Tələbələr qaib kəsirlərini ödəmək üçün tələbə təhsil kreditindən istifadə edə bilərmi? - AÇIQLAMA

Universitetlərdə tədris prosesində tələbələrin dərslərdə iştirak faizi onların akademik göstəricilərinə birbaşa təsir edən mühüm faktordur.

Lakin son illər aparılan müşahidələr göstərir ki, bəzi tələbələr semestr ərzində dərslərin 10–15 faizindən çoxuna davamiyyət səbəbindən qaib yazılaraq həmin fənlərdən kəsilirlər. Statistik təhlillər göstərir ki, 2024-cü ildə ölkə üzrə ali təhsil müəssisələrində orta hesabla 8–10 faiz tələbə məhz qaib kəsirlərinə görə dərsi yenidən oxumağa məcbur qalıb. Bu, həm tələbə üçün əlavə maliyyə yükü, həm də təhsil müəssisəsi üçün təşkilati məsuliyyət deməkdir.

Bəs görəsən tələbələr qaib kəsirlərini ödəmək üçün tələbə təhsil kreditindən istifadə edə bilərmi?

Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Kamran Əsədov Sonxeber.az -a açıqlama verib:

"Azərbaycan Respublikasının "Təhsil haqqında" Qanununun 26-cı maddəsinə əsasən, tələbə təhsil müəssisəsinin daxili nizamnaməsinə və tədris planına uyğun olaraq dərslərdə iştirak etməyə borcludur. Eyni zamanda "Təhsil tələbə krediti haqqında Qayda" (Nazirlər Kabinetinin 184 nömrəli Qərarı, 15 iyun 2021-ci il) bu krediti tələbələrin təhsil haqqı və digər tədris xərclərini qarşılamaq üçün nəzərdə tutur. Lakin burada "kəsilmiş və ya təkrar keçilən fənlər" ayrıca göstərilmədiyindən, bu istiqamətdə hüquqi boşluq yaranır. Universitetlər bu cür ödənişləri əsasən "əlavə təhsil xidməti" kimi qiymətləndirir və rəsmi təhsil haqqına daxil etmədiyi üçün tələbə həmin məbləği kreditlə ödəyə bilmir. Bu isə sosial bərabərlik prinsipinə zidd bir vəziyyət yaradır, çünki ailəsinin maddi durumu zəif olan tələbə həmin kəsiri ödəyə bilmədiyi üçün bəzən təhsildən uzaqlaşır.

Müsbət tərəf ondan ibarətdir ki, Elm və Təhsil Nazirliyinin son illərdə apardığı islahatlar təhsil sistemində maliyyə şəffaflığını artırıb, tələbə rifahını dəstəkləyən mexanizmlər yaradılıb. Tələbə təhsil kreditləri bu gün artıq 40-dan çox ali təhsil müəssisəsində aktiv tətbiq olunur və 2024-cü ildə 15 mindən artıq tələbə bu imkandan yararlanıb. Bu, dövlətin təhsil bərabərliyi və sosial müdafiə siyasətində ciddi addımdır. Lakin növbəti mərhələdə sistemin daha çevikləşdirilməsi və tədris borcu olan tələbələrə də tətbiq edilməsi vacibdir.

Dünya təcrübəsində bu istiqamətdə fərqli mexanizmlər formalaşıb. Məsələn, Türkiyədə Kredi və Yurtlar Qurumu (KYK) tələbələrə həm təhsil, həm də "təkrar fənn dəstəyi krediti" təqdim edir. ABŞ-da Federal Student Aid sistemi "academic recovery" adlanan model tətbiq edir, yəni akademik kəsiri olan tələbə dərsini yenidən oxuyur, lakin bunun üçün faizsiz və ya aşağı faizli kredit ala bilir. Bu sistemin mahiyyəti tələbənin təhsildən uzaq düşməməsini təmin etməkdir. Azərbaycan üçün də bu modelin uyğunlaşdırılmış variantı tətbiq oluna bilər.

Belə bir mexanizmin yaradılması həm sosial, həm də akademik baxımdan mühüm nəticələr doğurar. Birincisi, tələbələr maliyyə səbəbindən təhsildən imtina etməz, bu da universitetlərin məzun faizi göstəricilərini artırar. İkincisi, Elm və Təhsil Nazirliyinin "inkişaf edən insan kapitalı" strategiyasına uyğun olaraq, təhsil prosesinin davamlılığı qorunar. Üçüncüsü, universitetlərin maliyyə sabitliyi möhkəmlənər, çünki kəsir fənlərdən daxil olan vəsaitlər rəsmi şəkildə dövlət nəzarətinə daxil edilər".

Hazırkı vəziyyətin dəyişməsi üçün hansı addımlar atılmalıdır?

"Hazırkı vəziyyətdə dəyişməli olan əsas məsələ hüquqi tənzimləmənin genişləndirilməsidir. "Təhsil tələbə krediti haqqında Qayda"ya əlavə bənd daxil edilərək "təkrar və ya kəsilmiş fənlər üzrə tədris ödənişləri"nin də kreditlə qarşılanması təmin edilməlidir. Bu, tələbə hüquqlarının qorunması ilə yanaşı, sosial ədalətin təmin olunmasına da xidmət edər. Elm və Təhsil Nazirliyinin bu istiqamətdə atacağı addımlar həm təhsil sisteminin humanist mahiyyətini gücləndirər, həm də dövlətin gənclərin təhsilinə verdiyi önəmi bir daha sübut edər.

Hesab edirəm ki, tələbələrin qaib və ya kəsir fənlərinə görə ödədikləri məbləğin təhsil krediti sistemi ilə qarşılanması həm ədalətli, həm də zəruri addımdır. Bu, Elm və Təhsil Nazirliyinin sosial yönümlü təhsil siyasətinin növbəti mərhələsi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu təşəbbüs reallaşarsa, ali təhsildə bərabər imkanlar genişlənəcək, tələbə rifahı yüksələcək və təhsil dayanıqlılığı daha da möhkəmlənəcək. Elm və Təhsil Nazirliyinin bu istiqamətdə atacağı addımlar həm sosial məsuliyyət, həm də strateji baxımdan təqdirəlayiq bir islahat olacaq".

Çiçək Sadatova

Telegramda izləyin