Məktəblərdə mühafizəçi ştatı niyə yaradılmır? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Məktəblərdə şagirdlərin təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün ayrıca mühafizəçi ştatının yaradılması məsələsi gündəmə gəlir. Bəzi təhsil müəssisələrində mühafizə funksiyasının texniki işçilər tərəfindən yerinə yetirilməsi təhlükəsizlik tədbirlərinin nə dərəcədə effektiv olması ilə bağlı suallar yaradır.

Şagirdlərin və müəllimlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, kənar şəxslərin məktəbə girişinə nəzarət və mümkün təhlükələrin qarşısının alınması üçün təhsil müəssisələrində peşəkar mühafizə xidməti təşkil olunmalıdırmı?
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Əlmusa Atamaliyev Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, məktəblərdə təhlükəsizlik məsələsi yalnız dərs prosesinin təşkili ilə məhdudlaşmır. Onun sözlərinə görə, valideyn övladını məktəbə göndərərkən onun orada təhlükəsiz mühitdə olacağına əmin olmaq istəyir: "Bu baxımdan məktəbin mühafizə sistemi, əraziyə kənar şəxslərin girişinə nəzarət və hər hansı təhlükəli vəziyyətə vaxtında müdaxilə imkanları xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan qanunvericiliyində də ümumi təhsil müəssisələrində təhlükəsizliyin təmin olunması ilə bağlı tələblər müəyyən edilib. Nazirlər Kabinetinin 19 iyun 2020-ci il tarixli 209 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilən qaydaya əsasən, ümumi təhsil müəssisələri şagirdlərin, pedaqoji və texniki heyətin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün müvafiq tədbirlər görməlidir. Dövlət məktəblərində mühafizə xidmətinin müqavilə əsasında Daxili İşlər Nazirliyinin Baş Mühafizə İdarəsinin mühafizə hissələri tərəfindən həyəcan siqnalizasiya sistemi vasitəsilə təşkili nəzərdə tutulur.

Burada əsas məsələ mühafizə sisteminin mövcudluğu ilə məktəbdə daimi fiziki mühafizəçinin olmasını eyniləşdirməməkdir. Həyəcan siqnalı təhlükə yarandıqda müvafiq müdaxilənin təmin edilməsinə xidmət edir. Ancaq məktəbin girişində nəzarətin təşkili, kənar şəxslərin binaya daxil olmasının qarşısının alınması və gündəlik təhlükəsizliyin təmin edilməsi də ayrıca diqqət tələb edir. Məktəbdə mühafizəçinin olmaması o demək deyil ki, həmin müəssisədə ümumiyyətlə heç bir təhlükəsizlik tədbiri görülmür. Eyni zamanda, müəyyən texniki vasitələrin və ya siqnalizasiya sisteminin mövcudluğu da bütün risklərin aradan qaldırıldığı anlamına gəlmir.

Məni narahat edən əsas məsələlərdən biri bəzi məktəblərdə mühafizəçinin funksiyalarının faktiki olaraq texniki işçilərin və ya müəllimlərin üzərinə düşməsi ilə bağlıdır. Belə hallarda məktəbin girişində kimin dayanmasından daha vacib sual həmin şəxsin bu işi yerinə yetirmək üçün hansı səlahiyyətə, hazırlığa və imkanlara malik olmasıdır.
Müəllim məktəbə dərs demək, şagirdlərin bilik və bacarıqlarını inkişaf etdirmək, onların təlim-tərbiyəsi ilə məşğul olmaq üçün gəlir. Texniki işçilərin də öz vəzifə öhdəlikləri var. Onların əsas iş funksiyalarından kənar şəkildə məktəbin mühafizəsinə cəlb edilməsi həm iş bölgüsü, həm də təhlükəsizlik baxımından müəyyən problemlər yarada bilər.

Təsəvvür edək ki, müəllim dərsə hazırlaşmalı, şagirdlərin davamiyyətini yoxlamalı, dərs prosesini idarə etməli olduğu halda eyni zamanda məktəbin girişinə nəzarət etməli, kənar şəxslərlə bağlı qərar verməli və mümkün təhlükəli vəziyyətə müdaxilə etməlidir. Bu, müəllimin diqqətini əsas fəaliyyətindən yayındıra bilər. Üstəlik, müəllimin təhlükəli vəziyyətlərdə davranış, münaqişənin idarə edilməsi və fiziki müdaxilə ilə bağlı xüsusi hazırlığı olmaya bilər. Texniki işçilərlə bağlı da eyni yanaşma keçərlidir. Məktəbin girişində dayanmaq, gələn şəxsləri yoxlamaq və potensial təhlükəni müəyyənləşdirmək sadəcə qapıda olmaqdan ibarət deyil. Bu fəaliyyət müəyyən qaydalar, məsuliyyət bölgüsü və hazırlıq tələb edir. Məktəbin əməkdaşına belə vəzifə həvalə edilirsə, onun əmək funksiyalarının, məsuliyyətinin və təhlükəsizlik üzrə hazırlığının necə müəyyənləşdirildiyi aydın olmalıdır.

Mühafizəçinin olmadığı məktəblərdə əsas boşluq yalnız bir nəfərin çatışmaması deyil, təhlükəsizlik funksiyalarının sistemli şəkildə təşkil olunmaması riskidir. Məktəbə daxil olan şəxslərin kimliyinin müəyyənləşdirilməsi, valideynlərin və digər ziyarətçilərin giriş-çıxışının tənzimlənməsi, məktəbin ərazisində şübhəli vəziyyətlərin vaxtında aşkarlanması və fövqəladə hallarda operativ reaksiya üçün aydın mexanizm olmalıdır.

Bu məsələlər xüsusilə şagirdlərin dərsə gəldiyi və evə qayıtdığı saatlarda əhəmiyyət qazanır. Məktəblərdə valideynlər, təchizatçılar, təmir işçiləri və digər şəxslər ola bilər. Girişə nəzarət mexanizmi düzgün qurulmadıqda kənar şəxslərin məktəb ərazisinə daxil olması ilə bağlı risklər arta bilər. Bu, mütləq hər məktəbdə belə hadisənin baş verəcəyi demək deyil, lakin riskin qarşısını almaq üçün qabaqlayıcı tədbirlərin əhəmiyyətini göstərir.

Mühafizə sisteminə yalnız cinayət və ya fiziki təhlükə baş verdikdən sonra xatırlanmalı məsələ kimi yanaşmaq düzgün deyil. Təhlükəsizliyin əsas məqsədi hadisəyə reaksiya verməklə yanaşı, onun baş vermə ehtimalını əvvəlcədən azaltmaqdır. Buna görə də girişə nəzarət, videomüşahidə imkanları, həyəcan siqnalı, fövqəladə hallar üzrə fəaliyyət planı və əməkdaşların maarifləndirilməsi bir-birini tamamlamalıdır.

Burada maliyyə məsələsini də nəzərə almaq lazımdır. Məktəblərin sayı, şagird kontingenti, yerləşdiyi ərazi və təhlükəsizlik riskləri eyni deyil. Böyük şagird kontingenti olan, bir neçə giriş-çıxışı mövcud olan və sıx ərazidə yerləşən məktəblə azsaylı şagirdi olan kənd məktəbinin ehtiyacları fərqlənə bilər. Buna görə mühafizə xidmətinin təşkili zamanı bütün məktəblərə eyni yanaşma tətbiq etmək əvəzinə, risklərin qiymətləndirilməsi əsasında ehtiyaclar müəyyənləşdirilməlidir. Ancaq bu fərqlər heç bir məktəbin təhlükəsizlik tədbirlərindən kənarda qalmasına əsas verməməlidir.

Düşünürəm ki, ilk növbədə məktəblərdə mövcud vəziyyət ətraflı araşdırılmalıdır. Hansı məktəblərdə peşəkar mühafizəçi var, hansılarında yalnız həyəcan siqnalı quraşdırılıb, hansı müəssisələrdə girişə nəzarət texniki işçilər və ya müəllimlər tərəfindən həyata keçirilir? Bu suallara aydın cavab verilmədən problemin miqyasını dəqiq qiymətləndirmək mümkün deyil. Müəllim və texniki işçilər isə təhlükəsizlik sisteminin peşəkar mühafizəni əvəz edən əsas qüvvəsi kimi deyil, fövqəladə vəziyyətdə müəyyən edilmiş qaydalar çərçivəsində fəaliyyət göstərən məktəb kollektivinin üzvləri kimi çıxış etməlidirlər.

Nəticə etibarilə, məktəbdə təhlükəsizlik yalnız direktorun, müəllimin və ya qapıda dayanan əməkdaşın şəxsi məsuliyyəti kimi qiymətləndirilməməlidir. Bu, təhsil müəssisəsinin rəhbərliyinin, aidiyyəti təhsil qurumlarının və mühafizə xidmətinin üzərinə düşən vəzifələrin aydın bölüşdürüldüyü sistemli fəaliyyət olmalıdır. Uşaqların təhlükəsizliyi üçün müəllimləri əlavə mühafizə funksiyalarını yerinə yetirməyə məcbur edən yanaşma əvəzinə, hər bir məktəbin real ehtiyacına uyğun peşəkar və işlək təhlükəsizlik mexanizminin yaradılması daha məqsədəuyğundur.

Məktəbdə bir mühafizəçinin olmaması sadəcə boş qalan bir iş yeri deyil, təhlükəsizlik sistemində yaranan boşluqdur. Uşaqların təhlükəsizliyini təsadüfə, müəllimin diqqətinə və ya texniki işçinin məsuliyyət hissinə buraxmaq olmaz. Çünki məktəbdə bir anlıq diqqətsizliyin nəticəsi bir uşağın gələcəyinə təsir edə bilər. Təhsilin keyfiyyəti qədər, o təhsilin hansı şəraitdə və nə dərəcədə təhlükəsiz mühitdə verilməsi də vacibdir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin