"Hər bir xalqın milli varlığını yaşadan əsas amillərdən biri onun ana dilidir" - DEPUTAT

"Hər bir xalqın milli varlığını yaşadan əsas amillərdən biri onun ana dilidir. Dil xalqın tarixini, mədəniyyətini, ədəbiyyatını, adət-ənənələrini və milli düşüncə tərzini özündə yaşadan mənəvi sərvətdir. Tarix sübut edir ki, müstəqilliyini itirmiş xalqların milli kimliyini qoruyan ən mühüm vasitələrdən biri məhz onların ana dili olmuşdur. Azərbaycan xalqı da əsrlər boyu müxtəlif siyasi sistemlər daxilində yaşasa da, zəngin və qədim Azərbaycan dilini qorumağı bacarmışdır", - bunu Sonxeber.az -a açıqlama verən Milli Məclisin deputatı Şahin Seyidzadə deyib:

"Azərbaycan dilinin bu gün dövlət dili kimi yüksək nüfuz qazanması, dövlət idarəçiliyinin, elm, təhsil, mədəniyyət və informasiya məkanının əsas dili səviyyəsinə yüksəlməsi heç də təsadüfi deyildir. Bu inkişafın təməlində Ümummilli Lider Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti, milli maraqlara söykənən prinsipial mövqeyi və böyük dövlətçilik iradəsi dayanır.
XX əsrin ikinci yarısında Sovet İttifaqında milli dillərin tətbiq dairəsinin məhdudlaşdırılması istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirilirdi. Xüsusilə 1970-ci illərdə rus dilinin ittifaq miqyasında vahid ünsiyyət vasitəsinə çevrilməsi məqsədilə milli dillərin rolunun zəiflədilməsi cəhdləri daha da güclənmişdi. Belə mürəkkəb bir dövrdə milli respublikalarda ana dili məsələsini qaldırmaq böyük siyasi risk hesab olunurdu. Çünki həmin dövrdə milli maraqların müdafiəsi bəzən "millətçilik" kimi qiymətləndirilir, bu mövqeyi ifadə edən ziyalılar və dövlət xadimləri müxtəlif təzyiqlərlə üzləşirdilər. Məhz belə bir tarixi şəraitdə Azərbaycan xalqının taleyində mühüm rol oynayan Ümummilli Lider Heydər Əliyev milli maraqları hər şeydən üstün tutaraq Azərbaycan dilinin hüquqlarının qorunmasını dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevirdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Azərbaycan dili qarşısındakı ən böyük xidmətlərindən biri 1978-ci ildə qəbul edilən Azərbaycan SSR Konstitusiyasında Azərbaycan dilinə dövlət dili statusunun verilməsi oldu. SSRİ rəhbərliyi milli dillərin hüquqlarının genişləndirilməsinə isti yanaşmırdı. Buna baxmayaraq, Ümummilli Lider Heydər Əliyevin qətiyyətli və prinsipial mövqeyi nəticəsində Konstitusiyanın 73-cü maddəsinə belə bir müddəa daxil edildi:
"Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının dövlət dili Azərbaycan dilidir." Bu müddəa sadəcə hüquqi norma deyildi. O, Azərbaycan xalqının milli özünüdərkinin qorunmasına xidmət edən mühüm siyasi hadisə idi. Tarixçilərin fikrincə, həmin dövrdə bu qərarın qəbul olunması böyük cəsarət və uzaqgörənlik tələb edirdi. Çünki milli dillərin dövlət dili kimi təsbit olunması SSRİ rəhbərliyinin həyata keçirdiyi mərkəzləşdirmə siyasəti ilə tam uyğun gəlmirdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyev isə milli maraqları üstün tutaraq gələcək müstəqillik dövrünün hüquqi əsaslarından birini məhz həmin illərdə formalaşdırmış oldu.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev yaxşı anlayırdı ki, dil yalnız hüquqi sənədlərdə yazılmaqla inkişaf etmir. Onun yaşaması üçün təhsil, elm, mədəniyyət və informasiya mühiti mühüm rol oynayır. Məhz buna görə də onun rəhbərliyi dövründə Azərbaycan dilində məktəblərin fəaliyyəti genişləndirildi, ali təhsil müəssisələrində ana dilində tədris imkanları artırıldı, Azərbaycan dilində dərsliklərin hazırlanmasına xüsusi diqqət yetirildi. Azərbaycan ədəbiyyatının klassik nümunələrinin nəşri, teatrın, kinonun və mədəniyyət müəssisələrinin inkişafı da milli dil siyasətinin ayrılmaz hissəsinə çevrildi. Bu siyasət nəticəsində Azərbaycan dili yalnız məişət dili kimi deyil, elm, mədəniyyət və dövlət idarəçiliyinin də əsas dili kimi formalaşmağa başladı.
1993-cü ildə xalqın təkidli tələbi ilə siyasi hakimiyyətə qayıdan Ümummilli Lider Heydər Əliyev dövlət quruculuğunun bütün sahələrində olduğu kimi, dil siyasətinə də xüsusi önəm verdi. 1995-ci ildə qəbul edilən Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 21-ci maddəsində dövlət dilinin Azərbaycan dili olması təsbit edildi. Bu müddəa Azərbaycan Respublikasının müstəqil dövlət kimi əsas atributlarından birinə çevrildi. Beləliklə, sovet dövründə başlanan milli dil siyasəti müstəqillik dövründə hüquqi baxımdan daha da möhkəmləndirildi.
2001-ci il iyunun 18-də imzalanan "Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında" Fərman Azərbaycan dilinin inkişaf tarixində yeni mərhələ açdı.
Bu sənədlə dövlət idarəçiliyində Azərbaycan dilinin tətbiqi genişləndirildi, Prezident yanında Dövlət Dil Komissiyası yaradıldı, dil normalarının qorunması dövlət siyasətinin mühüm istiqamətinə çevrildi və dövlət qurumlarında ana dilindən istifadəyə nəzarət gücləndirildi. Beləliklə, bu fərman Azərbaycan dilinin hüquqi bazasının möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynadı.
2001-ci il avqustun 9-da imzalanmış Fərmanla hər il 1 avqust ölkəmizdə Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü kimi təsis edildi. Bu qərar ana dilinə dövlət səviyyəsində verilən yüksək qiymətin bariz nümunəsidir. Hər il bu gün münasibətilə keçirilən tədbirlər cəmiyyətin diqqətini Azərbaycan dilinin qorunması, zənginləşdirilməsi və gələcək nəsillərə ötürülməsi məsələlərinə yönəldir.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev Azərbaycan dili haqqında söylədiyi dərin məzmunlu fikirlərlə milli dil siyasətinin fəlsəfəsini müəyyən etmişdir. Onun "Xalqı xalq edən, milləti millət edən onun ana dilidir" fikri Azərbaycan dövlətçiliyinin ideoloji əsaslarından biri hesab olunur. Digər məşhur çağırışı isə bu gün də öz aktuallığını qoruyur:
"Dil, dil, bir də dil... Xarici dilləri öyrənin. Amma onların hamısından yaxşı Azərbaycan dilini bilin." Bu fikir müasir dövrdə qloballaşma şəraitində ana dilinin qorunmasının vacibliyini xüsusi olaraq vurğulayır.
Bu gün Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dil siyasəti Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Son illərdə qəbul edilmiş dövlət proqramları, latın qrafikalı nəşrlərin genişləndirilməsi, Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının hazırlanması, elektron məkanda Azərbaycan dilinin inkişafı, dil normalarının qorunması, dövlət dilinə nəzarətin gücləndirilməsi bu siyasətin ardıcıl davamıdır. Rəqəmsal texnologiyaların inkişaf etdiyi müasir dövrdə Azərbaycan dilinin süni intellekt platformalarında, elektron xidmətlərdə və beynəlxalq informasiya məkanında daha geniş tətbiqi istiqamətində mühüm addımlar atılır.
Ana dilinin qorunması yalnız dövlət qurumlarının deyil, bütün cəmiyyətin məsuliyyətidir. Müəllimlər, alimlər, jurnalistlər, yazıçılar, media nümayəndələri və valideynlər Azərbaycan dilinin saflığının qorunmasında xüsusi rol oynayırlar. Xüsusilə gənclərin düzgün nitq mədəniyyətinə yiyələnməsi, klassik Azərbaycan ədəbiyyatını oxuması və ana dilinin incəliklərini dərindən mənimsəməsi gələcəyimiz üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi qorunması və inkişaf etdirilməsi tarixində Ümummilli Lider Heydər Əliyevin xidmətləri müstəsna əhəmiyyətə malikdir. Onun uzaqgörən siyasəti nəticəsində sovet dövrünün mürəkkəb siyasi şəraitində Azərbaycan dili dövlət dili statusu qazandı, müstəqillik illərində isə bu siyasət hüquqi və institusional əsaslarla daha da möhkəmləndirildi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dil siyasəti bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir və Azərbaycan dili müasir dövlətçiliyin, milli birliyin və milli-mənəvi dəyərlərin əsas sütunlarından biri kimi inkişaf edir. Dilini qoruyan xalq öz tarixini, mədəniyyətini və gələcəyini qoruyur. Azərbaycan xalqı da bu müqəddəs mirası yaşatmaqla Ümummilli Liderin ən böyük ideallarından birini həyata keçirməkdə davam edir. Azərbaycan dilinin zənginliyi, saflığı və nüfuzu gələcək nəsillər üçün qorunmalı olan ən qiymətli milli sərvətlərimizdən biridir".

Telegramda izləyin