Zəfər Günü və Şuşa Günü: Azərbaycanın tarixi qələbəsi, dövlətçilik iradəsi və yeni geosiyasi reallıqlar

Azərbaycanın müasir tarixində 8 Noyabr - Zəfər Günü və 15 İyun - Şuşa Şəhəri Günü yalnız əlamətdar təqvim tarixləri deyil, həm də dövlətçilik tariximizin ən mühüm dönüş nöqtələrini özündə birləşdirən hadisələrdir. Bu tarixlərin siyasi, hərbi, diplomatik və mənəvi əhəmiyyəti Azərbaycanın son onilliklərdə keçdiyi mürəkkəb inkişaf yolunun, milli iradəsinin və müstəqil dövlət kimi formalaşmasının nəticələrini əks etdirir. Zəfər və Şuşa günlərini təhlil edərkən onların mahiyyətini yalnız hərbi qələbə və ərazi bütövlüyünün bərpası ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmazdı. Bu hadisələr eyni zamanda Azərbaycanın regional və beynəlxalq mövqeyinin dəyişməsini, milli özünüdərkin güclənməsini və ölkənin gələcək inkişaf strategiyasının yeni istiqamətlərini müəyyənləşdirən tarixi mərhələdir.

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın təxminən 30 il davam edən işğal probleminin həlli istiqamətində həlledici mərhələ oldu. Ermənistanın uzun müddət işğal altında saxladığı Azərbaycan ərazilərinin azad edilməsi uğrunda aparılan müharibə dövlətin hərbi qüdrətini, ordunun döyüş qabiliyyətini və xalqın milli həmrəyliyini nümayiş etdirdi. 44 gün davam edən müharibənin noyabrın 8-də Şuşanın azad olunması ilə nəticələnən həlledici mərhələsi Azərbaycanın hərb tarixində xüsusi yer tutdu.
Bu qələbənin təhlili göstərir ki, onun əsasında uzunmüddətli və sistemli dövlət siyasəti dayanırdı. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra qarşısında duran əsas problemlərdən biri ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi idi. Bu məqsədə nail olmaq üçün yalnız diplomatik bəyanatlar kifayət etmirdi. İqtisadi gücün artırılması, müasir ordu quruculuğu, müdafiə sənayesinin inkişafı, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi və ölkənin strateji imkanlarının gücləndirilməsi zəruri idi. Məhz bu istiqamətlərdə həyata keçirilən ardıcıl siyasət Azərbaycanın Vətən müharibəsində əldə etdiyi nəticələrin mühüm amillərindən birinə çevrildi.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət nəticəsində Azərbaycan iqtisadi, siyasi və hərbi potensialını gücləndirdi. Dövlət başçısının müharibə dövründə diplomatik fəaliyyətlə hərbi əməliyyatların paralel şəkildə aparılmasına xüsusi diqqət yetirməsi Azərbaycanın beynəlxalq informasiya və diplomatiya müstəvisində də mövqelərinin təqdim olunmasında mühüm rol oynadı. Bu baxımdan Zəfər Günü təkcə hərbi uğurun deyil, uzunmüddətli dövlət strategiyasının nəticəsinin təcəssümüdür.

Şuşanın azad edilməsi isə Vətən müharibəsinin hərbi və siyasi məzmununu daha da dərinləşdirən hadisə oldu. Qarabağın strateji yüksəkliklərində yerləşən Şuşa şəhərinin azad olunması müharibənin gedişinə ciddi təsir göstərdi. Azərbaycan hərbçilərinin mürəkkəb relyef və çətin döyüş şəraitində nümayiş etdirdiyi qəhrəmanlıq hərb tarixində xüsusi nümunə kimi qiymətləndirilir. Şuşa əməliyyatı Azərbaycanın hərbi planlaşdırma, peşəkarlıq və döyüş əzmi baxımından əldə etdiyi imkanları nümayiş etdirdi.

Lakin Şuşanın əhəmiyyəti yalnız hərbi-strateji mövqeyi ilə ölçülmür. Bu şəhər Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşının, milli mədəniyyətinin və mənəvi kimliyinin mühüm daşıyıcısıdır. Pənahəli xan tərəfindən əsası qoyulmuş Şuşa əsrlər boyu Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında əhəmiyyətli rol oynayıb. Üzeyir Hacıbəyli, Bülbül, Xurşidbanu Natəvan, Mir Möhsün Nəvvab kimi görkəmli şəxsiyyətlərin yetişdiyi bu şəhər Azərbaycan musiqisinin, poeziyasının və incəsənətinin inkişafına misilsiz töhfələr verib.

Məhz buna görə Şuşanın işğaldan azad olunması Azərbaycan cəmiyyətində xüsusi mənəvi rezonans doğurdu. Bu hadisə xalqın tarixi yaddaşında uzun illər davam edən həsrətin sona çatması kimi qəbul edildi. Şuşa ilə bağlı tarixi və mədəni irsin qorunması, şəhərin əvvəlki simasının bərpası və onun beynəlxalq səviyyədə tanıdılması dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrildi.

Prezident İlham Əliyevin 2021-ci il iyunun 7-də imzaladığı sərəncamla iyunun 15-nin Şuşa Şəhəri Günü kimi təsis edilməsi bu baxımdan mühüm siyasi və mənəvi əhəmiyyət daşıyır. Şuşa Şəhəri Gününün qeyd olunması şəhərin azad edilməsinin tarixi əhəmiyyətini yaşatmaqla yanaşı, onun Azərbaycanın gələcək inkişafında tutacağı mövqeyi də diqqətə çatdırır.

Şuşanın yenidən qurulması məsələsi postmüharibə dövrünün ən mühüm strateji vəzifələrindən biridir. İşğal dövründə şəhərin tarixi-mədəni irsinə vurulmuş ziyanın aradan qaldırılması, infrastrukturun bərpası, yaşayış şəraitinin yaradılması və sosial-iqtisadi həyatın canlandırılması kompleks yanaşma tələb edir. Bu proses yalnız tikinti və abadlıq işlərindən ibarət deyil. Əsas məqsəd Şuşanın tarixi kimliyini qorumaqla onu müasir şəhərsalma prinsipləri əsasında inkişaf etdirməkdir.

Şuşada Vaqif Poeziya Günlərinin və Xarıbülbül Beynəlxalq Musiqi Festivalının bərpası, tarixi abidələrin yenidən qurulması, mədəni tədbirlərin keçirilməsi şəhərin əvvəlki mədəni həyatına qayıdışını sürətləndirən amillərdir. Şuşanın Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi və beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi onun ölkənin mədəni diplomatiyasında da mühüm rol oynadığını göstərir.

Zəfərdən sonra Azərbaycanın qarşısında yeni geosiyasi reallıqlar formalaşdı. Ölkənin regional proseslərdə mövqeyi, nəqliyyat-kommunikasiya imkanları, iqtisadi əməkdaşlıq perspektivləri və təhlükəsizlik məsələləri yeni kontekstdə aktuallaşdı. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası, Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı müzakirələr, regional kommunikasiyaların açılması və sülh gündəliyi Azərbaycanın postmünaqişə strategiyasının əsas istiqamətlərindəndir. Bu məsələlərin həlli regionda uzunmüddətli sabitliyin və iqtisadi əməkdaşlığın formalaşması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

2023-cü ilin sentyabrında Qarabağda həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın suverenliyi bütün ərazisində bərpa edildi. Bununla da ölkənin müstəqillik tarixində yeni mərhələ başlandı. Lakin suverenliyin təmin olunması ilə qarşıya çıxan vəzifələr başa çatmadı. Əksinə, postmünaqişə dövründə təhlükəsizliyin qorunması, dayanıqlı iqtisadi inkişafın təmin edilməsi, azad edilmiş ərazilərdə məskunlaşmanın genişləndirilməsi və regional sülhün möhkəmləndirilməsi daha böyük aktuallıq qazandı.
Böyük Qayıdış proqramı bu strategiyanın sosial mahiyyətini təşkil edir. Məcburi köçkünlərin mərhələli şəkildə doğma yurdlarına qayıtması yalnız insanların yaşayış yerlərinə köçürülməsi prosesi deyil. Bu, uzun illər ərzində pozulmuş sosial münasibətlərin bərpası, iqtisadi həyatın yenidən qurulması, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin təşkili, məşğulluq imkanlarının yaradılması deməkdir. Azad edilmiş ərazilərdə yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, yolların, məktəblərin, xəstəxanaların və digər infrastruktur obyektlərinin tikilməsi dövlətin uzunmüddətli inkişaf planlarının tərkib hissəsidir.

Bu prosesdə mühüm məsələlərdən biri də şəhər və kəndlərin iqtisadi baxımdan özünü təmin edə bilən yaşayış məkanlarına çevrilməsidir. İnsanların doğma torpaqlarına qayıtması üçün yalnız mənzillərin tikilməsi kifayət deyil. Davamlı iş yerləri, sahibkarlıq imkanları, kommunal xidmətlər, nəqliyyat əlçatanlığı və sosial infrastruktur təmin edilməlidir. Böyük Qayıdışın uğuru məhz bu amillərin kompleks şəkildə həyata keçirilməsindən asılıdır.
Zəfər Günü və Şuşa Şəhəri Gününün digər mühüm aspekti milli birlik və vətənpərvərlik məsələsidir. Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycan cəmiyyətinin müxtəlif təbəqələrinin vahid məqsəd ətrafında birləşməsi xalqın həmrəylik potensialını ortaya qoydu. Şəhidlərin qəhrəmanlığı, qazilərin fədakarlığı və hərbi qulluqçuların şücaəti qələbənin mənəvi əsaslarını təşkil etdi. Bu gün həmin qəhrəmanlığın gələcək nəsillərə çatdırılması, şəhid ailələrinə və müharibə iştirakçılarına dövlət qayğısının davam etdirilməsi mühüm ictimai vəzifədir.
Digər tərəfdən, Zəfər və Şuşa günləri tarixə yalnız keçmişin hadisəsi kimi yanaşmamağın vacibliyini göstərir. Tarixi qələbənin davamlı nəticələrə çevrilməsi üçün dövlətin iqtisadi gücü, cəmiyyətin intellektual potensialı, təhsilin keyfiyyəti, hüquqi institutların inkişafı və milli-mədəni dəyərlərin qorunması əsas prioritetlər olaraq qalmalıdır. Güclü dövlət yalnız hərbi imkanları ilə deyil, həm də vətəndaşlarının rifahı, sosial ədalət, iqtisadi dayanıqlılıq və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanları ilə xarakterizə olunur.

8 Noyabr - Zəfər Günü və Şuşa Şəhəri Günü Azərbaycanın müasir tarixində bir-birini tamamlayan, geniş siyasi, hərbi, iqtisadi və mənəvi məzmun daşıyan hadisələrdir. Zəfər Günü dövlətin ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda apardığı mübarizənin nəticəsini, Şuşa Günü isə bu qələbənin milli-mədəni mahiyyətini ifadə edir. Bu tarixlər Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi öz taleyini müəyyənləşdirmək iradəsinin və gələcəyə yönəlmiş inkişaf strategiyasının mühüm simvollarıdır.

Bu gün əsas məsələ əldə edilmiş tarixi nailiyyətləri qorumaq, azad edilmiş ərazilərdə həyatın tam bərpasını təmin etmək, Böyük Qayıdış prosesini uğurla davam etdirmək və regionda dayanıqlı sülhün formalaşmasına töhfə verməkdir. Azərbaycanın Zəfər salnaməsinin gələcək səhifələri də məhz quruculuq, inkişaf, təhlükəsizlik və milli həmrəylik üzərində yazılmalıdır.

Əli Məsimli
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin