Trendə çevrilən quru dondurmalar: Faydalıdır, yoxsa zərərli? - QİDA EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Son vaxtlar sosial şəbəkələrdə və marketlərdə trendə çevrilən "quru dondurmalar" xüsusilə gənclərin diqqətini çəkir. Fərqli görünüşü və xırtıldayan dadı ilə maraq doğuran bu məhsullar qısa zamanda geniş yayılıb. Bəs quru dondurmalar necə hazırlanır? Onların tərkibində nə var?

Bu məhsullar sağlamlıq üçün faydalıdır, yoxsa zərərlidir? Mövzu ilə bağlı müxtəlif fikirlər isə istehlakçılar arasında marağı daha da artırır.
Mövzu ilə bağlı qida eksperti Elşən Cəfərov BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, "quru dondurma" mövzusu ilə bağlı mənim şəxsi narahatlığım məhsulun texnologiyasından yox, bazarda yayılan ucuz və keyfiyyəti şübhə doğuran variantlardan qaynaqlanır. Çünki insanlar çox vaxt düşünür ki, bu sadəcə adi dondurmanın fərqli formasıdır. Onun sözlərinə görə, halbuki bazarda olan bəzi məhsulların tərkibinə baxanda görürük ki, burada real süd məhsulundan daha çox müxtəlif əvəzedicilər, ucuz bitki yağları, süni aromatizatorlar və yüksək səviyyədə emal olunmuş komponentlər istifadə olunur: "Əslində sublimasiya texnologiyası yəni freeze-dried sistemi yeni və təhlükəli texnologiya deyil. Bu üsul illərdir qida sənayesində istifadə olunur. Hətta müəyyən məhsullar kosmik proqramlarda belə tətbiq edilib. Problem texnologiyanın özündə deyil. Problem odur ki, bəzi istehsalçılar bu trenddən istifadə edərək maksimum ucuz maya dəyəri ilə məhsul hazırlayır və onu rəngli marketinq vasitəsilə uşaqlara və valideynlərə təqdim edirlər.

Bu gün sosial şəbəkələr məhsulu məhsul olduğu üçün yox, görüntüsünə görə məşhur edir. İnsanlar TikTok-da və Instagram-da rəngli, xırtıldayan, "kosmik yemək" kimi təqdim olunan videolar görür və avtomatik olaraq düşünür ki, bu həm təhlükəsizdir, həm də keyfiyyətlidir. Halbuki bir çox hallarda insanlar məhsulun arxa hissəsində yazılan tərkibi ümumiyyətlə oxumur.

Mənim fikrimcə əsas təhlükə də burada başlayır.

Çünki bazarda satılan bəzi ucuz "quru dondurma" məhsullarının tərkibində:
aşağı keyfiyyətli bitki yağları,

palma yağı,

süd əvəzediciləri,

yüksək şəkər miqdarı,

süni rəngləndiricilər,

dad gücləndiricilər,

stabilizatorlar,

müxtəlif emulqatorlar ola bilir.

Burada vacib bir məqamı xüsusi qeyd etmək lazımdır: palma yağı özü avtomatik olaraq qadağan olunmuş və ya "zəhərli" məhsul deyil. Problem onun hansı keyfiyyətdə istifadə olunması və məhsulun ümumi tərkibidir. Dünyada illərdir ultra-emal olunmuş qidalar, sənaye trans yağları və aşağı keyfiyyətli əlavələrlə bağlı ciddi müzakirələr gedir. Xüsusilə uşaqların davamlı şəkildə bu tip məhsullarla qidalanmasının gələcəkdə piylənmə, qidalanma pozuntuları, şəkər problemi və ürək-damar risklərini artırdığı barədə müxtəlif beynəlxalq araşdırmalar mövcuddur.

Təsadüfi deyil ki, bir çox inkişaf etmiş ölkələr müəyyən komponentlərə qarşı sərt qaydalar tətbiq edib. Denmark sənaye trans yağlarına qarşı ən sərt məhdudiyyət tətbiq edən ilk ölkələrdən biri hesab olunur. Daha sonra European Union daxilində də qida məhsullarında sənaye mənşəli trans yağların istifadəsinə ciddi limitlər qoyuldu. Canada və United States kimi ölkələrdə də hidrogenləşdirilmiş yağlarla bağlı ciddi nəzarət mexanizmləri tətbiq edildi. FDA müəyyən yağ növlərini insan sağlamlığı üçün riskli hesab edərək qida sənayesindən çıxarmağa başladı.

Yəni burada əsas mesaj budur: məsələ "quru dondurma"nın özü deyil. Məsələ odur ki, bəzi ölkələrdə təhlükəli və ya ciddi məhdudlaşdırılmış komponentlər başqa bazarlarda hələ də ucuz məhsullarda istifadə oluna bilir.

Mənim fikrimcə Azərbaycanda bu mövzuya daha ciddi yanaşmaq lazımdır. Çünki bizim cəmiyyət yeni görünən hər şeyə çox sürətli maraq göstərir. Sosial şəbəkədə trend olan məhsul bir neçə həftəyə marketlərdə peyda olur və insanlar onu düşünmədən almağa başlayır. Xüsusilə uşaqlar sosial şəbəkələrin təsiri altında bu məhsulları "əyləncəli", "fərqli" və "müasir" hesab edir.

Ən təhlükəli məqam isə budur ki, bu məhsullar əsasən uşaqlara yönəlmiş marketinqlə satılır:

rəngli qablaşdırmalar,

cizgi film üslubu,

qeyri-adi tekstura,

ASMR videolar,

influencer reklamları,

"kosmos yeməyi" effekti.

Nəticədə uşaq məhsulu oyuncaq kimi qəbul edir, valideyn isə çox vaxt onun tərkibini analiz etmir.

Mən hesab edirəm ki, burada əsas məsuliyyət həm valideynlərin, həm də nəzarət mexanizmlərinin üzərinə düşür. Çünki bu gün bazarda görünüşü gözəl olan hər məhsul keyfiyyətli məhsul deyil. İnsanlar "trend" anlayışını "təhlükəsiz" anlayışı ilə qarışdırmamalıdır.

Mən heç bir məhsulu rəsmi şəkildə təhlükəli elan etmirəm və bunu tibbi hökm kimi təqdim etmirəm. Bu mənim şəxsi müşahidəm və ictimai narahatlığımdır. Amma düşünürəm ki, insanlar daha məlumatlı olmalıdır. Çünki ultra-emal olunmuş qidaların sürətlə artdığı bir dövrdə tərkib oxumaq artıq seçim yox, zərurətə çevrilir.

Mənim əsas mesajım panika yaratmaq deyil. Sadəcə hesab edirəm ki:

insanlar məhsulun tərkibini oxumağı öyrənməlidir,

uşaqlara alınan məhsullara daha diqqətlə yanaşmalıdır,

ucuz və mənşəyi bilinməyən məhsullara ehtiyatla yanaşmalıdır,

sosial şəbəkə trendinə kor-koranə inanmamalıdırlar.

Çünki marketinq bu gün çox güclüdür. Bir məhsulu bir gecədə məşhur etmək mümkündür. Amma sağlamlıq məsələsində qərar verərkən reklamdan yox, məntiqdən çıxış etmək lazımdır.

Xüsusilə söhbət uşaqlardan gedirsə, burada məsuliyyət ikiqat artır. Məncə valideynlər özlərinə sadə bir sual verməlidir: "Bu məhsulu mən yox, reklam mənə seçdirir?"

Əgər insanlar tərkibə diqqət etməsə, bazar da keyfiyyətsiz məhsulla dolmağa davam edəcək. Çünki ucuz və yüksək gəlir gətirən məhsullar hər zaman istehsalçı üçün sərfəlidir.

Mənim fikrimcə cəmiyyət olaraq artıq daha şüurlu qidalanma mədəniyyətinə keçməyin vaxtıdır. Çünki bu gün uşaqların alışdığı qida vərdişləri sabah bütöv bir nəslin sağlamlığına təsir edə bilər".

Telegramda izləyin