"Azərbaycanda ibtidai təhsilin məzmununun və dərs yükünün yenidən qiymətləndirilməsinə ciddi ehtiyac yaranıb" - AÇIQLAMA

"İlk növbədə qeyd edim ki, Azərbaycanda ibtidai təhsilin məzmununun və dərs yükünün yenidən qiymətləndirilməsinə ciddi ehtiyac yaranıb. Təhlillər göstərir ki, hazırkı tədris proqramı uşaqların yaş psixologiyasına və öyrənmə ritminə tam uyğun gəlmir. Valideynlərin və müəllimlərin artan narazılığı da bunu təsdiqləyir. Bu narazılığın səbəbi təkcə fənlərin çoxluğu deyil, həm də dərslərin məzmun və intensivliyinin 6–10 yaşlı uşaqların idrak səviyyəsinə nisbətən ağır olmasıdır".

Bu sözləri Sonxeber.az-a təhsil eksperti Kamran Əsədov danışıb.

O, açıqlamasında qeyd edib ki, nazirlik tədris planlarında fənlərarası inteqrasiyanı gücləndirmək, mövzu təkrarlanmalarını aradan qaldırmaq və ibtidai siniflərdə tapşırıq miqdarını azaltmaq istiqamətində addımlar atır:

"Azərbaycan Respublikasının "Ümumi təhsil haqqında" Qanununun 13.1.2-ci maddəsində göstərilir ki, ümumi təhsilin məqsədlərindən biri "təhsilalanın fərdi imkanlarını və maraqlarını nəzərə almaqla şəxsiyyətin hərtərəfli inkişafına şərait yaratmaq"dır. Lakin ibtidai siniflərin proqramı bəzən bu məqsədi həyata keçirməkdə çətinlik çəkir. Məsələn, birinci sinif şagirdlərinin həftəlik dərs yükü 24–26 saat, ikinci sinifdə 27–28 saata qədər artır. Bununla yanaşı, ev tapşırıqları və hazırlıqlar da əlavə olunur ki, bu, uşağın gündəlik fəaliyyət müddətini 6–7 saata qədər uzadır. OECD standartlarına görə, ibtidai təhsildə optimal dərs yükü həftəlik 20–22 saatdan çox olmamalıdır.

Elm və Təhsil Nazirliyinin 2023-cü ildə təqdim etdiyi "Ümumi təhsil sistemində dərs yükünün optimallaşdırılması" istiqamətli tədbirlər planı müsbət və irəliyə doğru addımdır. Nazirlik tədris planlarında fənlərarası inteqrasiyanı gücləndirmək, mövzu təkrarlanmalarını aradan qaldırmaq və ibtidai siniflərdə tapşırıq miqdarını azaltmaq istiqamətində addımlar atır. Bu, uşaqların psixoloji yüklənməsini azaltmaqla yanaşı, öyrənmə prosesini daha maraqlı və yaradıcı hala gətirə bilər.

Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, inkişaf etmiş ölkələrdə ibtidai təhsil uşağın kognitiv bacarıqlarının deyil, öyrənməyə marağının formalaşmasına əsaslanır. Finlandiyada ibtidai siniflərdə dərs yükü az, lakin oyun əsaslı təlim metodikası çoxdur. Uşaq dərs zamanı həm öyrənir, həm də sosiallaşır. Yaponiya və Estoniyada da eyni yanaşma tətbiq olunur: burada uşağın psixoloji rifahı bilik həcminin çoxluğundan daha vacib sayılır. Azərbaycanda bu istiqamətdə pilot məktəblərin yaradılması və tədris metodlarının sınaqdan keçirilməsi məqsədəuyğun olardı".

Təhsil eksperti onu da vurğuladı ki, tədris yükünün artması yalnız uşaqları deyil, müəllimləri də yükləyir:

"Müəllimlər çox vaxt proqramı tamamlamaq üçün sürətlə dərs keçməyə məcbur qalır, bu isə fənlərin mahiyyətinin şagirdlər tərəfindən dərk olunmasını çətinləşdirir. Nəticədə öyrənmə prosesi məqsədyönlü deyil, formal xarakter daşıyır. Halbuki "Təhsil haqqında" Qanunun 5.1.3-cü maddəsində qeyd olunur ki, təhsil sisteminin əsas prinsiplərindən biri "təlimin insanın yaş və psixoloji xüsusiyyətlərinə uyğun təşkil edilməsidir".

Bu baxımdan, dərs yükünün azaldılması və fənlərin məzmununun sadələşdirilməsi yalnız pedaqoji deyil, həm də sosial zərurətdir. Dərs saatlarının azalması uşaqlara oyun, istirahət və yaradıcılıq üçün daha çox zaman qazandıracaq. Bu, həm də məktəbdənkənar fəaliyyətlərin – musiqi, idman, incəsənət dərnəklərinin inkişafına təkan verəcək.

Elm və Təhsil Nazirliyinin bu məsələyə diqqət yetirməsi müsbət tendensiyadır. Son illərdə ibtidai təhsildə qiymətləndirmə sisteminin dəyişdirilməsi, şagirdlərə sinifkeçmə təzyiqinin azaldılması, dərs planlarının yenilənməsi və psixoloq ştatlarının artırılması kimi addımlar atılıb. Bu siyasət uşağın şəxsiyyətini mərkəzə alan yeni təhsil fəlsəfəsinə keçidin göstəricisidir. Nazirlik həmçinin beynəlxalq təcrübələri öyrənərək "məzmun yüklü" dərs modelindən "təcrübə əsaslı" öyrənmə modelinə keçidi hədəfləyir.

Mövcud vəziyyətin dəyişməsi təkcə fənlərin sayının azalması ilə deyil, təlimin keyfiyyətinin artırılması ilə mümkündür. Dərslərin inteqrativ şəkildə qurulması, oyun əsaslı metodların tətbiqi, ev tapşırıqlarının fərdiləşdirilməsi, valideynlərin maarifləndirilməsi kimi tədbirlər müsbət nəticə verəcək.

Hesab edirəm ki, ibtidai siniflərdə dərs yükünün optimallaşdırılması həm uşağın psixoloji sağlamlığının qorunması, həm də öyrənmənin keyfiyyətinin yüksəldilməsi baxımından vacibdir. Elm və Təhsil Nazirliyinin bu istiqamətdəki təşəbbüsləri təhsil siyasətində insana yönəlik yanaşmanın güclənməsini göstərir və bu, Azərbaycanın təhsil sisteminin gələcək modernləşməsi üçün əhəmiyyətli təməl yaradır".

Vüsalə İbrahimli

Telegramda izləyin