Prezident İlham Əliyevin Bişkek görüşləri: Azərbaycanın regional liderlik xətti

Prezident İlham Əliyevin beynəlxalq platformadakı görüşləri ölkəmizin regional və qlobal proseslərdə artan rolunu bir daha nümayiş etdirdi. Bişkekdə keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sammiti Azərbaycanın xarici siyasəti baxımından mühüm diplomatik hadisə kimi yadda qalır. Prezident İlham Əliyevin sammitdə iştirakı və müxtəlif dövlətlərin liderləri ilə keçirdiyi görüşlər Azərbaycanın eyni vaxtda bir neçə strateji istiqamətdə öz milli maraqlarını irəli aparmaq imkanlarını genişləndirib.

Dünya siyasətində yeni geosiyasi reallıqların formalaşdığı, beynəlxalq münasibətlər sistemində güc mərkəzləri arasında rəqabətin artdığı bir vaxtda dövlətlərin xarici siyasətinin uğuru yalnız ayrı-ayrı ikitərəfli münasibətlərin səviyyəsi ilə ölçülmür. Bu gün əsas məsələlərdən biri müxtəlif siyasi və iqtisadi güc mərkəzləri ilə paralel şəkildə dialoq qurmaq, milli maraqları qorumaq və yaranan imkanlardan ölkənin inkişafı naminə istifadə etməkdir.Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi xarici siyasət də məhz bu yanaşmanın üzərində qurulub.Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfəri bunun növbəti nümunəsidir.

ŞƏT sammiti niyə Azərbaycan üçün əhəmiyyətlidir?

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı Avrasiyanın geniş coğrafiyasını əhatə edən mühüm beynəlxalq platformalardan biridir. Bu təşkilatın sammitində müxtəlif dövlətlərin liderlərinin bir araya gəlməsi siyasi dialoqla yanaşı, iqtisadi, nəqliyyat, enerji və təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirəsi baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın bu platformada yüksək səviyyədə təmsil olunması ölkəmizin xarici siyasət coğrafiyasının nə qədər genişləndiyini göstərir.

Bakı üçün ŞƏT məkanının əhəmiyyəti həm də onunla bağlıdır ki, təşkilatın iştirakçıları arasında dünyanın aparıcı iqtisadiyyatlarına, böyük enerji resurslarına və geniş nəqliyyat imkanlarına malik dövlətlər var.
Belə bir platformada Azərbaycanın fəal iştirakı ölkənin yalnız Cənubi Qafqaz çərçivəsində deyil, daha geniş Avrasiya məkanında siyasi və iqtisadi proseslərə münasibət bildirən aktor kimi çıxış etməsinə imkan yaradır.
Burada əsas məqam Azərbaycanın hər hansı geosiyasi düşərgəyə bağlanması deyil. Əksinə, Bakı müxtəlif güc mərkəzləri ilə münasibətləri qarşılıqlı maraqlar əsasında inkişaf etdirərək müstəqil xarici siyasət kursunu davam etdirir.
Bişkek görüşləri də bu siyasətin praktiki təzahürlərindən biridir.

Prezident İlham Əliyevin diplomatik gündəliyi: bir səfər, bir neçə strateji istiqamət
Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə keçirdiyi görüşlərə diqqət yetirdikdə Azərbaycan xarici siyasətinin əsas istiqamətlərini bir səfərin timsalında görmək mümkündür.

Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik.
Qazaxıstanla nəqliyyat və logistika əməkdaşlığı.
İranla qonşuluq münasibətləri və regional sabitlik.
Ermənistanla sülh və normallaşma gündəliyi.
Qırğızıstanla qardaşlıq və strateji əməkdaşlıq.

Bu istiqamətlərin hər biri ayrı-ayrılıqda mühüm əhəmiyyət daşısa da, onların hamısının eyni beynəlxalq tədbir çərçivəsində müzakirə olunması Azərbaycanın diplomatik manevr imkanlarının genişliyini göstərir.
Başqa sözlə, Bişkekdə Azərbaycan diplomatiyası yalnız bir məsələni müzakirə etmirdi. Burada təhlükəsizlikdən nəqliyyata, iqtisadiyyatdan regional sülhə qədər geniş gündəlik mövcud idi.
Ərdoğanla görüş: Bakı-Ankara xətti dəyişməz olaraq qalır

Prezident İlham Əliyevin Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşü Bişkek səfərinin əsas siyasi məqamlarından biri kimi qiymətləndirilə bilər.Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri artıq klassik ikitərəfli münasibətlər çərçivəsini çoxdan geridə qoyub. İki ölkə arasında əlaqələr siyasi, hərbi, enerji, nəqliyyat, iqtisadiyyat və humanitar sahələrdə strateji xarakter daşıyır.

Azərbaycan üçün Türkiyə ilə münasibətlərin əhəmiyyəti xüsusilə regionda yeni təhlükəsizlik və nəqliyyat arxitekturasının formalaşdığı bir mərhələdə artır.Türkiyə Azərbaycan üçün Avropaya çıxış baxımından mühüm tərəfdaşdır. Azərbaycan isə Türkiyə üçün Mərkəzi Asiyaya və Xəzər hövzəsinə çıxış imkanlarını genişləndirən əsas tərəfdaşlardan biridir.

Bu mənada Bakı-Ankara əməkdaşlığının coğrafi əhəmiyyəti ikitərəfli münasibətlərdən daha genişdir.
Bişkekdə iki liderin görüşü də məhz bu strateji əməkdaşlığın davamlı xarakter daşıdığını nümayiş etdirir.

Tokayevlə görüş: Xəzərin iki sahili bir nəqliyyat xəttində birləşir

Azərbaycan Prezidenti ilə Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev arasında keçirilən görüş isə iqtisadi və nəqliyyat baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.Azərbaycan və Qazaxıstan Xəzər dənizinin iki sahilində yerləşən, Orta Dəhlizin inkişafında mühüm rol oynayan ölkələrdir.

Bu marşrutun əhəmiyyəti son illərdə daha da artıb.

Avropa ilə Asiya arasında ənənəvi nəqliyyat marşrutlarına alternativlərin axtarıldığı bir şəraitdə Orta Dəhliz Azərbaycan üçün yalnız tranzit layihəsi deyil, ölkənin geoiqtisadi mövqeyini gücləndirən strateji vasitədir.
Azərbaycanın dəmir yolları, liman infrastrukturu, logistika imkanları və Xəzər üzərindən nəqliyyat bağlantıları ölkəmizi Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında mühüm halqaya çevirir.

Qazaxıstanla əməkdaşlığın genişləndirilməsi bu baxımdan birbaşa Azərbaycanın iqtisadi maraqlarına xidmət edir.
Orta Dəhlizin inkişafı yalnız yükdaşımaların artması demək deyil. Bu marşrut boyunca yeni logistika mərkəzlərinin, xidmət sahələrinin, investisiya layihələrinin və ticarət imkanlarının meydana çıxması mümkündür.
Beləliklə, nəqliyyat infrastrukturu zaman keçdikcə Azərbaycanın iqtisadi və siyasi çəkisini artıran amilə çevrilir.

Pezeşkianla görüş: qonşuluq siyasətinin əhəmiyyəti

Prezident İlham Əliyevin İran Prezidenti Məsud Pezeşkianla görüşü də Bişkek səfərinin diqqət çəkən məqamlarındandır.Azərbaycan üçün İranla münasibətlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İki ölkəni uzun sərhəd, tarixi və mədəni bağlarla yanaşı, mühüm nəqliyyat və iqtisadi maraqlar da birləşdirir.
Görüş zamanı İran Prezidenti Azərbaycan tərəfinin ölkəsinə göstərdiyi dəstəyə görə təşəkkür edib.
Bu məqam diplomatik baxımdan diqqətəlayiqdir.

Çünki regionda mürəkkəb proseslərin getdiyi bir vaxtda qonşu dövlətlərlə qarşılıqlı etimadın qorunması Azərbaycan xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir.Azərbaycanın İranla münasibətlərində nəqliyyat və iqtisadi əməkdaşlığın da xüsusi potensialı var. Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi, sərhədyanı əlaqələr və ticarət imkanları iki ölkənin qarşılıqlı maraqlarının mühüm hissəsini təşkil edir.
Buna görə Bişkek görüşü Azərbaycan-İran münasibətlərində dialoqun davam etdirilməsi baxımından əhəmiyyətli siyasi təmas kimi qiymətləndirilə bilər.

Əliyev-Paşinyan görüşü: Bişkekin ən mühüm siyasi mesajlarından biri

Bişkek sammitinin ən çox diqqət çəkən hadisələrindən biri, şübhəsiz ki, Prezident İlham Əliyevlə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan arasında keçirilən görüşdür.Bu görüş Cənubi Qafqazda davamlı sülh perspektivi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Məlumatlara görə, tərəflər birbaşa ikitərəfli təmaslar vasitəsilə davamlı sülhün daha da möhkəmləndirilməsi, dövlətlərarası münasibətlərin normallaşdırılması və bağlantıların gücləndirilməsi istiqamətində addımları davam etdirmək barədə razılığa gəliblər.Bu, yalnız növbəti görüş deyil.

Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində sülh prosesinin ən mühüm elementlərindən biri liderlər arasında birbaşa siyasi dialoqun davam etdirilməsidir.Çünki regional sülh yalnız sənədlərin imzalanması ilə yekunlaşmır. Onun davamlı olması üçün qarşılıqlı etimadın yaradılması, kommunikasiyaların açılması, iqtisadi əlaqələrin formalaşdırılması və dövlətlərarası münasibətlərin praktiki müstəvidə normallaşdırılması tələb olunur.
Bişkekdə bağlantıların gücləndirilməsi məsələsinin də gündəmə gəlməsi təsadüfi deyil.
Cənubi Qafqazın gələcək iqtisadi inkişafının əsas şərtlərindən biri regionda nəqliyyat kommunikasiyalarının açılmasıdır.Əgər regionda sülh möhkəmlənərsə, Azərbaycan, Ermənistan və digər qonşu ölkələr üçün yeni iqtisadi imkanlar yarana bilər.

Sülh yalnız siyasi nəticə deyil, iqtisadi layihədir

Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində sülh məsələsinə yalnız siyasi təhlükəsizlik prizmasından yanaşmaq kifayət deyil.Sülhün iqtisadi tərəfi də mövcuddur.Kommunikasiyaların açılması yeni ticarət marşrutlarının yaranması, logistikanın inkişafı və region dövlətləri arasında iqtisadi əlaqələrin artması deməkdir.Azərbaycanın mövqeyindən yanaşdıqda isə bu proses ölkənin Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərindəki rolunu daha da gücləndirə bilər.
Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin Paşinyanla görüşündə bağlantıların gücləndirilməsi məsələsinin müzakirə olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Sülhün real dəyəri də məhz burada ortaya çıxır: siyasi razılaşmalar iqtisadi əməkdaşlığa çevrilməlidir.
Bişkekdə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya siyasəti də görünürAzərbaycanın xarici siyasətində Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərin xüsusi yer tutması artıq açıq reallıqdır.

Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan və digər türk dövlətləri ilə əlaqələrin inkişafı həm siyasi, həm iqtisadi, həm də humanitar baxımdan yeni mərhələyə keçib.Azərbaycanın Mərkəzi Asiya siyasətinin əsas üstünlüklərindən biri qarşılıqlı maraqların konkret layihələr üzərindən reallaşdırılmasıdır.

Nəqliyyat, logistika, enerji, rəqəmsal əlaqələr, ticarət və investisiya bu əməkdaşlığın əsas istiqamətləridir.
Azərbaycanın Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiyaya, oradan isə Avropaya çıxan marşrutlarda yerləşməsi ölkəmizə mühüm üstünlük verir.Bakı bu üstünlüyü diplomatik fəallıqla iqtisadi imkanlara çevirməyə çalışır.

ŞƏT platformasında iştirak Azərbaycanın iqtisadi diplomatiyasına nə verir?

Müasir dövrdə diplomatiya yalnız siyasi bəyanatlardan ibarət deyil.Dövlət başçılarının görüşləri çox zaman iqtisadi layihələrin, investisiya imkanlarının və yeni əməkdaşlıq mexanizmlərinin siyasi əsasını formalaşdırır.Azərbaycanın ŞƏT platformasında iştirakı da bu baxımdan mühüm imkan yaradır.

Təşkilatın geniş coğrafiyası Azərbaycan üçün yeni bazarlara çıxış, investisiya əməkdaşlığı və nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.Azərbaycanın əsas məqsədi burada hər hansı siyasi blokun daxilində özünü yerləşdirməkdən daha çox, müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirməkdir.
Bu yanaşma Azərbaycanın çoxvektorlu xarici siyasətinin əsas xüsusiyyətlərindən biridir.

Bişkek görüşləri Azərbaycanın geosiyasi çəkisi haqqında nə deyir?

Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə müxtəlif siyasi mövqeləri və geosiyasi maraqları olan dövlətlərin liderləri ilə görüşməsi bir faktı xüsusilə önə çıxarır:

Azərbaycan müxtəlif tərəflərlə eyni vaxtda danışa bilən və öz maraqlarını ayrıca müəyyənləşdirən dövlət kimi çıxış edir. Bu, müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində mühüm üstünlükdür.

Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətləri Azərbaycanın təhlükəsizlik və regional siyasətində xüsusi yer tutur.

Qazaxıstanla əməkdaşlıq Azərbaycanın Mərkəzi Asiya və Orta Dəhliz siyasətini gücləndirir.

İranla dialoq qonşuluq siyasətinin vacib istiqamətidir.

Ermənistanla danışıqlar isə Cənubi Qafqazda sülh və normallaşma prosesinin davam etdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Bu istiqamətlərin hamısının bir-biri ilə əlaqəsi var.

Nəqliyyat bağlantıları açıldıqca iqtisadi əlaqələr genişlənir.

İqtisadi əlaqələr genişləndikcə siyasi sabitliyə ehtiyac artır.

Siyasi sabitlik möhkəmləndikcə regionun tranzit və investisiya potensialı yüksəlir.

Deməli, Bişkekdə müzakirə olunan məsələlər əslində vahid regional prosesin müxtəlif elementləridir.

Azərbaycan üçün əsas nəticə: diplomatik imkanların genişlənməsi

Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfərini yalnız bir sammitdə iştirak kimi qiymətləndirmək səfərin siyasi mahiyyətini tam əks etdirməz.Bu səfər Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində artan diplomatik fəallığının növbəti göstəricisidir.Azərbaycan artıq regional məsələlərdə yalnız öz mövqeyini müdafiə edən ölkə deyil. Bakı eyni zamanda nəqliyyat, enerji, logistika və regional əməkdaşlıq layihələrinin formalaşmasında təşəbbüskar mövqedə çıxış edir.
Bu, ölkənin geosiyasi əhəmiyyətini artıran əsas amillərdən biridir.

Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə keçirdiyi görüşlərin müxtəlifliyi də Azərbaycanın xarici siyasətinin çevikliyini göstərir.
Bir tərəfdə Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik, digər tərəfdə Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlıq, qonşu İranla dialoq, Ermənistanla sülh danışıqları - bütün bunlar Azərbaycanın milli maraqlarını müxtəlif istiqamətlərdə paralel şəkildə təmin etməyə çalışdığını göstərir.

Qarşıdakı mərhələ: görüşlərdən konkret nəticələrə

Bişkek diplomatiyasının əsl nəticəsi isə qarşıdakı dövrdə daha aydın görünəcək.
Əsas məsələ keçirilən görüşlərin hansı konkret layihələrə və razılaşmalara çevriləcəyidir.
Orta Dəhliz üzrə əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi, Azərbaycan-Mərkəzi Asiya əlaqələrinin dərinləşdirilməsi, Türkiyə ilə strateji tərəfdaşlığın yeni layihələrlə zənginləşdirilməsi, İranla nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin inkişafı, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində sülh və bağlantı gündəliyinin irəlilədilməsi - bütün bunlar Bişkek görüşlərinin praktik davamı ola bilər.

Əgər bu istiqamətlər üzrə konkret addımlar atılarsa, Bişkek sammiti Azərbaycanın xarici siyasət tarixində yalnız diplomatik görüşlərin keçirildiyi tədbir kimi deyil, yeni regional əməkdaşlıq imkanlarının formalaşmasına təkan verən mühüm platforma kimi yadda qala bilər.

Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfərinin əsas siyasi mesajı Azərbaycanın dəyişən dünya düzənində öz mövqeyini müstəqil şəkildə müəyyənləşdirmək və müxtəlif tərəfdaşlarla qarşılıqlı maraqlar əsasında əməkdaşlıq qurmaq xəttini davam etdirməsidir.ŞƏT sammitində iştirak Azərbaycana geniş diplomatik təmaslar üçün imkan yaratdı. Prezident İlham Əliyevin Ərdoğan, Tokayev, Pezeşkian və Paşinyanla görüşləri isə bu səfərin yalnız beynəlxalq tədbirdə iştirakdan ibarət olmadığını göstərdi.

Bişkekdə bir tərəfdən Azərbaycanın strateji müttəfiqlik münasibətləri möhkəmləndirildi, digər tərəfdən Mərkəzi Asiya ilə nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin inkişafı müzakirə edildi. Qonşu İranla dialoq davam etdirildi, Ermənistanla isə sülh və bağlantı gündəliyinin irəlilədilməsi istiqamətində siyasi təmas baş tutdu.
Bütün bunların fonunda Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifə əldə edilən siyasi imkanları konkret iqtisadi və regional layihələrə çevirməkdir.

Çünki müasir diplomatiyada dövlətin gücü yalnız onun beynəlxalq platformalarda nə dediyi ilə deyil, həmin platformalarda qazandığı imkanları milli inkişaf üçün nə dərəcədə səmərəli istifadə etməsi ilə ölçülür.Bişkek sammiti də Azərbaycan üçün məhz belə bir imkan pəncərəsidir.

Azərbaycanın məqsədi aydındır: milli maraqları qorumaq, tərəfdaşlıq coğrafiyasını genişləndirmək, regional sülhü möhkəmləndirmək və ölkənin Şərqlə Qərb arasında mühüm siyasi-iqtisadi körpü rolunu daha da gücləndirmək.
Bişkekdə keçirilən görüşlər bu strategiyanın davam etdiyini göstərən mühüm diplomatik göstəricidir.

David Seliverstov
"Magen David Azerbaijan" insan hüquqlarının müdafiəsi və xeyriyyəçilik cəmiyyətinin sədri

Telegramda izləyin