"Bu günə qədər nə SABAH proqramının nəticələri ictimaiyyətlə bölüşülüb, nə də gələcəkdə hansı indikatorlara əsasən uğurlu sayılacağı" - ŞƏRH

Azərbaycan Prezidentinin "Ali təhsildə yeni məzmunlu təhsil proqramlarının əhatə dairəsinin genişləndirilməsi və maliyyələşdirilməsi barədə" müvafiq Sərəncamına əsasən, SABAH proqramının əhatə dairəsinin genişləndirilməsi nəzərdə tutulub. Belə ki, artıq sözügedən proqramdan bütün ali təhsil müəssisələri, o cümlədən özəl ali təhsil müəssisələrinin xüsusi istedada malik tələbələri faydalanacaqlar

Bu barədə Elm və Təhsil Nazirliyi məlumat yayıb. Bildirilib ki, yeni SABAH proqramının ilkin olaraq 10-dan çox ali təhsil müəssisəsini, 50-yə yaxın ixtisas üzrə 3000-ə yaxın tələbəni əhatə etməsi nəzərdə tutulur. Bu siyahıya artıq neçə illərdir SABAH çərçivəsində kadr hazırlığı aparan ənənəvi universitetlərlə yanaşı, ADA Universitetinin, Bakı Ali Neft Məktəbinin və özəl ali təhsil müəssisələrinin də qoşulması gözlənilir.

Bəs görəsən tələbələr SABAH qruplarını seçməklə gələcək kariyeraları üçün nə kimi üstünlüklər qazanırlar?

Təhsil eksperti Kamran Əsədov bu barədə Sonxeber.az -a açıqlama verib:

"SABAH proqramının əhatə dairəsinin genişləndirilməsi barədə Azərbaycan Prezidentinin imzaladığı Sərəncam ali təhsildə struktur və məzmun dəyişikliyi üçün mühüm fürsət yaradır. İndiyə qədər bu proqram məhdud sayda universitet və tələbə qrupu ilə məhdudlaşırdısa, yeni mərhələdə həm ali məktəblərin, həm də ixtisasların sayı artırılaraq daha inklüziv və rəqabətli modelin formalaşdırılması hədəflənir. Lakin struktur islahatlarının yalnız əhatə dairəsinin genişləndirilməsi ilə məhdudlaşdırılması, nəticəyönümlü mexanizmlər və şəffaf idarəetmə modelləri olmadan həyata keçirilməsi SABAH proqramının ilkin məqsədlərindən uzaqlaşmasına səbəb ola bilər.

Hazırda proqramın 10-dan çox ali təhsil müəssisəsində, 50-yə yaxın ixtisas üzrə 3000-ə yaxın tələbəni əhatə edəcəyi açıqlanıb. Bu, əvvəlki mərhələdə 7-8 dövlət universiteti və 20-30 ixtisasla məhdudlaşmış proqramla müqayisədə əhəmiyyətli artımdır. Xüsusilə ADA Universiteti, Bakı Ali Neft Məktəbi və özəl universitetlərin də bu prosesə cəlb edilməsi sistemin monolitliyini qıraraq ali təhsildə rəqabətli tədris mühitinin formalaşmasına xidmət edə bilər. Bu həm də Azərbaycan Respublikasının "Təhsil haqqında" Qanununun 5-ci maddəsində qeyd olunan təhsildə bərabər imkanlar prinsipinə uyğun olaraq, istedadlı tələbələrin mənşəyindən və təhsil aldığı universitetdən asılı olmayaraq eyni fürsətlərdən yararlanmasını nəzərdə tutur.

SABAH proqramı tələbələr üçün əsasən fərqli tədris mühiti, təkmil metodoloji yanaşma, gücləndirilmiş akademik məzmun və əmək bazarına çıxışı asanlaşdıran mexanizmlərlə seçilir. Əmək bazarının tələblərinə uyğun ixtisasların üstünlük təşkil etməsi bu istiqamətdə müsbət addımdır. Proqramın STEM (elmi, texnoloji, mühəndislik və riyazi) istiqamətlərinə yönəldilməsi isə həm milli iqtisadiyyatın struktur ehtiyaclarına cavab verir, həm də dünyada baş verən transformasiyalara uyğunlaşmanı təmin edə bilər. Məsələn, Dünya İqtisadi Forumu və OECD-nin hesabatlarında göstərilir ki, gələcəkdə ən çox tələbat yaranacaq bacarıqlar məhz texnoloji savadlılıq, kritik düşüncə və adaptasiya bacarıqları olacaq. SABAH proqramının bu bacarıqlara fokuslanması ölkənin insan kapitalının gücləndirilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.

Lakin bu pozitiv dəyişikliklərin sistemli təsir göstərməsi üçün ilk növbədə proqramın qəbul meyarları, tədris məzmunu, müəllim seçimi və qiymətləndirmə mexanizmləri tam şəffaf şəkildə yenilənməlidir. İndiyə qədər SABAH proqramına qəbul və proqramın gedişi ilə bağlı ictimaiyyətə təqdim edilən hesabatlar olduqca qeyri-kafidir. Elm və Təhsil Nazirliyi bu istiqamətdə nə marifləndirici tədbirlər keçirir, nə ictimai rəy toplayır, nə də proqramın nəticələrini elmi əsaslarla qiymətləndirir. Bu isə həm hesabatlılığın, həm də vətəndaş cəmiyyətinin iştirakı imkanlarının zəif olduğunu göstərir. İslahat yalnız prezidentin sərəncamları ilə deyil, həm də müvafiq icraedici qurumların fəaliyyət fəlsəfəsi ilə ölçülür.

Dünya təcrübəsində bu tipli proqramlar yalnız tədris mühitinin fərqliliyi ilə deyil, eyni zamanda nəticələrin ölçülə bilən olması, proqram iştirakçılarının əmək bazarına inteqrasiyasının təmin edilməsi və onların sosial rifahının gücləndirilməsi ilə xarakterizə olunur. Məsələn, Almaniyada "Hochschule Plus" modeli ilə tədris alan tələbələrin təxminən 87%-i universiteti bitirdikdən 6 ay sonra ixtisasına uyğun işlə təmin olunur. Sinqapurda isə "SkillsFuture" proqramı çərçivəsində yüksək nəticə göstərən tələbələr təhsildən dərhal sonra texnoloji şirkətlərdə təcrübəyə və daimi işə cəlb edilir. Azərbaycan isə bu istiqamətdə nəticə əsaslı yanaşma tətbiq etmir. SABAH proqramında iştirak etmiş məzunların sonrakı karyera yolları, işlə təmin olunma səviyyəsi və sosial statusları ilə bağlı heç bir rəsmi statistika təqdim edilmir.

Proqramın təhsilverənlərə yönəlik faydalarının artırılması da nəzərdə tutulur: yeni laboratoriyalar, metodik baza, beynəlxalq mübadilə və təlim imkanları. Bu çox vacibdir. Lakin bu imkanlardan kimlərin yararlanacağı, bu seçimlərin necə aparılacağı və nəticələrin nə ilə ölçüləcəyi hələ də qeyri-müəyyəndir. Məsələn, hansı müəllimlər beynəlxalq təlimlərə gedir? Hansı universitet hansı laboratoriyanı alacaq? Bu sualların cavabı ictimaiyyətə açıq deyil. Elm və Təhsil Nazirliyi bu prosesin planlaşdırılması və icrası mərhələlərində şəffaflıq prinsipini pozur, real iştirakçılıq təmin olunmur, proqnozlar açıqlanmır. Hər hansı təhsil islahatı ictimai iştirak olmadan uğur qazana bilməz. Bu isə SABAH proqramının legitimliyini və dayanıqlılığını zəiflədən əsas risklərdən biridir.

Hazırda ən mühüm məsələ proqramın keyfiyyətinə nəzarətin gücləndirilməsi, müstəqil monitorinq mexanizmlərinin tətbiqi və hesabatlılığın təmin olunmasıdır. Əks halda SABAH bir elit təhsil modeli olaraq qapalı sistemə çevriləcək və ümumi təhsilə nümunə olmaq əvəzinə, digərləri ilə arasındakı uçurumu artıracaq. Halbuki bu proqram geniş ictimaiyyət üçün inkişaf modeli, ali təhsildə keyfiyyət standartı və motivasiya vasitəsi rolunu oynamalıdır.

SABAH-ın əhatə dairəsinin genişlənməsi istedadlı gənclərin daha ədalətli şəkildə seçilib inkişaf etdirilməsinə, universitetlər arasında tədris keyfiyyəti rəqabətinin formalaşmasına və ali təhsil sistemində nəticə əsaslı idarəçiliyin tətbiqinə imkan yarada bilər. Lakin bu yalnız struktur və texniki dəyişikliklərlə mümkün deyil. Elm və Təhsil Nazirliyi bu prosesi strateji idarəetmə və elmi əsaslarla müşayiət etməlidir. Təəssüf ki, bu günə qədər nə SABAH proqramının nəticələri ictimaiyyətlə bölüşülüb, nə də gələcəkdə hansı indikatorlara əsasən uğurlu sayılacağı açıqlanıb. Plan yoxdur, proqnoz yoxdur, hesabat yoxdur. Bunlar olmadan heç bir islahat özünü doğrultmayacaq. Təhsilin gələcəyi yalnız SƏRƏNCAMLA yox, STRATEGİYA ilə qurulmalıdır. Hazırda isə biz yalnız birinciyə şahidlik edirik".

Çiçək Sadatova

Telegramda izləyin