Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyi: Şuşada səslənən bəyanatların siyasi və geosiyasi əhəmiyyəti

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın görüşü, eləcə də mətbuata verdikləri birgə bəyanatlar iki ölkə arasında münasibətlərin mahiyyətini, strateji müttəfiqliyin siyasi və geosiyasi əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirir. Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri yalnız diplomatik əlaqələr və qarşılıqlı siyasi dəstəklə məhdudlaşmır. Bu münasibətlər ortaq tarixə, milli-mənəvi dəyərlərə, qarşılıqlı etimada və regional məsələlərdə uzlaşdırılmış mövqeyə əsaslanan xüsusi tərəfdaşlıq modelidir.

İki dövlət arasında formalaşmış qardaşlıq münasibətləri illər ərzində konkret siyasi, iqtisadi, hərbi, enerji və nəqliyyat layihələri ilə möhkəmlənərək strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib. Prezidentlərin mətbuata verdikləri bəyanatlar da bu əməkdaşlığın mövcud vəziyyətini və gələcək prioritetlərini qiymətləndirmək baxımından mühüm siyasi əhəmiyyət daşıyır.

Noyabrın 8-də, Vətən müharibəsində tarixi Zəfərin altıncı ildönümündə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Azərbaycana, xüsusilə Şuşaya səfəri bu münasibətlərin siyasi və mənəvi mahiyyətini nümayiş etdirən mühüm hadisə kimi diqqət çəkdi. Səfərin məhz Zəfər Günündə və Qarabağ torpağında baş tutması xüsusi rəmzi məna daşıyırdı. Bu, Türkiyənin Azərbaycanın suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və regionda formalaşan yeni reallıqlara verdiyi siyasi dəstəyin ifadəsi idi.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin tarixi əsaslarını və müasir siyasi məzmununu aydın şəkildə ortaya qoydu. Dövlət başçısı xatırlatdı ki, 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Türkiyə Azərbaycanın yanında olub, Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın müharibənin ilk saatlarında verdiyi bəyanat Azərbaycan xalqına əlavə mənəvi güc və inam qazandırıb. Türkiyə liderinin həmin dövrdə səsləndirdiyi Azərbaycanın tək olmadığına dair mesajı iki ölkə arasındakı həmrəyliyin mühüm siyasi göstəricilərindən biri kimi yadda qalıb.

Burada diqqət çəkən əsas məqamlardan biri Şuşa Bəyannaməsinin tarixi əhəmiyyətidir. 2021-ci il iyunun 15-də imzalanmış bu sənəd Azərbaycan və Türkiyə arasındakı münasibətləri rəsmən müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldib. Əslində, Şuşa Bəyannaməsi əsrlər boyu mövcud olmuş qardaşlıq münasibətlərinin müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində hüquqi-siyasi çərçivəyə salınmasıdır. Bu sənəd iki dövlətin təhlükəsizlik, müdafiə, siyasi, iqtisadi və digər strateji istiqamətlərdə əməkdaşlığının əsasını möhkəmləndirir.

Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Azərbaycan və Türkiyəni birləşdirən yalnız ortaq dil, tarix və mədəniyyət deyil. Bu münasibətlərin təməlində qarşılıqlı etimad, ortaq maraqlar, milli həmrəylik və çətin məqamlarda bir-birinə dəstək dayanır. Dövlət başçısının iki ölkənin birliyini sarsılmaz adlandırması da məhz bu tarixi və siyasi reallığa əsaslanır.

Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın bəyanatında da eyni siyasi mövqe ifadə olundu. Türkiyə lideri Qarabağ Zəfərinin yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütün türk dünyası üçün qürur mənbəyi olduğunu bildirdi. O, Şuşa Bəyannaməsi ilə möhkəmləndirilən müttəfiqliyin əhəmiyyətinə toxunaraq, iki ölkə arasında qardaşlıq münasibətlərini zəiflətmək istəyənlərin məqsədlərinə nail ola bilməyəcəklərini vurğuladı. Ərdoğanın çıxışında Azərbaycanın sevincinin Türkiyənin sevinci, Şuşanın qürurunun isə bütün türk dünyasının qüruru olması fikri xüsusi məna daşıyırdı.

Səfərin mühüm tərəflərindən biri də regional təhlükəsizlik və Cənubi Qafqazda davamlı sülh məsələlərinin diqqət mərkəzində olması idi. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanla Ermənistan arasında normallaşma prosesinin davam etdiyini, sülh sazişinin paraflandığını, lakin hələ imzalanmadığını qeyd etdi. Bu məsələdə Azərbaycanın mövqeyi ondan ibarətdir ki, regionda dayanıqlı sülh siyasi bəyanatlarla deyil, konkret addımlar, qarşılıqlı öhdəliklər və beynəlxalq hüquqa hörmət əsasında təmin olunmalıdır.

Türkiyənin bu prosesə münasibəti də regional əməkdaşlıq baxımından əhəmiyyətlidir. Ankara ilə Bakı arasında mövcud siyasi koordinasiya Cənubi Qafqazda yeni nəqliyyat, iqtisadi və kommunikasiya imkanlarının yaranmasına təsir göstərən amillərdəndir. Regionda sülhün möhkəmlənməsi, nəqliyyat əlaqələrinin açılması və iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi həm Azərbaycan, həm Türkiyə, həm də bütövlükdə region dövlətləri üçün yeni perspektivlər yarada bilər.

Prezidentlərin bəyanatlarında Zəngəzur dəhlizi, enerji, investisiya və nəqliyyat kommunikasiyaları məsələlərinin müzakirə edilməsi də təsadüfi deyildi. Azərbaycan Şərqlə Qərb arasında mühüm nəqliyyat və logistika qovşağı kimi mövqeyini gücləndirməyə çalışır. Türkiyə ilə əməkdaşlıq isə bu istiqamətdə strateji əhəmiyyət daşıyır. Orta Dəhliz, regional dəmir yolları, avtomobil magistralları və enerji infrastrukturu iki ölkənin iqtisadi imkanlarını bir-biri ilə daha sıx əlaqələndirir.

Ərdoğanın Ağdamda tikintisinə başlanılmış 40 sinif otağından ibarət məktəblə bağlı səsləndirdiyi fikirlər də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Türkiyə Prezidentinin gələn il məktəbin açılışında İlham Əliyevlə birlikdə iştirak etmək niyyətini bildirməsi işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasında qardaş ölkənin iştirakının konkret nümunəsidir. Bu, Türkiyə-Azərbaycan əməkdaşlığının yalnız siyasi və təhlükəsizlik məsələləri ilə məhdudlaşmadığını, sosial, təhsil və humanitar sahələri də əhatə etdiyini göstərir.

Digər mühüm istiqamət Türk Dövlətləri Təşkilatının gücləndirilməsi məsələsidir. Rəcəb Tayyib Ərdoğan təşkilatın daha güclü və institusional quruma çevrilməsi istiqamətində Türkiyənin səylərini davam etdirəcəyini bildirdi. Azərbaycanın türk dünyasının birliyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətindəki fəaliyyəti və bu təşkilat çərçivəsində əməkdaşlığa verdiyi töhfələr də diqqətə çatdırıldı. Bu kontekstdə Bakı və Ankaranın ortaq mövqeyi türk dövlətləri arasında siyasi dialoqun, iqtisadi inteqrasiyanın və nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Səfərin 9 Noyabr - Dövlət Bayrağı Günü ərəfəsində baş tutması da ayrıca rəmzi məna daşıyırdı. Türkiyə Prezidenti çıxışının sonunda Azərbaycan xalqını Dövlət Bayrağı Günü münasibətilə təbrik etdi, iki dövlətin bayraqlarının daim yanaşı dalğalanmasını arzuladı. Bu mesaj ortaq tarixə, müstəqillik və dövlətçilik ideallarına söykənən münasibətlərin siyasi və mənəvi ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

Bununla yanaşı, Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin inkişafı yalnız liderlərin qarşılıqlı bəyanatları ilə ölçülmür. Bu münasibətlərin davamlılığı iqtisadi layihələrin reallaşdırılması, qarşılıqlı investisiyaların artırılması, müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi, təhsil və humanitar əlaqələrin inkişafı ilə də müəyyən olunur. Siyasi iradənin konkret layihələrə çevrilməsi strateji müttəfiqliyin uzunmüddətli nəticələrini formalaşdıran əsas amillərdəndir.

Əlbəttə, iki qardaş ölkənin münasibətlərinin əhəmiyyəti onların regional və beynəlxalq proseslərə təsir imkanları ilə də bağlıdır. Azərbaycan və Türkiyə əməkdaşlığı enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat marşrutları, regional sabitlik və türk dünyasının inteqrasiyası kimi məsələlərdə mühüm yer tutur. Bu əməkdaşlığın inkişafı hər iki dövlətin milli maraqları ilə yanaşı, daha geniş coğrafiyada iqtisadi və siyasi əlaqələrin möhkəmlənməsinə də şərait yaradır.

Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Zəfər Günündə Azərbaycana səfəri və Prezident İlham Əliyevlə birgə mətbuata verdikləri bəyanatlar iki ölkə arasındakı münasibətlərin tarixi, siyasi və strateji əsaslarını bir daha gündəmə gətirdi. Bu səfərin əsas mesajı ondan ibarət idi ki, Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyi ortaq keçmişlə yanaşı, gələcəyə hesablanmış konkret maraqlar və məqsədlər üzərində qurulub. Şuşada səsləndirilən fikirlər isə bu münasibətlərin gələcək inkişafında siyasi iradənin, qarşılıqlı etimadın və həmrəyliyin əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirdi.

Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri bu gün iki dövlətin əməkdaşlığından daha geniş məna daşıyır: bu, ortaq təhlükəsizlik, iqtisadi inkişaf, regional sabitlik və türk dünyasının gələcəyi ilə bağlı strateji tərəfdaşlıq modelidir.

Sevinc Hüseynova
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin