"Azərbaycanda konflikt jurnalistikasına heç vaxt sistemli və davamlı diqqət göstərilməyib" - SƏXAVƏT MƏMMƏD

Müasir dünyada münaqişələr artıq yalnız cəbhə xəttində deyil, informasiya məkanında da gedir. Bu mübarizədə isə ən önəmli fiqurlardan biri konflikt jurnalistləridir. Onlar yalnız hadisəni çatdıran deyil, eyni zamanda tarixin canlı şahidləri, ictimai yaddaşın daşıyıcılarıdır.

Müharibələr, regional gərginliklər və geosiyasi toqquşmalar fonunda konflikt jurnalistikası peşə seçimi yox, zərurətə çevrilir. Xüsusilə də onilliklər boyu müharibə şəraitində yaşamış, mürəkkəb və riskli bir regionda yerləşən Azərbaycan üçün bu sahənin əhəmiyyəti danılmazdır.

Bəs görəsən Azərbaycanda konflikt jurnalistika nə qədər inkişaf edib?

Hərbi jurnalist Səxavət Məmməd bu barədə Sonxeber.az -a danışıb:

"Azərbaycanda konflikt jurnalistikasına heç vaxt sistemli və davamlı diqqətin göstərildiyini müşahidə etməmişəm. Yalnız bir-iki qeyri-hökumət təşkilatının layihələri çərçivəsində bu istiqamətdə müəyyən təlimlər keçirilib. Ancaq bunlar heç vaxt kifayət etməyib. Bəzi jurnalistlər isə yalnız fərdi təşəbbüslə özlərini inkişaf etdirməyə çalışırlar: öz imkanları hesabına münaqişə bölgələrinə gedir, konflikt jurnalistikası ilə bağlı kurs və təlimlərdə iştirak edir, bu sahədə nəsə öyrənməyə cəhd göstərirlər.

Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycan 30 ilə yaxın müddətdə faktiki müharibə şəraitində yaşayıb. Regionumuz isə ümumilikdə son dərəcə həssas və təhlükəli coğrafiyadır. Bir tərəfdə İran, digər tərəfdə Rusiya kimi güclü və təsirli dövlətlər yerləşir. Reallıq ondan ibarətdir ki, hətta Ermənistan-Azərbaycan müharibəsinin taleyi belə bu dövlətlərin regional maraqlarından asılı olub və bu asılılıq hələ də qalmaqdadır. Bu dövlətlər bölgədə konflikt istədikləri anda, bu, baş verə bilər.

Bütün bunları nəzərə aldıqda, Azərbaycana peşəkar konflikt jurnalistlərinin nə qədər vacib olduğu aydın görünür. Amma bu istiqamətdə real və məqsədyönlü addımlar atılmır. Bəzən xaricdən hansısa ekspertlər, konflikt jurnalistləri dəvət olunur, qısa müddətli təlimlər təşkil edilir. Lakin üç-beş günlük təlimlə bu sahəni mənimsəmək mümkün deyil və bu cür yanaşmalar real nəticə də verə bilməz.

Konflikt jurnalistikası yalnız nəzəri biliklərlə öyrənilən sahə deyil. Burada əsas məsələ praktikadır. Bəs praktika harada qazanılır? Sahədə. Sahə haradır? Dünyada saysız-hesabsız münaqişə zonaları var. Dövlət və qurumlar isə çox vaxt jurnalisti həmin ərazilərə göndərməyin onun həyatını təhlükəyə atmaq olduğunu əsas gətirirlər. Halbuki reallıq fərqlidir. Məsələn, Rusiya-Ukrayna müharibəsi zamanı neçə-neçə jurnalist hadisələri işıqlandırarkən həyatını itirdi. Buna baxmayaraq, Avropanın aparıcı media qurumlarının əməkdaşları sahədə işləməkdə davam etdilər. Çünki bu sahə, acı da olsa, müəyyən itkilər bahasına inkişaf edir".

Ekspert bildirir ki, ölkədə bu sahəyə demək olar ki,maliyyə ayrılmır:

"Burada Azərbaycan mətbuatının da ciddi məsuliyyəti var. Məsələn, sabah desəm ki, Suriyada baş verən prosesləri işıqlandırmaq üçün gedirəm, hansı media qurumu buna görə qonorar ödəyəcək? Hansı qurum oradan göndərilən materiallara real dəyər verəcək? Maddi və mənəvi baxımdan konflikt jurnalistikası demək olar ki, sahibsiz qalıb.

İstəsək də, istəməsək də konflikt jurnalistikası bizə hər zaman lazım olacaq. Ona görə də bu məsələyə ciddi yanaşmaq, bu sahəni prioritetə çevirmək vacibdir. Azərbaycanda haradan başlamaq olar - bunu dəqiq demək çətindir. Amma bu sahəyə illərini vermiş, real təcrübəsi olan insanlar var. Mən özüm də ağlım kəsəndən bu sahənin içindəyəm və heç kəs deyə bilməz ki, bizi kimsə bu sahəyə gətirib, əlimizdən tutub yol göstərib.

Məsələn, dəfələrlə istəmişəm ki, həm Rusiya, həm də Ukrayna tərəfinə gedim. Bu hadisələri niyə yalnız xarici mediadan izləməliyik? Azərbaycan mediasının özü də bu məsələdə maraqlı olmalıdır. Təəssüf ki, belə deyil. Bu sahə faktiki olaraq kənarda qalıb. Biz, azərbaycanlı jurnalistlər informasiyanı sahədə olan xarici jurnalistlərdən alır, onların çəkdiklərini təhlil edirik. Bu isə normal yanaşma deyil. Bu sahənin adamları birbaşa sahədə olmalıdır.

Ölkədə konflikt junalistlərin təhlükəsizliyi nə dərəcədə təmin edilir?

"Televiziya kanalları və media qurumları adətən yalnız hadisə başlayan anda əməkdaşlarını əraziyə göndərir, bir neçə gün sonra isə geri çağırırlar. Bu yanaşma ilə bu sahəni inkişaf etdirmək mümkün deyil. Konflikt jurnalistikasında ənənə formalaşdırmaq və bu ənənəni davamlı şəkildə inkişaf etdirmək lazımdır.

Ən vacib məsələlərdən biri də təhlükəsizlik və sığortadır. Məsələn, bir amerikalı jurnalist münaqişə zonasına gedəndə onun sığortası bəzən 500 min dollara qədər olur. Bəs bizdə necədir? Azərbaycanlı jurnalistin hansı sığortası var? Təəssüf ki, bu barədə nə sistemli məlumat var, nə də real mexanizm.

Bütün bunlar göstərir ki, konflikt jurnalistikası Azərbaycanda hələ də lazımi qiymətini almayıb. Halbuki bu sahə nə qədər gec inkişaf etdirilərsə, gələcəkdə onun boşluğu bir o qədər ağır hiss olunacaq".

Çiçək Sadatova

Telegramda izləyin