ZƏFƏR VƏ ŞUŞA: AZƏRBAYCANIN TARİXİ QƏLƏBƏSİNİN SİYASİ, STRATEJİ VƏ MİLLİ-MƏNƏVİ ƏHƏMİYYƏTİ

Azərbaycanın müasir tarixində Zəfər Günü və Şuşanın azad edilməsi milli dövlətçilik salnaməsinin ən mühüm hadisələrindəndir. Bu tarixi hadisələrin mahiyyəti yalnız 44 günlük Vətən müharibəsində əldə olunan hərbi qələbə ilə məhdudlaşmır.

Zəfər Azərbaycanın uzun illər davam edən işğala son qoymaq iradəsinin, dövlətin strateji hədəflərinin, xalqın milli birliyinin və ordunun döyüş qabiliyyətinin real nəticəsi kimi tarixə düşüb. Şuşanın azadlığı isə bu qələbənin siyasi, hərbi və mənəvi məzmununu tamamlayan əsas hadisəyə çevrilib.
Bu gün Zəfər tarixini təhlil edərkən diqqət yetirilməli əsas məqamlardan biri Azərbaycanın qələbəyə aparan uzunmüddətli hazırlıq mərhələsidir. Müstəqilliyin ilk illərində ölkənin üzləşdiyi siyasi və iqtisadi çətinliklər, Ermənistanın hərbi təcavüzü və ərazilərimizin işğalı dövlət qarşısında ciddi çağırışlar yaratmışdı. Lakin sonrakı mərhələdə iqtisadi potensialın gücləndirilməsi, müdafiə qabiliyyətinin artırılması, müasir ordunun formalaşdırılması və beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi Azərbaycanın milli təhlükəsizlik strategiyasının əsas istiqamətlərinə çevrildi.

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi həmin hazırlığın və siyasi iradənin həlledici sınağı oldu. 44 gün ərzində Azərbaycan Ordusu böyük qəhrəmanlıq nümayiş etdirərək ərazilərimizin azad olunmasını təmin etdi. Bu müharibə bir daha göstərdi ki, müasir dövrdə hərbi üstünlük yalnız silah və texnika ilə müəyyənləşmir. Peşəkar idarəetmə, düzgün strategiya, texnoloji imkanlar, informasiya mübarizəsi və xalqın ordu ətrafında birləşməsi qələbənin mühüm şərtləridir.

Azərbaycanın qazandığı Zəfərin siyasi əhəmiyyəti də məhz bu kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Uzun illər beynəlxalq müstəvidə müzakirə olunan, lakin nəticəsiz qalan münaqişə hərbi-siyasi reallıqların dəyişməsi ilə yeni mərhələyə keçdi. Azərbaycan beynəlxalq hüquqla tanınmış ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm nəticə əldə etdi. Bu hadisə ölkənin regional siyasi mövqeyinə, təhlükəsizlik strategiyasına və gələcək inkişaf prioritetlərinə ciddi təsir göstərdi.

Zəfərin zirvəsi hesab olunan Şuşanın azad edilməsi isə xüsusi təhlil tələb edir. 2020-ci il noyabrın 8-də şəhərin azad olunması müharibənin taleyində həlledici rol oynadı. Şuşa əməliyyatı Azərbaycan hərb tarixində özünəməxsus yer tutmaqla yanaşı, xalqın mənəvi dünyasında da böyük dönüş yaratdı. Çünki Şuşa Azərbaycan üçün sadəcə coğrafi ərazi deyil, milli kimliyin, tarixi yaddaşın, mədəniyyətin və mənəvi dəyərlərin təcəssümüdür.

Şuşanın tarixi əhəmiyyəti onun əsrlər boyu Azərbaycan mədəniyyətinin formalaşmasında oynadığı rolla müəyyən olunur. Pənahəli xan tərəfindən əsası qoyulan şəhər Qarabağın siyasi və mədəni mərkəzlərindən biri olub. Üzeyir Hacıbəyli, Bülbül, Xurşidbanu Natəvan kimi görkəmli şəxsiyyətlərin yetişdiyi Şuşa milli musiqimizin, ədəbiyyatımızın və incəsənətimizin inkişafında əvəzsiz rol oynayıb. Bu baxımdan şəhərin azad edilməsi yalnız torpaqlarımızın geri qaytarılması deyil, həm də milli-mədəni irsimizin qorunması və tarixi yaddaşımızın bərpası demək idi.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə əldə olunan Zəfərdən sonra Azərbaycanın qarşısında yeni strateji vəzifələr meydana çıxdı. Müharibədən sonrakı mərhələdə əsas məsələ azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması, əhalinin doğma torpaqlarına qayıdışının təmin edilməsi və həmin bölgələrin ölkənin iqtisadi həyatına inteqrasiyasıdır. Bu baxımdan Böyük Qayıdış proqramı yalnız sosial layihə deyil, həm də Azərbaycanın postmünaqişə inkişaf modelinin əsas istiqamətidir.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq işlərinin əhəmiyyəti də məhz burada ortaya çıxır. Yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, nəqliyyat infrastrukturunun yaradılması, məktəblərin, xəstəxanaların və digər sosial obyektlərin tikilməsi həmin ərazilərdə normal həyatın bərpasına xidmət edir. Bununla belə, prosesin uzunmüddətli uğuru yalnız infrastruktur layihələri ilə ölçülməməlidir. Əsas məsələ iqtisadi fəallığın artırılması, yeni iş yerlərinin yaradılması, sahibkarlığın inkişafı və insanların doğma torpaqlarında dayanıqlı yaşayış imkanlarının formalaşdırılmasıdır.

Şuşanın dirçəldilməsi bu strategiyanın xüsusi istiqamətidir. Şəhərin Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsi, tarixi abidələrin bərpası, mədəni tədbirlərin keçirilməsi və turizm imkanlarının genişləndirilməsi milli irsin beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına xidmət edir. Xarıbülbül Musiqi Festivalı və Vaqif Poeziya Günlərinin yenidən keçirilməsi Şuşanın mədəni həyatının bərpasının mühüm göstəriciləridir. Burada əsas vəzifə müasir inkişafla tarixi-memarlıq irsinin qorunması arasında düzgün tarazlığın yaradılmasıdır.

Zəfərin digər mühüm nəticəsi Azərbaycanın Cənubi Qafqazdakı geosiyasi mövqeyinin dəyişməsidir. Müharibədən sonra regional təhlükəsizlik, nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələri və iqtisadi əməkdaşlıq məsələləri yeni məzmun qazanıb. Azərbaycanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat istiqamətlərindəki mövqeyi, tranzit imkanları və regional layihələrdə iştirakı ölkənin geoiqtisadi əhəmiyyətini artırır. Bu reallıqlar Azərbaycanın yalnız hərbi-siyasi deyil, həm də iqtisadi və diplomatik müstəvidə regional proseslərə təsir imkanlarını genişləndirir.

Lakin əldə olunmuş qələbənin davamlı siyasi nəticələrə çevrilməsi üçün regional sülh və təhlükəsizlik məsələləri də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan üçün əsas prioritet suverenliyin qorunması, dövlətlərarası münasibətlərin beynəlxalq hüquq prinsipləri əsasında qurulması və regionda uzunmüddətli sabitliyin təmin edilməsidir. Müharibədən sonrakı mərhələdə diplomatik fəaliyyətin və iqtisadi əməkdaşlığın gücləndirilməsi də bu məqsədlərə xidmət edir.

Zəfərin təhlilində milli həmrəylik amilini də diqqətdən kənarda saxlamaq olmaz. Vətən müharibəsi Azərbaycan cəmiyyətinin vahid məqsəd ətrafında birləşməsinin tarixi nümunəsi oldu. Xalqın orduya dəstəyi, dövlətə inamı və milli maraqlar ətrafında həmrəyliyi qələbənin mühüm mənəvi dayaqlarından birinə çevrildi. Bu həmrəyliyin müharibədən sonrakı dövrdə də qorunması, ölkənin inkişafına və dövlət suverenliyinin möhkəmləndirilməsinə yönəldilməsi vacibdir.

Şəhidlərimizin və qazilərimizin fədakarlığı isə Zəfər tarixinin ən həssas və müqəddəs tərəfidir. Bu qələbə böyük itkilər və qəhrəmanlıqlar hesabına əldə olunub. Ona görə də Zəfər Günü yalnız bayram deyil, həm də ehtiram, minnətdarlıq və mənəvi məsuliyyət günüdür. Şəhid ailələrinin sosial müdafiəsi, qazilərin reabilitasiyası və məşğulluğunun təmin olunması cəmiyyətin qarşısında duran mühüm vəzifələrdir.
Bu tarixi hadisələrin gələcək nəsillərə çatdırılması Azərbaycançılıq ideyasının təbliği baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Gənc nəsil Zəfəri yalnız keçmişin qürur mənbəyi kimi deyil, müstəqil dövlətin qorunması, milli dəyərlərə sahib çıxılması və ölkənin inkişafına töhfə verilməsi üçün məsuliyyət kimi dərk etməlidir. Tarixi yaddaşın qorunması, vətənpərvərlik tərbiyəsi və milli birliyin möhkəmləndirilməsi gələcək dövlətçilik strategiyasının mühüm tərkib hissəsidir.

Beləliklə, Zəfər Günü və Şuşanın azad edilməsi Azərbaycanın tarixində hərbi qələbədən daha geniş məna daşıyan hadisələrdir. Bu tarixlər dövlətin gücünü, xalqın birliyini, milli kimliyin davamlılığını və müstəqil inkişaf iradəsini ifadə edir. Qarşıda duran əsas vəzifə qazanılmış tarixi nailiyyətləri qorumaq, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun iqtisadi potensialını reallaşdırmaq, Böyük Qayıdışı uğurla davam etdirmək və regional sülhün möhkəmlənməsinə nail olmaqdır.

Zəfər Azərbaycanın tarixində qürur səhifəsi, Şuşa isə milli ruhumuzun və mədəni yaddaşımızın əbədi ünvanıdır. Bu tarixi qələbənin ən mühüm nəticəsi onu gələcək nəsillər üçün güclü dövlətçilik, iqtisadi inkişaf, milli həmrəylik və davamlı tərəqqi irsinə çevirməkdir.

Əli Məsimli
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin