Azərbaycan-Ermənistan sülh müqaviləsinin region üçün əhəmiyyəti

Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində sülh prosesinin yekunlaşması Cənubi Qafqazın gələcəyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Uzun illər davam edən münaqişədən sonra tərəflər arasında sülhün təmin olunması regionda sabitliyin və təhlükəsizliyin möhkəmlənməsinə imkan yarada bilər.

Sülh sazişinin əsas məqsədi Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin beynəlxalq hüququn prinsipləri əsasında normallaşdırılması, dövlətlərin suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı tanınmasıdır. Saziş tərəflərin bir-birinə qarşı ərazi iddialarından imtina etməsini və gələcəkdə güc tətbiqindən çəkinməsini nəzərdə tutur.
Sülhün əldə olunması ilk növbədə Cənubi Qafqazda davamlı sabitliyin formalaşmasına xidmət edə bilər. Münaqişə riskinin azalması Azərbaycan, Ermənistan və regionun digər dövlətləri arasında iqtisadi və humanitar əlaqələrin genişlənməsinə şərait yarada bilər.

Digər mühüm istiqamət nəqliyyat və kommunikasiya əlaqələrinin inkişafıdır. Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması regionda nəqliyyat yollarının açılması və yeni iqtisadi əlaqələrin yaranması üçün imkanlar formalaşdıra bilər. Bu isə Cənubi Qafqazın Şərq ilə Qərb arasında mühüm nəqliyyat və logistika məkanına çevrilməsinə töhfə verə bilər.

Sülh həmçinin iqtisadi əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yaradır. Belə ki, iki ölkə arasında imzalanacaq sülh müqaviləsi ticarət əlaqələrinin genişlənməsi, investisiyaların artması, turizm və digər iqtisadi sahələrdə əməkdaşlığın inkişafı region ölkələrinin iqtisadi potensialından daha səmərəli istifadə etməsinə şərait yarada bilər.

Digər tərəfdən, sülh müqaviləsinin imzalanması humanitar məsələlərin həlli baxımından da əhəmiyyətlidir. İnsanların təhlükəsiz şəraitdə yaşaması, sərhədyanı ərazilərdə sabitliyin təmin edilməsi və iki xalq arasında düşmənçilik meyillərinin azalması uzunmüddətli perspektivdə regionda daha sağlam münasibətlərin formalaşmasına kömək edə bilər.

Azərbaycan üçün sülh prosesinin əsas nəticələrindən biri regionda suverenliyin və ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı tanınmasına əsaslanan yeni münasibətlər sisteminin yaradılmasıdır. Ermənistan üçün isə Azərbaycanla münasibətlərin normallaşması iqtisadi və regional əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsinə şərait yaradır.

Nəticə olaraq, Azərbaycan-Ermənistan sülh müqaviləsi yalnız iki ölkə arasındakı münasibətlərin normallaşdırılması baxımından deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazın gələcəyi üçün mühüm sənəd ola bilər. Davamlı sülh regionda təhlükəsizliyin möhkəmlənməsinə, iqtisadi inkişafın sürətlənməsinə, nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsinə və xalqlar arasında münasibətlərin tədricən yaxşılaşmasına imkan verə bilər.Bu baxımdan sülhün qorunması yalnız müqavilənin imzalanmasından deyil, həm də tərəflərin əldə olunmuş razılaşmalara uzunmüddətli və ardıcıl şəkildə əməl etməsindən asılıdır.

Azərbaycan-Ermənistan sülh müqaviləsinin imzalanması üçün əsas şərtlər var. Belə ki, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülh prosesində mühüm mərhələ 2025-ci il martın 13-də sülh sazişinin mətninə dair danışıqların başa çatması oldu. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi həmin vaxt sazişin imzalanması üçün Ermənistan Konstitusiyasında Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünə qarşı ərazi iddialarının aradan qaldırılmasını əsas şərt kimi açıqladı. Həmçinin ATƏT-in Minsk Qrupu və onunla bağlı strukturların rəsmi şəkildə ləğv edilməsinin vacibliyi vurğulandı.
Sülh sazişinin əsas prinsipləri qarşılıqlı olaraq dövlətlərin suverenliyinin, ərazi bütövlüyünün və beynəlxalq sərhədlərinin tanınmasını, bir-birinə qarşı ərazi iddialarından imtina edilməsini, güc tətbiqindən və güc tətbiqi hədəsindən çəkinməyi nəzərdə tutur.

2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri sazişin razılaşdırılmış mətnini parafladılar. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın imzaladığı Birgə Bəyannamədə isə sazişin yekun imzalanması və ratifikasiyası üçün əlavə addımların atılmasının zəruriliyi qeyd edildi.

Azərbaycanın mövqeyinə əsasən, sülh müqaviləsinin tam hüquqi və siyasi şəkildə rəsmiləşdirilməsi üçün əsas məsələlər bunlardır:

Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsi - Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünə qarşı mümkün ərazi
iddialarının aradan qaldırılması.
Ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı tanınması - tərəflərin bir-birinin suverenliyinə və beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazi bütövlüyünə hörmət etməsi.
Ərazi iddialarından imtina - gələcəkdə qarşı tərəfə qarşı yeni ərazi iddialarının irəli sürülməməsi.
Güc tətbiqindən imtina - mübahisələrin sülh yolu ilə həlli və güc tətbiqindən və onun hədəsindən çəkinilməsi.
ATƏT-in Minsk prosesinin və əlaqəli strukturların ləğvi - keçmiş münaqişə ilə bağlı institusional mexanizmlərin aradan qaldırılması. Bu istiqamətdə 2025-ci ildə müvafiq qərar qəbul edilib və həmin strukturların bağlanması prosesi tamamlanıb.

Sazişin imzalanması və ratifikasiyası - paraflanmış mətnin rəsmi imzalanması və daha sonra hər iki ölkənin daxili hüquqi prosedurlarından keçirilməsi.

Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesində sazişin mətni artıq razılaşdırılmış və 8 avqust 2025-ci ildə paraflanmışdır. Növbəti əsas mərhələ sazişin rəsmi imzalanması və ratifikasiyasıdır. Azərbaycanın açıqladığı mövqedə Ermənistan Konstitusiyasına dəyişiklik edilməsi bu imzanın əsas şərtlərindən biri kimi göstərilib.

Günay Ağamalı
Milli Məclisin deputatı, Ana Vətən Partiyasının sədri

Telegramda izləyin