Kolleclər ləğv edilir, bəziləri universitetlərə birləşdirilir - Təhsildə nə dəyişəcək? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Azərbaycanda bəzi kolleclərin universitetlərin tərkibinə daxil edilməsi, digərlərinin isə ləğv olunması nəzərdə tutulur. Milli Məclisin Elm və Təhsil Komitəsinin sədri Anar İsgəndərovun açıqlamasına görə, kolleclərin profilinə uyğun ali təhsil müəssisələrinə inteqrasiyası istiqamətində işlər aparılır. Tibb kolleclərinin Tibb Universitetinin, aqrar və sosial yönümlü kolleclərin isə müvafiq ali təhsil müəssisələrinin tərkibində fəaliyyət göstərməsi mümkün variantlar arasındadır.

Bəs bu dəyişikliklər orta ixtisas təhsilinin keyfiyyətinə necə təsir edəcək? Kolleclərin universitetlərə birləşdirilməsi təhsildə idarəetməni və kadr hazırlığını yaxşılaşdıracaqmı, yoxsa tələbələr və müəllimlər üçün yeni problemlər yaradacaq? Kolleclərin ləğvi hansı meyarlar əsasında həyata keçirilməlidir?
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Əlmusa Atamaliyev Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, kolleclərin profilinə uyğun ali təhsil müəssisələrinin tərkibinə daxil edilməsi, ehtiyac duyulmayan bəzi kolleclərin isə ləğvi ilə bağlı müzakirələr təhsil sistemində yeni mərhələnin başlanğıcı ola bilər. Əsas məsələ bu dəyişikliklərin sadəcə təhsil müəssisələrinin sayının azaldılması ilə məhdudlaşmaması, orta ixtisas təhsilinin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, əmək bazarının tələblərinə uyğun mütəxəssis hazırlığına və tələbələrin hüquqlarının qorunmasına xidmət etməsidir. Onun sözlərinə görə, Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin sədri Anar İsgəndərovun 8 oktyabr 2026-cı il tarixində açıqladığı məlumata görə, bəzi kolleclərin müvafiq universitetlərin tərkibinə daxil edilməsi, digər kolleclərin isə ləğv olunması nəzərdə tutulur: "Bu istiqamətdə Pedaqoji Kollecin Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin tərkibində fəaliyyət göstərməsi nümunə kimi göstərilib. Tibb və aqrar sahələr üzrə də oxşar yanaşmanın tətbiqi müzakirə olunur. Mən hesab edirəm ki, bu prosesi yalnız inzibati struktur dəyişikliyi kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Burada əsas məqsəd təhsil müəssisələrinin fəaliyyətinin səmərəliliyini artırmaq, mövcud resurslardan daha düzgün istifadə etmək və hazırlanan mütəxəssislərin bilik və bacarıqlarını müasir tələblərə uyğunlaşdırmaq olmalıdır.

"Kollecin universitetə birləşdirilməsi özlüyündə təhsilin keyfiyyətinin yüksəlməsi demək deyil"

İlk növbədə nəzərə almaq lazımdır ki, kolleclər orta ixtisas təhsili verən müəssisələrdir və onların ali təhsil müəssisələrinin tərkibinə daxil edilməsi bu təhsil pilləsinin əhəmiyyətini azaltmamalıdır. Kolleclərin əsas funksiyası əmək bazarına daha qısa müddətdə praktiki bilik və peşə bacarıqlarına malik mütəxəssislər hazırlamaqdır. Buna görə də islahat zamanı orta ixtisas təhsilinin özünəməxsusluğu qorunmalıdır.

Kollecin profilinə uyğun universitetin tərkibində fəaliyyət göstərməsi müəyyən üstünlüklər yarada bilər. Məsələn, tibb istiqaməti üzrə təhsil verən kollecin tibb universiteti ilə əməkdaşlığının gücləndirilməsi tələbələrin laboratoriyalardan, müasir avadanlıqlardan və praktik hazırlıq imkanlarından istifadəsini genişləndirə bilər. Pedaqoji kolleclərdə gələcək müəllimlərin hazırlanması zamanı universitetin elmi və metodiki imkanlarından yararlanmaq da faydalı ola bilər. Aqrar sahədə isə müvafiq universitetlərin elmi bazası və təcrübə təsərrüfatları tələbələrin praktiki hazırlığına müsbət təsir göstərə bilər.

Ancaq burada vacib bir məqam var: kollecin universitetə formal şəkildə birləşdirilməsi ilə onun real imkanlarının artırılması eyni şey deyil. Əgər tədris proqramları yenilənməyəcəksə, maddi-texniki baza gücləndirilməyəcəksə, müəllimlərin peşəkar inkişafına diqqət ayrılmayacaqsa, yalnız tabeliyin dəyişdirilməsi gözlənilən nəticəni verməyəcək. İslahatın uğuru sənədlərdəki dəyişikliklə deyil, tələbənin aldığı təhsilin keyfiyyətindəki real fərqlə ölçülməlidir.

Digər mühüm məsələ bəzi kolleclərin fəaliyyətinin dayandırılması ehtimalıdır. Mən hesab edirəm ki, belə qərarlar verilərkən yalnız tələbə sayına, maliyyə xərclərinə və ya müəssisənin mövcud strukturuna əsaslanmaq doğru yanaşma olmaz. Hər bir kollecin fəaliyyətinə kompleks qiymət verilməlidir.

İlk növbədə həmin müəssisədə hansı ixtisaslar üzrə kadr hazırlandığı, bu ixtisaslara əmək bazarında ehtiyacın olub-olmadığı, məzunların işlə təmin olunma vəziyyəti, tədrisin keyfiyyəti, müəllim potensialı və maddi-texniki imkanlar araşdırılmalıdır. Bəzi ixtisaslar üzrə tələbə sayının az olması həmin istiqamətə ehtiyacın olmadığı anlamına gəlməyə bilər. Xüsusilə regionlarda müəyyən sahələr üzrə kadr hazırlığının davam etdirilməsi vacib ola bilər.
Digər tərəfdən, eyni istiqamətdə fəaliyyət göstərən, maddi-texniki bazası zəif olan və müasir tələblərə cavab verməyən təhsil müəssisələrinin fəaliyyətinin yenidən təşkil edilməsi əsaslandırılmış qərar ola bilər. Lakin bu zaman məqsəd sadəcə müəssisələrin sayını azaltmaq deyil, daha səmərəli və keyfiyyətli təhsil modelinə keçmək olmalıdır.
Əgər bir kollecin bağlanması nəticəsində həmin regionda müəyyən ixtisas üzrə təhsil almaq imkanları məhdudlaşacaqsa, alternativ mexanizmlər əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Əks halda, struktur baxımından səmərəlilik əldə edilsə belə, təhsilə əlçatanlıq baxımından yeni problemlər yarana bilər.

Bu cür islahatlarda ən həssas məsələlərdən biri hazırda kolleclərdə təhsil alan tələbələrin gələcəyidir. Tələbə təhsil müəssisəsinə qəbul olunarkən müəyyən proqram, müddət və təhsil şərtləri əsasında seçim edir. Buna görə də müəssisənin birləşdirilməsi və ya ləğvi həmin şəxslərin təhsil hüquqlarının pozulmasına səbəb olmamalıdır.

Hər hansı kollecin fəaliyyəti dayandırılarsa, orada təhsil alan tələbələrin təhsilini hansı müəssisədə, hansı proqram üzrə və hansı şərtlərlə davam etdirəcəyi əvvəlcədən aydın şəkildə izah olunmalıdır. Təhsil müddətinin uzanması, əlavə ödənişlərin yaranması, ixtisasın dəyişdirilməsi zərurəti və ya əldə edilən kreditlərin tanınması ilə bağlı problemlər minimuma endirilməlidir. Tələbələrə yalnız ümumi vədlər verilməsi kifayət deyil; onların konkret hüquq və təminatları müəyyən edilməlidir.

Eyni yanaşma müəllim və digər əməkdaşlara da şamil olunmalıdır. Struktur dəyişikliyi zamanı onların əmək münasibətləri, peşəkar təcrübəsi və gələcək fəaliyyət imkanları nəzərə alınmalıdır. Müəllimlərin təcrübəsindən səmərəli istifadə etmək, ixtisasartırma imkanlarını genişləndirmək və güclü kadr potensialını qorumaq islahatın mühüm istiqamətlərindən biri olmalıdır.

Müzakirə olunan islahatların əsas məqsədlərindən biri də Azərbaycan təhsilinin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılmasıdır. Bu, vacib hədəfdir. Çünki gənclərimizin xaricdə təhsillərini davam etdirmək, işləmək və peşəkar fəaliyyət göstərmək imkanları onların əldə etdikləri ixtisasın məzmunundan, təhsil sənədlərinin statusundan və müvafiq ölkələrin tanınma qaydalarından asılıdır.

Lakin kollecin universitetin tərkibinə daxil edilməsi avtomatik olaraq onun məzunlarının diplomlarının xaricdə tanınacağı demək deyil. Diplomun tanınması təhsil proqramının məzmunu, təhsil müəssisəsinin hüquqi statusu, akkreditasiya və qəbul edən ölkənin qanunvericiliyi kimi bir sıra amillərlə bağlıdır.
Bu baxımdan islahatlar zamanı təhsil proqramlarının keyfiyyətinə, nəticələrin qiymətləndirilməsinə, praktiki hazırlığa və keyfiyyət təminatı mexanizmlərinə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Beynəlxalq standartlara uyğunlaşma yalnız müəssisənin adının və ya tabeliyinin dəyişdirilməsi ilə deyil, təhsilin məzmununun və nəticələrinin yaxşılaşdırılması ilə mümkündür.

Mənim fikrimcə, kolleclərin universitetlərə inteqrasiyası düzgün planlaşdırılarsa, bu addım orta ixtisas təhsilinin inkişafı üçün yeni imkanlar aça bilər. Universitetlərin elmi və maddi-texniki imkanlarından istifadə, tədris proqramlarının yenilənməsi, müəllimlərin peşəkar inkişafı və əmək bazarı ilə əlaqələrin gücləndirilməsi müsbət nəticələr verə bilər.

Ancaq proses tələsik və yalnız inzibati qərarlar əsasında həyata keçirilərsə, gözlənilən səmərəlilik əldə olunmaya bilər. Hər bir təhsil müəssisəsi üzrə ayrıca təhlil aparılmalı, qərarların əsaslandırılması ictimaiyyətə açıqlanmalı və islahatın nəticələri konkret göstəricilərlə qiymətləndirilməlidir.

Ən vacib məqam budur ki, orta ixtisas təhsili ali təhsilin kölgəsində qalmamalıdır. Kolleclər universitetə qəbul ola bilməyən gənclər üçün alternativ olmaqla yanaşı, bir çox sahələr üzrə müstəqil əhəmiyyət daşıyan təhsil pilləsidir. Burada əsas məqsəd daha çox gəncin diplom alması deyil, onların əmək bazarında tələb olunan bilik və bacarıqlara yiyələnməsidir.

Nəticə etibarilə, kolleclərin birləşdirilməsi və ya fəaliyyətinin dayandırılması özlüyündə nə müsbət, nə də mənfi nəticəyə zəmanət verir. Hər şey qərarların hansı meyarlarla qəbul edilməsindən, tətbiq mexanizmlərindən və tələbələrin hüquqlarına nə dərəcədə diqqət yetirilməsindən asılı olacaq. İslahatın əsas meyarı müəssisələrin sayının azalması deyil, təhsilin keyfiyyətinin yüksəlməsi, məzunların rəqabət qabiliyyətinin artması və gənclərin gələcək imkanlarının genişlənməsi olmalıdır".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin