Vahid məktəbli forması təhsildə bərabərliyin təminatı, informasiya manipulyasiyası isə milli təhlükəsizliyə çağırışdır

Vahid məktəbli formasının tətbiqi yalnız şagirdlərin zahiri görünüşü ilə bağlı məsələ deyil. Bu, məktəb mühitində sosial bərabərliyin möhkəmləndirilməsi, uşaqlar arasında ayrı-seçkiliyin azaldılması, təhsil müəssisələrində nizam-intizamın gücləndirilməsi və vahid təhsil mədəniyyətinin formalaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Təhsil cəmiyyətin gələcəyini müəyyən edən strateji sahədir. Bu sahədə atılan hər bir addımın əsas məqsədi uşaqların sağlam, təhlükəsiz, savadlı və milli-mənəvi dəyərlərə bağlı şəxsiyyətlər kimi yetişməsinə xidmət etmək olmalıdır.

Müasir dövrdə məktəblərin qarşısında duran vəzifə yalnız bilik verməklə məhdudlaşmır. Məktəb həm də uşaqlara məsuliyyət, qarşılıqlı hörmət, intizam, vətənpərvərlik və ictimai davranış qaydalarını aşılayan əsas institutlardan biridir. Vahid məktəbli forması bu məqsədlərə xidmət edən vasitələrdən biri kimi çıxış edir. Şagirdlərin geyimində vahid yanaşmanın tətbiqi onların diqqətini xarici görünüş üzərində rəqabətdən uzaqlaşdıraraq tədrisə, biliklərin mənimsənilməsinə və şəxsi inkişafına yönəltməyə kömək edə bilər.

Məsələnin sosial tərəfi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ailələrin maddi imkanları eyni deyil. Bəzi valideynlər övladları üçün bahalı geyimlər almaqda çətinlik çəkir, digər ailələr isə bu baxımdan daha geniş imkanlara malikdir. Məktəbdə geyim fərqlərinin qabardılması uşaqlar arasında müqayisələrə, psixoloji narahatlığa və sosial təzyiqə səbəb ola bilər. Vahid forma bu fərqlərin görünən təsirini azaltmaqla məktəbdə daha bərabər mühitin yaradılmasına töhfə verə bilər. Bununla belə, real sosial bərabərliyin təmin olunması üçün formaların ailələr üçün əlçatan qiymətlərlə təklif edilməsi, aztəminatlı ailələrə dəstək göstərilməsi və şagirdlərin geyimlərinə görə alçaldılmasının qarşısının alınması vacibdir.

Vahid məktəbli formasının digər mühüm üstünlüyü məktəbə mənsubiyyət hissini gücləndirməsidir. Şagird məktəbin bir üzvü olduğunu dərk edir, kollektiv məsuliyyət və intizam anlayışlarını daha yaxşı mənimsəyir. Bu yanaşma müəllimlərin və valideynlərin birgə fəaliyyəti ilə tamamlandıqda təhsil müəssisəsində sağlam mənəvi mühitin formalaşmasına kömək edir. Lakin unutmamaq lazımdır ki, forma öz-özlüyündə keyfiyyətli təhsil yaratmır. Təhsilin keyfiyyəti müəllimin peşəkarlığı, dərsliklərin məzmunu, məktəbin maddi-texniki bazası, ailə-məktəb əməkdaşlığı və uşaqların fərdi inkişafına göstərilən diqqətlə müəyyən edilir.

Məhz buna görə də vahid məktəbli formasının tətbiqini yalnız geyim qaydaları ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmazdı. Bu təşəbbüs təhsil mühitinin ümumi inkişafı, şagirdlərin mənəvi tərbiyəsi və məktəbdə sağlam münasibətlərin qurulması siyasətinin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Uşaqlara qaydalara əməl etməyi öyrətmək qədər onların hüquqlarına hörmət göstərmək, fikirlərini dinləmək və şəxsiyyət kimi formalaşmalarına şərait yaratmaq da vacibdir.

Lakin Azərbaycanda təhsil sahəsində həyata keçirilən təşəbbüslərin müzakirəsi zamanı başqa bir təhlükəyə də diqqət yetirilməlidir: ictimai rəyin manipulyasiya edilməsi, təhsil məsələlərinin siyasi qarşıdurma predmetinə çevrilməsi və uşaqların emosional təsir vasitəsi kimi istifadə olunması. Xüsusilə sosial şəbəkələrdə yayılan məlumatların mənbəyi, məqsədi və həqiqətə uyğunluğu diqqətlə araşdırılmalıdır. Təhsil siyasəti ilə bağlı istənilən qərar tənqid oluna, müzakirə edilə və təkmilləşdirilməsi üçün təkliflər irəli sürülə bilər. Ancaq əsaslandırılmış tənqidlə qəsdən yanlış məlumat yayılması arasında ciddi fərq var.

İranın Azərbaycan cəmiyyətinə təsiri məsələsi də bu kontekstdə ehtiyatlı və faktlara əsaslanan yanaşma tələb edir. Azərbaycanla İran arasında münasibətlərdə siyasi, ideoloji və regional maraqların mövcudluğu heç kimə sirr deyil. Bununla belə, hər hansı konkret kampaniyanın İran tərəfindən təşkil olunduğunu iddia etmək üçün yoxlanılmış faktlar, etibarlı mənbələr və müvafiq sübutlar ortaya qoyulmalıdır. Ayrı-ayrı sosial media paylaşımlarını və ya məktəbli forması əleyhinə səsləndirilən fikirləri avtomatik olaraq xarici müdaxilə ilə əlaqələndirmək düzgün deyil.

Əsas məsələ mümkün xarici təsir cəhdlərini vaxtında müəyyənləşdirmək, eyni zamanda vətəndaşların qanuni tənqid və fikir bildirmək hüququnu qorumaqdır. Əgər hər hansı xarici aktor Azərbaycanda təhsil siyasətinə inamsızlıq yaratmaq, cəmiyyətdə süni qarşıdurma formalaşdırmaq və ya uşaqlar arasında yanlış təsəvvürlər yaymaq məqsədilə koordinasiyalı informasiya kampaniyası aparırsa, bu iddialar konkret faktlar əsasında araşdırılmalıdır. Belə hallarda məsuliyyətli media, müstəqil ekspertlər və aidiyyəti qurumlar ictimaiyyətə aydın, yoxlanıla bilən məlumatlar təqdim etməlidirlər.

İnformasiya müharibəsinin əsas təhlükələrindən biri insanların emosiyalarından istifadə etməklə həqiqətlə manipulyasiyanı bir-birinə qarışdırmaqdır. Təhsil kimi həssas sahələr bu baxımdan xüsusilə diqqət tələb edir. Çünki uşaqlar və yeniyetmələr rəqəmsal platformalarda qarşılaşdıqları məlumatların doğruluğunu müəyyənləşdirmək üçün həmişə kifayət qədər təcrübəyə malik olmurlar. Onların qarşısına çıxan təhrif olunmuş məlumatlar məktəbə, müəllimlərə, dövlət institutlarına və cəmiyyətin dəyərlərinə münasibətlərinə təsir göstərə bilər. Buna qarşı ən səmərəli vasitələrdən biri uşaqlara media savadlılığının, tənqidi düşüncənin və məlumatları mənbələr üzrə yoxlamaq bacarığının aşılanmasıdır.

Azərbaycanın təhsil sistemində milli-mənəvi dəyərlərin qorunması ilə müasir biliklərin mənimsənilməsi arasında düzgün tarazlıq yaradılmalıdır. Milli kimliyə bağlılıq uşaqların başqa xalqlara qarşı düşmən münasibət bəsləməsi demək deyil. Əksinə, vətənpərvərlik öz ölkəsini tanımaq, onun qanunlarına hörmət etmək, cəmiyyət qarşısında məsuliyyət daşımaq və başqalarının hüquqlarını qəbul etməkdir. Xarici ölkələrin siyasi dairələrinin mümkün təsir cəhdlərinə qarşı dayanıqlılıq da məhz savadlı, sərbəst düşünən və faktlarla emosiyaları ayırd edə bilən gənclərin yetişdirilməsi ilə təmin olunur.

Burada valideynlərin üzərinə də mühüm məsuliyyət düşür. Ailələr uşaqların məktəbə münasibətinin sağlam formalaşmasına dəstək verməli, onların suallarına əsaslandırılmış cavablar verməli və sosial şəbəkələrdə gördükləri hər məlumatı həqiqət kimi qəbul etməmələrini öyrətməlidirlər. Məktəb rəhbərliyi isə vahid formanın tətbiqi zamanı şəffaflıq, ədalət və həssaslıq prinsiplərini əsas götürməlidir. Geyim qaydaları uşaqların ləyaqətinə toxunmaq, ailələrə əlavə maliyyə yükü yaratmaq və ya şagirdlərin təhsil hüququnu məhdudlaşdırmaq üçün vasitəyə çevrilməməlidir.

Mediaya gəlincə, bu sahədə çalışan jurnalistlərin məsuliyyəti daha böyükdür. Təhsil siyasəti barədə məlumat hazırlayarkən faktlar yoxlanılmalı, rəsmi qərarlarla şərhlər bir-birindən ayrılmalı, xarici müdaxilə iddiaları sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Sensasiya naminə uşaqların qorxularından istifadə etmək, cəmiyyətdə əsassız panika yaratmaq və ya təsdiqlənməmiş məlumatları həqiqət kimi təqdim etmək jurnalistikanın ictimai missiyasına ziddir. Eyni zamanda, vahid məktəbli formasının tətbiqi ilə bağlı əsaslandırılmış iradların işıqlandırılması da medianın vəzifəsidir. Sağlam ictimai müzakirə yalnız müxtəlif mövqelərin dinlənilməsi və faktların açıq şəkildə təqdim edilməsi ilə mümkündür.

Azərbaycanın gələcəyi yetişən nəslin bilik səviyyəsindən, mənəvi dayanıqlığından və informasiya təhlükəsizliyindən birbaşa asılıdır. Vahid məktəbli forması bu böyük məqsədin yalnız kiçik bir hissəsidir. Onun uğuru formanın rəngindən və modelindən daha çox, tətbiq prosesinin ədalətli təşkilindən, təhsil müəssisələrində bərabər imkanların yaradılmasından və uşaqların maraqlarının qorunmasından asılıdır.

Nəticə etibarilə, vahid məktəbli formasını təhsildə sosial bərabərliyə, intizama və məktəb mədəniyyətinə töhfə verə biləcək bir vasitə kimi qiymətləndirmək lazımdır. Eyni zamanda, təhsil məsələlərinin xarici siyasi təsir və informasiya manipulyasiyası üçün istifadə olunması ehtimalına qarşı ayıq olmaq vacibdir. Ancaq bu mübarizə əsassız ittihamlarla deyil, sübutlarla, media savadlılığı ilə, şəffaflıqla və hüquqi prinsiplərə hörmətlə aparılmalıdır. Azərbaycanın güclü təhsil sistemi yalnız vahid geyimlə deyil, azad düşünən, savadlı, milli dəyərlərinə bağlı və həqiqəti yalandan ayırmağı bacaran gənclərlə formalaşacaq.

Cavanşir Paşazadə
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin