Qaraçinar qədim yaşayış yeri: beş min il əvvəl əcdadlarımız nə ilə qidalanırdılar?

Qaraçinar qədim yaşayış yeri: beş min il əvvəl əcdadlarımız nə ilə qidalanırdılar?ABŞ-nin "Amerika Milli Elmlər Akademiyasının materialları" elmi jurnalı Azərbaycanın Goranboy rayonundakı çoxtəbəqəli Qaraçinar yaşayış yerindən tapılmış maddi-mədəniyyət nümunələrinin müxtəlif çeşidli analizlərinin gözlənilməz nəticələrinə həsr olunmuş elmi məqaləni dərc edib. Məqalənin həmmüəlliflərindən AMEA Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun direktoru tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Fərhad Quliyevin verdiyi açıqlamaya görə, Qaraçinar yaşayış məskəni (Azərbaycan Respublikası, Goranboy rayonu) 2019-2024-cü illərdə institutun şöbə müdiri tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Müzəffər Hüseynov və şöbə müdiri tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Bəxtiyar Cəlilov tərəfindən tədqiq edilib. Laborator analizlər Azərbaycan ərazisində eramızdan əvvəl III minillikdə yaşamış Kür-Araz mədəniyyəti daşıyıcılarının qida rasionu barədə maraqlı məlumatları üzə çıxarıb.

Bu barədə Ölkə.az-a Arxeologiya və Antropologiya İnstitutundan məlumat verilib. Bildirilib ki, beynəlxalq tərkibli ekspedisiya məskəndəki İlk Tunc dövrünün Kür-Araz mədəniyyətinə aid təbəqəsindən (e.ə.2880-2600-cü illər) tapılmış keramika məmulatlarının 52 ədədini müxtəlif istiqamətli (texnoloji, morfoloji, trasoloji və biomolekulyar) laborator analizlərinə cəlb edib. Məskənin ilk Tunc dövrü təbəqəsində aşkar edilən botanika və fauna materiallarının birgə analizi ilə məlum olub ki, Kür-Araz mədəniyyəti daşıyıcılarının qida rasionu müxtəlif çeşidli tərkib hissələrindən ibarət olub. Qidanın mühüm əsasını gövşəyən ev heyvanlarının südündən hazırlanan ağartı (süd məhsulları), iri və xırdabuynuzlu heyvanların piyi, meyvələr və üzüm əsasında hazırlanan müxtəlif içkilər təşkil edib. Həmçinin təamların hazırlanmasında bitki mənşəli yağ və mumlardan, iynəyarpaqlı ağacların qətranlarından istifadə edilib. Həm qidanı saxlamaq və həm də bişirmək üçün nəzərdə tutulan qabların divarlarında üzüm və digər meyvələrin molekulyar qalıqlarının aşkar edilməsi kulinariyanın müxtəlif çeşidli istiqamətlərini göstərməkdədir. Qədim aşpazlar bu qatqılarla təamlara dad vermək məqsədini güdürdülər. Digər tərəfdən, fermentasiya olunmuş meyvə təbiətli qatqılar mümkündür ki, pendir istehsalı da daxil olmaqla müxtəlif ərzaqların hazırlanması üçün biokimyəvi proseslərdə katalizator rolunu oynayıb. İynəyarpaqlı ağacların (məsələn, Pinaceae) qətranları təam və içkilərin konservantları (qoruyucuları) və aromatizatorları kimi istifadə olunub.

F.Quliyevə görə, tədqiqatın digər maraqlı nəticəsi Kür-Araz mədəniyyəti daşıyıcılarının darıdan hazırladığı qida və içkilərdir. Belə ki, arxeoloji tədqiqatlar həmin dövrdə darının artıq mədəni növlərinin Mərkəzi Asiyada becərildiyini göstərir. İlk dəfədir ki, İlk Tunc dövrü üçün becərilən darı Mərkəzi Asiyadan qərbə doğru məsafəcə uzaqda - Azərbaycandakı Qaraçinar məskənində aşkar edilib. Bu isə həmin dövrdə hər iki region - Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz arasında əlaqədən xəbər verir ki, göstərilən mövzu hələlik elm tərəfindən tam araşdırılmayıb. Tədqiqatlar ilk dəfə keramika məmulatı tiplərinin funksional fərqini də göstərir: monoxrom qablar əsasən təamın hazırlanması, qırmızı-qara rəngli cilalı qablar isə emal edilməmiş xam süd məhsullarının, meyvə və üzüm əsasında içkilərin, o cümlədən şərabların saxlanılması üçün istifadə olunub.

"Xüsusi bir məqamı qeyd etmək istərdim ki, Kür-Araz mədəniyyəti daşıyıcılarının cəmiyyəti güclü sinfi bölgüyə malik deyildi. Aparılan tədqiqatlar göstərir ki, bitkilərdən hazırlanmış içkilər və xüsusi dad qatqılarına malik təamlar həmdövr Mesopotamiya cəmiyyətlərində əsasən elitar təbəqə (zadəganlar, kahinlər və d.) üçün hazırlanırdı. Amma tədqiqatı aparmış alimlər qrupu olaraq, bizim fikrimizcə, Qaraçinar materialı Kür-Araz mədəniyyətində zəngin qida və məstedici içkilərin bütün cəmiyyət üzvlərinə əlçatan olduğunu göstərir", - deyə alim bildirib.

O qeyd edib ki, qədim insan populyasiyalarının qidasının tərkibinin tədqiqi müasir dünya elminin əsas mövzularından biridir. Bu mövzu üzrə Arxeologiya və Antropologiya İnstitutu tərəfindən beynəlxalq elm mərkəzləri ilə yanaşı, Azərbaycandakı UNEC Tədqiqat Fondu ilə elmi əməkdaşlıq aparılacaq.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Dünyada   Baxılıb: 683   Tarix: 27 aprel 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Norveç 2 milyard avro dəyərində hava hücumundan müdafiə raketləri alacaq

Norveç hökuməti aviabazaları və kritik infrastrukturu hava təhdidlərindən qorumaq məqsədilə təxminən 22 milyard Norveç kronu (2 milyard avrodan çox) dəyərində hava hücumundan müdafiə (HHM) raketləri almağı planlaşdırır. "Report" xəbər verir ki, bu barədə hökumətin saytındakı məlumatda bildirilib

22 noyabr
.

Tramp Rubio və Vensin yanında aparat rəhbərinə prezident olmağı təklif etdi

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Ağ Evin aparat rəhbəri Stiven Milleri dünyanın ən güclü adamı adlandıraraq, zarafatla ondan prezidentliyə namizəd olmaq istəyib-istəmədiyini soruşub. Rusiya mətbuatına istinadən xəbər verir ki, ölkə başçısı bu bəyanatla Ağ Evdəki brifinq zamanı çıxış edib. "Hazırda b

21 noyabr
.

Koşta Ukrayna üçün maliyyələşdirməni davam etdirməyi təklif edib

Avropa İttifaqı (Aİ) Şurasının Prezidenti Antonio Koşta Aİ-nin ümumi xərclərin azaldılmasını nəzərdə tutan 2028-2034-cü illər üzrə çoxillik büdcəsinə dair öz təklifini təqdim edib. "Report" xəbər verir ki, o, bu barədə "X" sosial şəbəkəsində bildirib. "Konkret olaraq mənim təklifi

21 noyabr
.

Çində elektromobillərin satışları rekord vurur

Çində noyabr ayında hər 10 avtomobil alıcısından 7-nin elektromobilə üstünlük verməsi proqnozlaşdırılır. Benzinlə işləyən avtomobillərin satışları isə azalmağa davam edir. xəbər verir ki, bu barədə "South China Morning Post" nəşri yazıb. Çin Sərnişin Avtomobilləri Assosiasiyasının (CPCA) proqnozun

22 noyabr
.

Zelenski: NATO-da olacayıq və yox demək hələ tezdir

Müttəfiqlər Ukrayna üçün təhlükəsizlik zəmanətinin onun NATO-ya üzvlüyü olduğunu başa düşür. "Report"un Şərqi Avropa bürosunun məlumatına görə, bunu Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski jurnalistlərə onlayn söhbət zamanı bildirib. "Şübhəsiz, bu hər iki tərəfi - həm Ukraynanı, həm də NATO-n

21 noyabr
.

Həkim 2 il xərçəngi aşkarlaya bilmədi: Ailəsinə 7,8 milyon dollar ödəniləcək

ABŞ-də tibbi səhlənkarlıqla bağlı məhkəmə prosesi milyonlarla dollarlıq təzminat qərarı ilə yekunlaşıb. xarici mətbuata istinadən xəbər verir ki, Oreqon ştatının Portlend şəhərində keçirilən məhkəmədə 51 yaşlı Vendi Luinin (Wendi Lui) ölümündə həkimin məsuliyyəti araşdırılıb. Ağciyər xərçəngindən dünyasın

21 noyabr
.

Almaniya XİN başçısı: Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsi Bakı ilə sülh üçün zəruri addımdır

Azərbaycanla yekun sülh sazişinin imzalanması üçün Ermənistan öz Konstitusiyasını dəyişməlidir. "Report" xəbər verir ki, bunu Almaniyanın xarici işlər naziri Yohan Vadeful Almaniyanın "Tagesschau" telekanalına müsahibəsində bildirib. XİN başçısı qeyd edib ki, hazırda Cənubi Qafqazd

21 noyabr
.

Pentaqon rəhbəri ABŞ-ın Kanada ilə hərbi əməkdaşlığını məhdudlaşdırıb

ABŞ-ın müdafiə naziri Pit Heqset Kanada ilə hərbi əməkdaşlığın məhdudlaşdırılması barədə göstəriş verib. "Report" xəbər verir ki, bu barədə "The Washington Post" qəzeti ABŞ administrasiyasındakı mənbələrə istinadən məlumat yayıb. Nəşrin məlumatına görə, Pentaqon rəhbəri müvafiq göstəriş

21 noyabr
.

Qəribabadi: İranla ABŞ arasında danışıqlar aparılmır

İranla ABŞ arasında danışıqlar aparılmır. "Report" xəbər verir ki, bunu İran xarici işlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadi jurnalistlərə açıqlayıb. "Hələ danışıqlara başlanılmayıb. Buna görə də biz texniki detallar və müxtəlif məsələlərin müzakirəsinə keçə bilmərik", - o bildiri

22 noyabr