ZƏFƏR GÜNÜ VƏ ŞUŞA: AZƏRBAYCANIN TARİXİ QƏLƏBƏSİ, MİLLİ İRADƏSİ VƏ YENİ İNKİŞAF MƏRHƏLƏSİ

8 Noyabr Azərbaycan xalqının müasir tarixində yalnız hərbi qələbənin deyil, milli iradənin, dövlətçilik əzminin və tarixi ədalətin təntənəsinin rəmzidir. Bu tarix xalqımızın yaddaşında 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılmış böyük Zəfərin zirvəsi kimi yaşayır. Eyni zamanda, 8 Noyabrın Şuşa Şəhəri Günü kimi qeyd olunması bu tarixin siyasi, hərbi və mənəvi əhəmiyyətini daha da artırır. Çünki Şuşanın azad edilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici mərhələ olmaqla yanaşı, xalqımızın milli kimliyinə, tarixi yaddaşına və mədəni irsinə sahib çıxmasının parlaq ifadəsi idi.

Azərbaycanın Zəfəri təsadüfi və ya yalnız 44 gün ərzində əldə edilmiş nəticə deyildi. Bu qələbənin arxasında uzun illər ərzində aparılmış ardıcıl dövlət siyasəti, güclü iqtisadi potensialın formalaşdırılması, müasir ordu quruculuğu, beynəlxalq münasibətlər sistemində Azərbaycanın mövqelərinin möhkəmləndirilməsi və cəmiyyətin milli məqsəd ətrafında səfərbər olunması dayanırdı. Müstəqilliyin ilk illərində üzləşdiyimiz ağır siyasi, iqtisadi və hərbi böhranlardan sonra dövlətçiliyin qorunması, sabitliyin təmin edilməsi və inkişaf strategiyasının müəyyənləşdirilməsi gələcək Zəfərin təməlini yaratdı. Bu baxımdan, 8 Noyabrı yalnız hərbi əməliyyatların yekun nəticəsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Bu tarix onilliklər ərzində həyata keçirilən dövlət quruculuğu siyasətinin, siyasi iradənin və xalqın birliyinin tarixi nəticəsidir.

44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın beynəlxalq hüquqla tanınmış ərazilərinin işğaldan azad edilməsi uğrunda apardığı mübarizənin həlledici mərhələsi oldu. Azərbaycan Ordusu müasir döyüş strategiyası, yüksək peşəkarlıq, texnoloji imkanlar və əsgər-zabit heyətinin qəhrəmanlığı ilə öz gücünü nümayiş etdirdi. Müharibə dövründə cəbhədə qazanılan uğurlar diplomatik müstəvidə də Azərbaycanın mövqelərini gücləndirdi. Bu proses bir daha göstərdi ki, dövlətin hərbi qüdrəti, iqtisadi imkanları, diplomatik fəaliyyəti və informasiya siyasəti vahid strateji məqsədə xidmət etdikdə nəticə daha təsirli olur.

Zəfərin ən mühüm məqamlarından biri isə Şuşanın azad edilməsi idi. Qarabağın tacı adlandırılan bu şəhər Azərbaycan tarixində, ədəbiyyatında, musiqisində və mədəniyyətində xüsusi yer tutur. Şuşa yalnız coğrafi məkan deyil, milli yaddaşımızın mühüm parçası, Azərbaycan mədəniyyətinin beşiklərindən biridir. Pənahəli xan tərəfindən 1752-ci ildə əsası qoyulan şəhər əsrlər boyu Azərbaycanın siyasi, ictimai və mədəni həyatında mühüm rol oynayıb. Məhz buna görə Şuşanın işğaldan azad olunması xalqımız üçün təkcə hərbi uğur deyil, həm də tarixi və mənəvi ədalətin bərpası demək idi.

Şuşa əməliyyatı hərb tariximizdə özünəməxsus yer tutur. Çətin relyef şəraitində, mürəkkəb döyüş vəziyyətində həyata keçirilən əməliyyat Azərbaycan hərbçilərinin yüksək döyüş hazırlığını, cəsarətini və peşəkarlığını nümayiş etdirdi. Şəhərin azad olunması müharibənin sonrakı gedişinə həlledici təsir göstərdi və Ermənistanın kapitulyasiya sənədini imzalamasına gətirib çıxaran prosesin əsas amillərindən biri oldu. Şuşa Zəfəri Azərbaycanın hərbi strategiyasının və əsgər iradəsinin tarixi nümunəsi kimi yaddaşlarda qalacaq.
Bu qələbənin siyasi əhəmiyyəti də xüsusi qeyd olunmalıdır. Azərbaycan öz suveren hüquqlarını təmin etmək, beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazi bütövlüyünü bərpa etmək istiqamətində qətiyyətli mövqe nümayiş etdirdi. Münaqişənin uzun illər ərzində həll olunmamış qalması, beynəlxalq vasitəçilik mexanizmlərinin nəticəsizliyi və qəbul edilmiş qətnamələrin icra edilməməsi Azərbaycanın öz gücünə arxalanaraq tarixi ədaləti bərpa etməsinin zəruriliyini ortaya qoymuşdu. 2020-ci ildə əldə edilən Zəfər göstərdi ki, beynəlxalq hüququn prinsipləri və dövlətlərin suverenliyi yalnız bəyanatlarla deyil, real siyasi iradə və güclü dövlət institutları ilə dəstəklənməlidir.

Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət Azərbaycanın hərbi, siyasi və diplomatik imkanlarının vahid məqsəd ətrafında birləşdirilməsində mühüm rol oynadı. Müharibə dövründə dövlət başçısının beynəlxalq mediaya verdiyi müsahibələr, ölkənin mövqeyini faktlar əsasında müdafiə etməsi və informasiya mübarizəsində nümayiş etdirdiyi qətiyyət Azərbaycanın haqq səsinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasına xidmət etdi. Eyni zamanda, xalqın Ali Baş Komandan ətrafında sıx birləşməsi, ordumuza göstərilən mənəvi dəstək və ölkə daxilindəki həmrəylik qələbənin mühüm dayaqlarından oldu.

Zəfər Günü həm də şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsinə ehtiram günüdür. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda canından keçən qəhrəmanların fədakarlığı heç zaman unudulmamalıdır. Onların qanı və mübarizəsi ilə qazanılan qələbə hər bir vətəndaşın üzərinə böyük mənəvi məsuliyyət qoyur. Qazilərimizin göstərdiyi qəhrəmanlıq, müharibə iştirakçılarının fədakarlığı və hərbi qulluqçularımızın xidmətləri dövlətçilik tariximizin şərəfli səhifələridir. Şəhid ailələrinə və müharibə iştirakçılarına göstərilən diqqət, onların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi də Zəfərin mənəvi məsuliyyətinin dövlət siyasətində davam etdirilməsinin vacib istiqamətlərindəndir.

Lakin Zəfərin tarixi əhəmiyyəti yalnız müharibənin nəticələri ilə məhdudlaşmır. Qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri qazanılmış uğurları dayanıqlı sülhə, iqtisadi inkişafa və regionda uzunmüddətli sabitliyə çevirməkdir. Müharibədən sonrakı dövr Azərbaycanın qarşısında yeni strateji mərhələ açıb. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, infrastrukturun yenidən qurulması, iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı bu mərhələnin əsas prioritetləridir.

Böyük Qayıdış proqramı təkcə insanların əvvəlki yaşayış məntəqələrinə köçürülməsi deyil. Bu proses yeni şəhər və kəndlərin salınmasını, müasir məktəblərin, xəstəxanaların, sosial obyektlərin, yolların, enerji və kommunikasiya sistemlərinin yaradılmasını, iqtisadi imkanların formalaşdırılmasını nəzərdə tutur. İnsanların doğma torpaqlarına qayıtması üçün təhlükəsiz yaşayış mühiti ilə yanaşı, iş yerləri, təhsil, səhiyyə və sosial xidmətlər də təmin edilməlidir. Bu baxımdan, Böyük Qayıdışın uğuru yalnız köçürülən ailələrin sayı ilə deyil, həmin ərazilərdə davamlı həyatın, iqtisadi fəallığın və sosial rifahın təmin olunması ilə ölçüləcək.

İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa və quruculuq işləri Azərbaycanın iqtisadi və texnoloji imkanlarını nümayiş etdirir. Yeni avtomobil yolları, tunellər, hava limanları, enerji infrastrukturu, yaşayış kompleksləri və sosial obyektlər regionun gələcək inkişafı üçün mühüm zəmin yaradır. Bununla belə, bu ərazilərdə minalardan təmizləmə, infrastrukturun uzunmüddətli istismarı, investisiyaların cəlb edilməsi və əhalinin məşğulluğunun təmin olunması kimi məsələlər diqqət mərkəzində saxlanılmalıdır. Çünki ərazilərin fiziki bərpası ilə yanaşı, orada iqtisadi və sosial həyatın davamlı şəkildə qurulması da strateji əhəmiyyət daşıyır.
Şuşanın bərpası isə xüsusi məna kəsb edir. Şəhərin tarixi-mədəni irsinin qorunması, abidələrin bərpası, tarixi məkanların yenidən canlandırılması və mədəni tədbirlərin keçirilməsi Şuşanın Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirir. Şuşada keçirilən beynəlxalq tədbirlər, musiqi festivalları, mədəniyyət layihələri və elmi konfranslar şəhərin yalnız keçmişin xatirəsi deyil, həm də müasir Azərbaycanın gələcəyə yönəlmiş inkişaf məkanı olduğunu göstərir. Şuşanın bərpası zamanı tarixi memarlıq simasının qorunması, milli-mədəni irsin elmi əsaslarla mühafizəsi və şəhərin özünəməxsus ruhunun saxlanılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Zəfərdən sonra Azərbaycanın regiondakı geosiyasi mövqeyi də yeni mərhələyə qədəm qoyub. Cənubi Qafqazda nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin inkişafı, iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi və davamlı sülhün təmin edilməsi üçün yeni imkanlar yaranıb. Azərbaycan regional əməkdaşlığın tərəfdarı kimi çıxış edir, eyni zamanda suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və milli təhlükəsizliyinə dair məsələlərdə prinsipial mövqeyini qoruyur. Davamlı sülh yalnız sənədlərin imzalanması ilə deyil, qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsi, sərhədlərin hüquqi əsaslarla müəyyənləşdirilməsi və regionda etimad mühitinin formalaşdırılması ilə mümkündür.
Bu gün Zəfər Günü gənc nəsil üçün də mühüm tərbiyəvi və vətəndaşlıq əhəmiyyəti daşıyır. Gənclər Azərbaycanın hansı tarixi sınaqlardan keçdiyini, dövlət müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün hansı fədakarlıqlar hesabına qorunub bərpa edildiyini dərindən bilməlidirlər. Tarixi yaddaşın qorunması, vətənpərvərlik ruhunun gücləndirilməsi, milli-mənəvi dəyərlərə bağlılıq və müasir biliklərə yiyələnmək gələcək nəsillərin qarşısında duran əsas vəzifələrdəndir. Çünki güclü dövlət yalnız hərbi və iqtisadi imkanlarla deyil, həm də savadlı, məsuliyyətli, milli maraqları dərk edən vətəndaşlarla formalaşır.
Zəfər Günü Azərbaycançılıq ideyasının da real məzmununu nümayiş etdirir. Müharibə dövründə cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin, fərqli sosial və mədəni mənsubiyyətə malik insanların vahid Vətən və dövlətçilik məqsədi ətrafında birləşməsi milli həmrəyliyin gücünü göstərdi. Bu birlik Azərbaycanın çoxmillətli və multikultural cəmiyyətinin dövlətçilik ideyası ətrafında səfərbər olmasının nümunəsidir. Azərbaycançılıq yalnız tarixi və mədəni kimliyin ifadəsi deyil, həm də dövlətə sədaqət, qanunlara hörmət, ümumi məsuliyyət və ölkənin gələcəyinə töhfə vermək prinsipidir.

Beləliklə, 8 Noyabr - Zəfər Günü və Şuşa Şəhəri Günü Azərbaycan tarixində bir-birini tamamlayan iki mühüm məna daşıyır: biri dövlətin hərbi-siyasi qüdrətinin, digəri isə milli-mədəni yaddaşının təntənəsidir. Bu tarix bizə qazanılmış qələbənin dəyərini xatırlatmaqla yanaşı, onun qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi məsuliyyətini də xatırladır. Azərbaycanın qarşısında duran əsas məqsəd Zəfərin yaratdığı tarixi imkanları güclü iqtisadiyyata, təhlükəsiz cəmiyyətə, dayanıqlı sülhə və inkişaf etmiş regiona çevirməkdir. Şuşanın azadlığı ilə tamamlanan tarixi mərhələ indi quruculuq, inkişaf və gələcəyə inam mərhələsi ilə davam edir. Zəfər Azərbaycan xalqının yaddaşında əbədi yaşayacaq, Şuşa isə milli iradəmizin, mədəniyyətimizin və dövlət müstəqilliyimizin rəmzi olaraq gələcək nəsillərə ötürüləcək.

Aydın Hüseynov
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin