ZƏFƏRİN ZİRVƏSİ ŞUŞA, MİLLİ İRADƏNİN TƏNTƏNƏSİ AZƏRBAYCAN!

Azərbaycan xalqının tarixində elə hadisələr var ki, onların əhəmiyyəti zaman keçdikcə daha dərindən dərk olunur. 8 Noyabr - Zəfər Günü və Şuşa Şəhəri Günü də məhz belə tarixi hadisələrdəndir. Bu tarixlər Azərbaycanın müasir dövlətçilik salnaməsinin ən mühüm səhifələrini təşkil etməklə yanaşı, xalqımızın milli yaddaşında, siyasi düşüncəsində və gələcək nəsillərin vətənpərvərlik tərbiyəsində xüsusi yer tutur. Şuşanın azad edilməsi ilə nəticələnən tarixi qələbə Azərbaycanın uzun illər davam edən münaqişə mərhələsini dəyişdirdi, ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici dönüş yaratdı və Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi reallıqların formalaşmasına səbəb oldu.

Zəfər Gününü yalnız 44 günlük müharibənin nəticəsi kimi qiymətləndirmək bu tarixi hadisənin mahiyyətini tam əhatə etməz. Bu qələbənin arxasında uzun illər ərzində həyata keçirilən dövlət quruculuğu, iqtisadi potensialın gücləndirilməsi, ordunun modernləşdirilməsi, beynəlxalq münasibətlər sistemində Azərbaycanın mövqeyinin möhkəmləndirilməsi və milli birliyin qorunması dayanırdı. 1990-cı illərin əvvəllərində müstəqilliyini bərpa etmiş Azərbaycan ciddi siyasi, iqtisadi və hərbi çətinliklərlə üzləşmişdi. Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində ərazilərimizin işğal edilməsi, yüz minlərlə insanın doğma yurdlarından didərgin düşməsi ölkənin qarşısında mürəkkəb vəzifələr yaratmışdı. Belə bir şəraitdə dövlət müstəqilliyinin qorunması, iqtisadi əsasların formalaşdırılması və milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi strateji zərurətə çevrilmişdi.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışından sonra ölkədə dövlətçilik institutlarının möhkəmləndirilməsi, siyasi sabitliyin təmin edilməsi və iqtisadi inkişafın əsaslarının yaradılması istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Müstəqil Azərbaycanın gələcək inkişaf modelinin formalaşması, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi və enerji strategiyasının həyata keçirilməsi ölkənin siyasi-iqtisadi imkanlarını artırdı. Sonrakı mərhələdə Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə bu siyasətin davam etdirilməsi, iqtisadi və hərbi potensialın gücləndirilməsi Azərbaycanın qarşıya qoyduğu strateji məqsədlərə çatması üçün mühüm zəmin yaratdı.

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi bu hazırlığın, dövlət iradəsinin və xalq-ordu birliyinin real sınağı oldu. Azərbaycan Ordusu 44 gün ərzində yüksək döyüş hazırlığı, müasir hərbi texnologiyalardan istifadə və peşəkarlıq nümayiş etdirərək işğal altındakı ərazilərin azad edilməsi istiqamətində mühüm uğurlar qazandı. Müharibənin gedişində əldə edilən hərbi nailiyyətlər sırasında Şuşanın azad olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Çünki Şuşa yalnız strateji yüksəklikdə yerləşən şəhər deyil, həm də Azərbaycan xalqının tarixi, mədəni və mənəvi kimliyinin ayrılmaz hissəsidir.

1992-ci il mayın 8-də Şuşanın işğalı xalqımız üçün böyük faciə olmaqla yanaşı, Qarabağın mədəni irsinə ağır zərbə vurmuşdu. İşğal illərində şəhərin tarixi görkəminə, memarlıq abidələrinə, məscidlərinə, muzeylərinə və digər mədəniyyət nümunələrinə ciddi ziyan dəymişdi. Lakin Şuşa Azərbaycan xalqının yaddaşından heç zaman silinmədi. Onun azad edilməsi arzusu dövlət siyasətinin, milli düşüncənin və vətənpərvərlik ruhunun mühüm istiqamətlərindən biri olaraq qaldı.

2020-ci il noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi Vətən müharibəsinin taleyində həlledici mərhələ oldu. Şəhərin mürəkkəb dağlıq relyefi, sıldırım qayaları və çətin keçilən yolları hərbi əməliyyatın mürəkkəbliyini artırırdı. Azərbaycan əsgər və zabitlərinin xüsusi peşəkarlıq və qəhrəmanlıq nümayiş etdirməsi nəticəsində Şuşa işğaldan azad edildi. Bu əməliyyat hərb tariximizə xüsusi taktiki təcrübə kimi daxil oldu. Şuşanın azad olunması müharibənin sonrakı siyasi və hərbi nəticələrinə birbaşa təsir göstərdi.

Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin noyabrın 8-də xalqa müraciət edərək Şuşanın azad olunmasını elan etməsi Azərbaycan tarixinin unudulmaz anlarından birinə çevrildi. Həmin gün xalqın yaşadığı sevinc, ölkənin bütün bölgələrində müşahidə olunan həmrəylik və milli qürur hissi Zəfərin ictimai mahiyyətini daha da gücləndirdi. Noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanatla hərbi əməliyyatların dayandırılması isə regionda yeni siyasi mərhələnin başlanğıcını qoydu.

Bu qələbənin siyasi əhəmiyyəti ondan ibarət idi ki, Azərbaycan uzun illər beynəlxalq gündəmdə olan münaqişənin hərbi mərhələsində öz ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici nəticə əldə etdi. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələrinin icrası məsələsi Azərbaycanın beynəlxalq diplomatiyada ardıcıl şəkildə gündəmə gətirdiyi əsas mövzulardan biri olmuşdu. Müharibədən sonra yaranmış yeni reallıqlar Azərbaycanın regional təhlükəsizlik, nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələri və iqtisadi əməkdaşlıq gündəliyində rolunu artırdı.

Zəfər Gününün 8 noyabr tarixində qeyd edilməsi Şuşanın azad olunmasının tarixi əhəmiyyəti ilə birbaşa bağlıdır. Prezident İlham Əliyevin 2020-ci il dekabrın 3-də imzaladığı Sərəncamla 8 Noyabr Zəfər Günü elan edildi. 2023-cü il iyulun 31-də imzalanmış Sərəncamla isə 8 noyabr Şuşa Şəhəri Günü kimi təsis olundu. Beləliklə, Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşında xüsusi yer tutan bu tarix həm hərbi qələbənin, həm də milli-mədəni irsin rəmzinə çevrildi.

Şuşanın azad edilməsindən sonra qarşıda duran əsas vəzifə şəhərin tarixi simasının bərpası, mədəni irsinin qorunması və müasir inkişafının təmin edilməsi oldu. 2021-ci il mayın 7-də Şuşanın Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi bu istiqamətdə atılan mühüm addımlardan biri idi. Şəhərdə aparılan bərpa və quruculuq işləri, tarixi abidələrin yenidən həyata qaytarılması, yolların və infrastrukturun qurulması Şuşanın yeni inkişaf mərhələsini müəyyənləşdirdi. Xarıbülbül Beynəlxalq Musiqi Festivalının, Vaqif Poeziya Günlərinin yenidən keçirilməsi şəhərin mədəni həyatının dirçəlişini nümayiş etdirdi.

Şuşanın beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu, şəhərin yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütövlükdə region və beynəlxalq mədəniyyət məkanı üçün əhəmiyyətini artırır. Şuşanın Türk dünyasının, İslam dünyasının və beynəlxalq mədəniyyət platformalarının diqqət mərkəzinə gəlməsi onun tarixi-mədəni potensialının təqdimatı baxımından yeni imkanlar yaradır. Bu baxımdan Şuşanın bərpası təkcə tikinti və infrastruktur layihəsi deyil, həm də milli mədəniyyətin qorunması və beynəlxalq miqyasda təbliği prosesidir.

Zəfərdən sonrakı dövrün əsas strateji istiqamətlərindən biri Böyük Qayıdış proqramıdır. Uzun illər məcburi köçkün həyatı yaşamış insanların doğma torpaqlarına qayıtması, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, sosial infrastrukturun yaradılması və iqtisadi fəaliyyətin bərpası Azərbaycanın postmünaqişə siyasətinin əsasını təşkil edir. Bu proses yalnız evlərin tikilməsi ilə məhdudlaşmamalı, eyni zamanda dayanıqlı məşğulluq, təhsil, səhiyyə, kommunal xidmətlər və sosial təminat məsələlərini də əhatə etməlidir. Çünki ərazilərin həqiqi dirçəlişi orada həyatın bütün sahələrinin bərpası ilə mümkündür.

Digər mühüm məsələ işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tarixi-mədəni irsin qorunmasıdır. Şuşa, Ağdam, Füzuli, Zəngilan, Cəbrayıl, Qubadlı, Kəlbəcər və digər ərazilər Azərbaycanın çoxəsrlik tarixinin izlərini daşıyır. Bu torpaqlarda yerləşən abidələrin elmi əsaslarla bərpası, tarixi faktların sənədləşdirilməsi və mədəni irsin gələcək nəsillərə çatdırılması xüsusi diqqət tələb edir. Tarixi irsin qorunması yalnız keçmişə ehtiram deyil, həm də milli kimliyin gələcək təminatıdır.

Zəfər Gününün digər mühüm tərəfi şəhidlərin xatirəsi və qazilərin fədakarlığı ilə bağlıdır. Azərbaycan xalqı bu tarixi qələbəni minlərlə şəhidin canı, qazilərin sağlamlığı və hərbçilərimizin qəhrəmanlığı hesabına əldə edib. Buna görə də onların xatirəsinin yaşadılması, şəhid ailələrinin və müharibə veteranlarının sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi dövlətin və cəmiyyətin daimi diqqət mərkəzində olmalıdır. Zəfərdən danışarkən onun bədəlini ödəyən insanları unutmaq mümkün deyil. Bu, həm mənəvi borc, həm də milli yaddaş qarşısında məsuliyyətdir.

Bu tarixi hadisələrin gənc nəslə çatdırılması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məktəblərdə, ali təhsil müəssisələrində, mədəniyyət ocaqlarında Zəfər tarixinin öyrənilməsi, şəhid və qazilərin həyat yolunun təbliği, Şuşanın tarixi-mədəni irsinin tanıdılması milli şüurun möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Vətənpərvərlik yalnız tarixi qələbələrlə fəxr etmək deyil, həmin qələbələrin yaratdığı məsuliyyəti dərk etmək, dövlətə və cəmiyyətə fayda vermək, milli dəyərləri qorumaqdır.

Bu gün regionda sülh və təhlükəsizlik məsələləri də Azərbaycanın əldə etdiyi Zəfərin siyasi nəticələri ilə sıx bağlıdır. Hərbi qələbənin davamlı sülhə, iqtisadi əməkdaşlığa və regional inteqrasiyaya çevrilməsi Cənubi Qafqazın gələcəyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın mövqeyi suverenliyə, ərazi bütövlüyünə və beynəlxalq hüquqa hörmət prinsiplərinə əsaslanır. Regionda etimadın möhkəmləndirilməsi, nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı və qarşılıqlı iqtisadi maraqların formalaşdırılması uzunmüddətli sabitlik üçün vacib şərtlərdir.

Nəticə etibarilə, 8 Noyabr Azərbaycan xalqının tarixində bir mərhələnin başa çatması və yeni inkişaf mərhələsinin başlanması kimi qiymətləndirilməlidir. Şuşanın azad edilməsi ilə Zəfərin zirvəsinə yüksələn Azərbaycan öz tarixi irsinə, milli dəyərlərinə və dövlətçilik iradəsinə sahib çıxdığını nümayiş etdirdi. Lakin Zəfərin əsl davamı azad edilmiş torpaqların inkişafı, insanların doğma yurdlarına qayıdışı, milli mədəniyyətin qorunması və regionda dayanıqlı sülhün təmin edilməsidir.

Zəfər Günü və Şuşa Şəhəri Günü xalqımızın yaddaşında yalnız keçmişin qürurlu səhifəsi kimi deyil, gələcəyə yönəlmiş strateji məsuliyyətin rəmzi kimi yaşamalıdır. Şuşa Azərbaycanın tarixi kimliyinin, Zəfər isə milli iradəsinin ifadəsidir. Bu iki məfhumun vəhdəti dövlətimizin müasir tarixində yeni bir salnamə yaradıb. Həmin salnamənin ən böyük mənası isə budur: Azərbaycan öz torpaqlarına qayıdıb, tarixi yaddaşını bərpa edib və gələcəyini suveren dövlət kimi qurmaq əzmini nümayiş etdirib.

Emil Əkbərov
"Big MEDİA"MMC-nin direktoru

Telegramda izləyin