Azərbaycan üçün Orta Dəhlizin inkişafı yalnız yük daşımalarının artırılması demək deyil.Bu, həm də ölkənin geosiyasi əhəmiyyətinin yüksəlməsi, yeni investisiyaların cəlb edilməsi, logistika sektorunun inkişafı və region ölkələri arasında iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi deməkdir.Qazaxıstanla əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi Xəzər üzərindən daşımaların artırılması və Mərkəzi Asiyanın Avropa bazarlarına çıxış imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm perspektivlər yaradır.

Ərdoğanla görüş: Bakı-Ankara xətti dəyişməz olaraq strateji əhəmiyyət daşıyır

Sentyabrın 1-də Prezident İlham Əliyevin Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşü keçirilib.
Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin xüsusi xarakter daşıması heç kimə sirr deyil.
İki ölkənin strateji müttəfiqliyi siyasi əlaqələrdən tutmuş iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, müdafiə və humanitar sahələrə qədər geniş spektri əhatə edir.

Bakı-Ankara əməkdaşlığı eyni zamanda regional layihələrin həyata keçirilməsində mühüm amildir.
Orta Dəhliz, Zəngəzur istiqamətində kommunikasiyalar, Xəzər üzərindən nəqliyyat bağlantıları və Türk dünyası ilə iqtisadi inteqrasiya kimi məsələlər Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığının regional ölçüsünü artırır.
Bu səbəbdən Bişkekdə iki liderin görüşü yalnız ikitərəfli münasibətlər baxımından deyil, ümumilikdə Türk dünyasının və Avrasiya nəqliyyat sisteminin gələcəyi baxımından da əhəmiyyətlidir.

"ŞƏT plyus" formatı Azərbaycanın imkanlarını artırır

Prezident İlham Əliyevin sentyabrın 1-də "ŞƏT plyus" formatında görüşdə iştirakı da səfərin mühüm məqamlarından biridir. Rəsmi məlumata əsasən, dövlət başçısı bu formatda görüşdə iştirak etmək üçün Bişkekdəki "Irıs Ordo" Konqres Mərkəzinə gəlib.

"ŞƏT plyus" formatı daha geniş dialoq imkanları yaratması ilə seçilir.Azərbaycan üçün bu formatın əsas üstünlüyü müxtəlif ölkələrlə siyasi və iqtisadi təmasların genişləndirilməsidir.Bu cür platformalarda Azərbaycan özünün regional təşəbbüslərini, nəqliyyat imkanlarını, enerji potensialını və investisiya imkanlarını daha geniş auditoriyaya çatdıra bilir.

Bişkek sammitinin iqtisadi dividentləri nə ola bilər?

Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfərinin nəticələrini yalnız siyasi müstəvidə qiymətləndirmək düzgün olmaz.
Səfərin iqtisadi tərəfi də kifayət qədər əhəmiyyətlidir.

Azərbaycan üçün əsas istiqamətlərdən biri yeni bazarlara çıxış imkanlarının genişləndirilməsidir.
Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarətin artırılması, Çinlə iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, Xəzər üzərindən yükdaşımaların artırılması və Avropa bazarları ilə əlaqələrin möhkəmləndirilməsi ölkənin iqtisadi potensialına əlavə imkanlar yarada bilər.

Burada Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun inkişafı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Logistika, kənd təsərrüfatı, sənaye, turizm, rəqəmsal texnologiyalar və yaşıl enerji kimi sahələrdə beynəlxalq tərəfdaşlığın genişləndirilməsi iqtisadi şaxələndirməyə xidmət edə bilər.

Enerji amili: Azərbaycan üçün daha bir strateji üstünlük
Azərbaycanın Bişkekdəki diplomatik imkanlarını artıran əsas amillərdən biri də enerji potensialıdır.
Azərbaycan uzun müddətdir Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına töhfə verən ölkələrdən biridir.
Lakin enerji siyasətində yeni mərhələ artıq formalaşır.

Xəzər dənizinin külək enerjisi potensialı, günəş enerjisi layihələri və yaşıl enerji təşəbbüsləri Azərbaycanın gələcəkdə bərpaolunan enerji ixracatçısı kimi də mövqeyini gücləndirə bilər.
Beləliklə, Azərbaycan həm ənənəvi enerji, həm də yaşıl enerji gündəliyində mühüm tərəfdaş statusunu qorumaq imkanına malikdir.

Bişkekdəki diplomatik şahmatın əsas oyunçuları

Əslində Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə keçirdiyi görüşləri bir xətt üzərində birləşdirən əsas amil Azərbaycanın müxtəlif regional istiqamətlərdə paralel siyasət aparmasıdır.
Ermənistanla münasibətlərdə məqsəd sülhün möhkəmləndirilməsidirsə, İranla əsas məsələ qonşuluq və əməkdaşlıq münasibətlərinin inkişafıdır.Qazaxıstanla əlaqələrdə Mərkəzi Asiya və Orta Dəhliz ön plana çıxır.
Türkiyə ilə münasibətlər isə strateji müttəfiqlik və regional əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsi üzərində qurulur.
Bu istiqamətlərin hamısı Azərbaycanın milli maraqları ilə birbaşa bağlıdır.

Azərbaycanın diplomatik manevr imkanları genişlənir

Müasir beynəlxalq münasibətlərdə dövlətin gücü yalnız iqtisadi və hərbi potensialla ölçülmür.
Diplomatik manevr imkanları da mühüm amildir.Azərbaycanın müxtəlif siyasi mərkəzlərlə eyni vaxtda dialoq aparması ölkəyə regional proseslərdə daha çevik mövqe tutmağa imkan verir.

Bakı bir tərəfdən Türkiyə və Türk dünyası ilə əlaqələrini gücləndirir, digər tərəfdən Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə strateji tərəfdaşlığını dərinləşdirir. Eyni zamanda İran və digər qonşularla dialoqu davam etdirir, Avropa istiqamətində enerji və nəqliyyat əlaqələrini inkişaf etdirir.Bu çoxşaxəli siyasət Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində daha geniş imkanlar qazanmasına şərait yaradır.

Bişkek görüşlərinin Cənubi Qafqaz üçün əhəmiyyəti

Bişkekdə Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin görüşü regional proseslər baxımından ayrıca əhəmiyyət daşıyır.
Cənubi Qafqazın gələcəyi yalnız Azərbaycan və Ermənistan münasibətlərindən deyil, eyni zamanda regionun nəqliyyat və iqtisadi xəritəsindən asılıdır.

Əgər sülh prosesi möhkəmlənərsə, Cənubi Qafqazın uzun illər bağlı qalan iqtisadi potensialının açılması üçün yeni imkanlar yarana bilər.Azərbaycan bu prosesdə özünün nəqliyyat və enerji imkanlarına görə əsas tərəflərdən biridir.
Regionda kommunikasiyaların açılması Azərbaycanın həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub marşrutlarındakı rolunu daha da gücləndirə bilər.

Bişkekdən verilən əsas siyasi mesaj

Prezident İlham Əliyevin Bişkekdəki görüşləri bir mühüm siyasi reallığı ortaya qoyur: Azərbaycan regional proseslərdə passiv müşahidəçi deyil.Ölkəmiz həm sülh gündəliyində, həm nəqliyyat layihələrində, həm enerji əməkdaşlığında, həm də Türk dünyasının inteqrasiyasında fəal rol oynayır.

Prezidentin müxtəlif liderlərlə görüşləri isə bu siyasətin praktiki ifadəsidir.
Bişkekdə aparılan diplomatik təmaslar Azərbaycanın öz maraqlarını müxtəlif platformalarda müdafiə etmək və tərəfdaşlıq imkanlarını genişləndirmək üçün əlverişli mövqeyə malik olduğunu göstərir.

"Diplomatik şahmat"da Azərbaycanın mövqeyi

Bişkek sammiti Azərbaycan üçün bir neçə istiqamətdə mühüm imkanlar açır.
Siyasi baxımdan - beynəlxalq dialoq genişlənir.
Regional baxımdan - Cənubi Qafqazda sülh gündəliyi qorunur.
İqtisadi baxımdan - yeni tərəfdaşlıq və investisiya imkanları yaranır.
Nəqliyyat baxımından - Orta Dəhliz və Şimal-Cənub marşrutlarının əhəmiyyəti artır.
Enerji baxımından - Azərbaycanın ənənəvi və yaşıl enerji potensialı yeni əməkdaşlıq imkanları yaradır.
Türk dünyası baxımından - Bakı-Ankara münasibətləri və Mərkəzi Asiya ilə əlaqələr daha geniş regional çərçivəyə daxil olur.

Bütün bunların fonunda Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfəri yalnız bir beynəlxalq tədbirdə iştirak kimi deyil, Azərbaycanın müxtəlif geosiyasi istiqamətlərdə öz mövqelərini möhkəmləndirməyə yönəlmiş diplomatik addım kimi qiymətləndirilə bilər.

"Bişkekdə diplomatik şahmat"ın əsas xüsusiyyəti də budur: Azərbaycan müxtəlif istiqamətlərdə paralel gedişlər etməklə siyasi dialoq, regional sülh, nəqliyyat bağlantıları, enerji təhlükəsizliyi və iqtisadi əməkdaşlıq sahələrində öz imkanlarını genişləndirir.

Bişkekdəki görüşlərdən sonra əsas məsələ isə əldə olunan siyasi dialoqun konkret layihələrə, yeni iqtisadi əlaqələrə və regional əməkdaşlığın praktik nəticələrinə çevrilməsidir.
Bu baxımdan Azərbaycan üçün Bişkek sammiti yalnız bu günün diplomatik gündəliyi deyil, Avrasiyanın gələcək siyasi və iqtisadi xəritəsində ölkəmizin mövqeyini daha da gücləndirə biləcək proseslərin mühüm dayanacaqlarından biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Cavanşir Paşazadə
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin