ZƏFƏR GÜNÜ VƏ ŞUŞA: TARİXİ QƏLƏBƏDƏN YENİ DÖVLƏTÇİLİK REALLIQLARINA DOĞRU

Azərbaycan xalqının tarixində elə hadisələr var ki, onların əhəmiyyəti konkret bir dövrün hüdudlarını aşaraq milli yaddaşın, dövlətçilik düşüncəsinin və gələcək inkişaf strategiyasının ayrılmaz hissəsinə çevrilir. 8 Noyabr - Zəfər Günü və Şuşanın azad olunması məhz belə tarixi hadisələrdəndir. Bu qələbə Azərbaycan dövlətinin hərbi qüdrətini, xalqın milli həmrəyliyini və tarixi ədalətin bərpası istiqamətində nümayiş etdirdiyi siyasi iradəni təsdiqləməklə yanaşı, ölkənin gələcək inkişafı üçün də yeni geosiyasi və strateji imkanlar yaratdı.

Zəfər Gününün mahiyyətini yalnız 44 günlük Vətən müharibəsinin hərbi nəticələri ilə izah etmək kifayət deyil. Bu tarixi hadisəyə Azərbaycanın müstəqillik dövründə formalaşmış dövlətçilik modelinin, milli təhlükəsizlik strategiyasının, ordu quruculuğunun və xalq-ordu birliyinin nəticəsi kimi yanaşmaq lazımdır. Uzun illər ərzində torpaqlarımızın işğal altında qalması Azərbaycan cəmiyyətinin qarşısında həm siyasi, həm də mənəvi məsuliyyət yaradırdı. 2020-ci ildə başlanan Vətən müharibəsi isə bu tarixi məsələnin həllində dönüş nöqtəsi oldu.

Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlar nəticəsində torpaqlarımızın böyük hissəsi işğaldan azad edildi. Müharibənin 44 gün davam etməsi, Azərbaycan hərbçilərinin göstərdiyi qəhrəmanlıq və xalqın nümayiş etdirdiyi sarsılmaz birlik ölkənin hərbi-siyasi potensialını ortaya qoydu. Bu prosesdə dövlətin diplomatik fəaliyyəti, informasiya siyasəti və beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılan mövqeyi də mühüm rol oynadı.

Noyabrın 8-də Şuşanın azad olunması isə Zəfərin ən mühüm simvolik və strateji hadisəsinə çevrildi. Şuşa Qarabağın yalnız coğrafi və hərbi baxımdan əhəmiyyətli şəhəri deyil, Azərbaycan xalqının milli-mədəni varlığının əsas mərkəzlərindən biridir. Bu şəhərin azad edilməsi hərbi əməliyyatların gedişinə ciddi təsir göstərməklə yanaşı, xalqın onilliklər boyu yaşadığı mənəvi ağrının aradan qaldırılması istiqamətində tarixi dönüş yaratdı.

Şuşanın Azərbaycan tarixindəki yeri onun mədəniyyət və incəsənət mərkəzi kimi formalaşması ilə müəyyənləşir. Üzeyir Hacıbəyli, Bülbül, Xurşidbanu Natəvan və digər görkəmli şəxsiyyətlərin adı ilə bağlı olan bu şəhər Azərbaycan musiqisinin, poeziyasının və milli düşüncəsinin inkişafında mühüm rol oynayıb. Buna görə də Şuşanın azad olunması təkcə ərazi məsələsinin həlli deyil, həm də milli-mədəni irsimizin öz tarixi məkanına qayıdışı demək idi.

Zəfərin siyasi əhəmiyyəti isə müharibədən sonrakı dövrdə daha geniş şəkildə özünü göstərdi. Azərbaycan regionda yaranmış yeni reallıqlar fonunda təhlükəsizlik, nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələri, iqtisadi əməkdaşlıq və regional inteqrasiya məsələlərini yeni gündəliyə çıxardı. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror tədbirlərindən sonra ölkənin bütün ərazisində suverenliyin bərpası dövlətçilik tariximizin mühüm mərhələsini tamamladı. Beləliklə, Zəfər yalnız müharibənin yekunu deyil, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin möhkəmləndirilməsi prosesinin əsas mərhələsi oldu.

Lakin tarixi qələbənin davamlı nəticələrə çevrilməsi üçün müharibədən sonrakı quruculuq mərhələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa işləri Azərbaycanın yeni inkişaf gündəliyinin əsas istiqamətlərindəndir. Yolların, tunellərin, körpülərin, hava limanlarının, yaşayış komplekslərinin, məktəblərin və digər sosial obyektlərin tikintisi bölgənin iqtisadi və sosial potensialının yenidən formalaşdırılmasına xidmət edir.

Bu kontekstdə Böyük Qayıdış proqramı xüsusi strateji əhəmiyyətə malikdir. Uzun illər məcburi köçkün həyatı yaşamış insanların doğma torpaqlarına qayıtması tarixi ədalətin sosial müstəvidə bərpasıdır. Ancaq qayıdış prosesinin uğurunu yalnız məskunlaşan ailələrin sayı ilə ölçmək doğru olmazdı. Əsas məsələ həmin ərazilərdə insanların daimi yaşaması üçün iqtisadi və sosial şəraitin yaradılmasıdır. İş yerlərinin açılması, sahibkarlığın inkişafı, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin əlçatanlığı, kommunal təminatın yaxşılaşdırılması və təhlükəsizliyin qorunması bu prosesin əsas şərtləridir.

Şuşanın bərpası isə Azərbaycanın postmüharibə siyasətinin həm mənəvi, həm də mədəni istiqamətini əks etdirir. Şəhərin tarixi simasının qorunması, mədəniyyət abidələrinin bərpası, infrastrukturun yenilənməsi və beynəlxalq tədbirlərin təşkili Şuşanın əvvəlki mövqeyinin bərpasına xidmət edir. Şuşa artıq yalnız Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı deyil, həm də ölkənin beynəlxalq mədəni əlaqələrinin genişləndirilməsi üçün mühüm platformadır. Burada keçirilən tədbirlər Azərbaycan mədəniyyətinin dünyada tanıdılması baxımından əhəmiyyətli imkanlar yaradır.

Bununla yanaşı, Şuşanın inkişafında tarixi irsin qorunması məsələsi daim diqqət mərkəzində saxlanılmalıdır. Müasir şəhərsalma layihələri şəhərin əsrlər ərzində formalaşmış memarlıq və mədəni xüsusiyyətləri ilə uzlaşdırılmalıdır. Çünki Şuşanın beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasının əsas dayağı onun tarixi kimliyi və Azərbaycan mədəniyyətindəki özünəməxsus yeridir.

Zəfər Gününün digər mühüm istiqaməti milli yaddaşın qorunması və gələcək nəsillərin vətənpərvərlik ruhunda yetişdirilməsidir. Şəhidlərimizin qəhrəmanlığı, qazilərimizin fədakarlığı və hərbçilərimizin döyüş yolu Azərbaycanın müasir tarixinin ən mühüm səhifələrindəndir. Bu tarixin gənclərə çatdırılması yalnız bayram tədbirləri ilə məhdudlaşmamalı, təhsil, mədəniyyət və ictimai maarifləndirmə sahələrində ardıcıl fəaliyyətlə davam etdirilməlidir. Zəfərin arxasında dayanan mənəvi dəyərlər - Vətənə sədaqət, birlik, məsuliyyət və dövlətçilik düşüncəsi cəmiyyətin gələcək inkişafında da mühüm rol oynayır.

Digər tərəfdən, postmüharibə dövrü Azərbaycanın qarşısında yeni çağırışlar da qoyur. Regional sülhün və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, kommunikasiyaların açılması, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi və qarşılıqlı etimad mühitinin formalaşdırılması uzunmüddətli sabitlik baxımından vacibdir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi əsasında dayanıqlı sülhün təmin olunması regionun gələcək inkişafına müsbət təsir göstərə biləcək əsas amillərdəndir.

Beləliklə, Zəfər Günü və Şuşanın azad olunması Azərbaycan tarixində yalnız keçmişin qürurverici hadisəsi deyil, həm də gələcəyin strateji hədəflərini müəyyənləşdirən mühüm mərhələdir. Hərbi qələbənin iqtisadi inkişaf, sosial rifah, mədəni dirçəliş və güclü dövlətçilik ənənələri ilə tamamlanması Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifədir. Qarabağın yenidən qurulması, Şuşanın tarixi-mədəni mərkəz kimi inkişafı və Böyük Qayıdışın davam etdirilməsi əldə edilmiş Zəfərin uzunmüddətli nəticələrini möhkəmləndirəcək.

Bu gün Zəfər tarixinin əsas mesajı ondan ibarətdir ki, dövlətin gücü yalnız hərbi imkanları ilə deyil, həm də əldə etdiyi nailiyyətləri qorumaq, inkişaf etdirmək və gələcək nəsillərə ötürmək bacarığı ilə ölçülür. Şuşa isə bu tarixi həqiqətin Azərbaycanın milli yaddaşında yaşayan ən parlaq rəmzlərindən biri olaraq qalır.

Müşfiq Cəfərov
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin