Lokal xarakterli antiterror tədbirləri: Qarabağda suverenliyin bərpasının siyasi və tarixi nəticələri

Lokal xarakterli antiterror tədbirləri: Qarabağda suverenliyin bərpasının siyasi və tarixi nəticələri2023-cü il sentyabrın 19-20-də Qarabağ iqtisadi rayonunda keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirləri Azərbaycanın müasir tarixində mühüm dönüş nöqtələrindən biri kimi qiymətləndirilir. Bu hadisə 2020-ci il Vətən müharibəsindən sonra yaranmış hərbi-siyasi reallığın məntiqi davamı olmaqla yanaşı, Azərbaycan dövlətinin Qarabağ üzərində suverenliyinin faktiki və institusional baxımdan bərpası prosesində həlledici mərhələ oldu.
Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, tədbirlər sentyabrın 19-da başlayıb və sentyabrın 20-də saat 13:00-da dayandırılması barədə razılıq əldə olunub. Nazirlik həmin dövrdə əsas hədəflərin legitim hərbi obyektlər və hərbi infrastruktur olduğunu, mülki əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün xəbərdarlıqlar və humanitar tədbirlərin həyata keçirildiyini açıqlamışdı.

Bu hadisəni yalnız qısa müddətli hərbi əməliyyat kimi qiymətləndirmək onun siyasi əhəmiyyətini məhdudlaşdırar. Əslində, sentyabr hadisələri 30 ildən artıq davam edən Qarabağ münaqişəsinin bir mərhələsinin başa çatması və yeni siyasi reallığın formalaşması demək idi.

2020-ci il müharibəsindən sonra Azərbaycanın nəzarətinə keçən ərazilər genişlənsə də, Qarabağın bir hissəsində silahlı erməni birləşmələrinin mövcudluğu və separatçı idarəetmə strukturlarının fəaliyyət göstərməsi məsələsi qalmaqda idi. 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatdan sonra yaranmış vəziyyət də uzun müddət tam sabitləşməmişdi. Azərbaycan baxımından əsas məsələ ölkənin beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisində vahid dövlət hakimiyyətinin təmin edilməsi idi.

Sentyabrın 19-da başlayan tədbirlərin mühüm xüsusiyyətlərindən biri onların lokal xarakter daşıması idi. Azərbaycan tərəfi tədbirlərin məqsədini Qarabağ iqtisadi rayonunda konstitusiya quruluşunun bərpası və qanunsuz silahlı birləşmələrin tərksilah edilməsi ilə əlaqələndirirdi. Nəticədə sentyabrın 20-də atəşin dayandırılması barədə razılaşma əldə edildi. Razılaşmanın şərtlərinə Ermənistan silahlı qüvvələrinin birləşmələrinin və qanunsuz silahlı dəstələrin silahı yerə qoyması, hərbi mövqelərdən çıxması, silah-sursat və ağır texnikanın təhvil verilməsi daxil idi.
Burada ayrıca diqqət çəkən məqam əməliyyatın müddətidir. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin sonrakı materiallarında tədbirlərin 23 saat 43 dəqiqə davam etdiyi bildirilir. Bu müddətin qısa olması Azərbaycan ordusunun hərbi üstünlüyünün miqyasını göstərən amillərdən biri kimi təqdim edilir.

Lakin hadisələrin əhəmiyyəti yalnız hərbi nəticələrlə məhdudlaşmadı. Sentyabr hadisələri regiondakı siyasi balansı da ciddi şəkildə dəyişdirdi. Qarabağdakı separatçı idarəetmə strukturunun faktiki fəaliyyət imkanları aradan qalxdı və Azərbaycan dövlətinin ərazi üzərində idarəetməsinin qarşısında əvvəlki əsas maneələrdən biri aradan götürüldü.
Bu baxımdan 2023-cü ilin sentyabr hadisələrini 2020-ci il müharibəsindən ayrı təsəvvür etmək mümkün deyil. 2020-ci il müharibəsi ərazi bütövlüyünün böyük hissəsinin hərbi yolla bərpasını təmin etmişdisə, 2023-cü ilin sentyabr hadisələri Qarabağda qalan silahlı və separatçı strukturun aradan qaldırılması ilə həmin prosesin başqa mərhələsini tamamladı.
Hadisələrin humanitar aspekti isə ayrıca qiymətləndirilməlidir. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi əməliyyatın ilk günündə mülki əhalinin hərbi obyektlərdən uzaq durmasına dair xəbərdarlıqlar edildiyini, qadınların, uşaqların, yaşlıların və digər həssas qrupların qorunması üçün tədbirlər görüləcəyini və təhlükəli ərazilərdən təxliyə imkanlarının yaradıldığını bildirmişdi.

Eyni zamanda, belə hadisələrin qiymətləndirilməsində yalnız bir tərəfin rəsmi mövqeyi ilə kifayətlənmək düzgün deyil. 2023-cü ilin sentyabr hadisələri beynəlxalq səviyyədə də ciddi narahatlıq və müzakirələrə səbəb oldu. Məsələn, Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişel 20 sentyabrda Azərbaycan Prezidenti ilə telefon danışığında regiondakı vəziyyətdən narahatlığını ifadə etmişdi.

Bu məqam göstərir ki, Qarabağ məsələsinin hərbi mərhələsinin başa çatması avtomatik olaraq bütün siyasi və humanitar sualların yox olması anlamına gəlmirdi. Əksinə, yeni mərhələdə əsas məsələ suverenliyin bərpasından sonra davamlı sülhün, təhlükəsizliyin, hüquqi idarəetmənin və regionda yaşayan insanların gələcəyinin necə təşkil olunacağı idi.

Sentyabr hadisələrinin daha geniş geosiyasi nəticələrindən biri də Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində əvvəlki status-kvonun dəyişməsi oldu. Qarabağ məsələsində separatçı idarəetmə modelinin mövcudluğu artıq əvvəlki formada davam etmədi. Beləliklə, sonrakı danışıqların əsas predmetlərindən biri dövlətlərarası münasibətlərin normallaşdırılması, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi və sülh sazişinin hazırlanması istiqamətinə keçdi.
Digər tərəfdən, hadisələr Azərbaycanın daxili siyasi və ictimai həyatında da mühüm rezonans yaratdı. Qarabağda dövlət bayrağının qaldırılması və Azərbaycan dövlət qurumlarının fəaliyyətinin bərpası dövlətçilik baxımından simvolik əhəmiyyət daşıyan hadisələrə çevrildi. Xüsusilə Xocalı və Əsgəran kimi ərazilərdə Azərbaycan bayrağının qaldırılması uzun illər davam edən münaqişənin nəticələri baxımından böyük simvolik məna kəsb etdi.

Bundan sonrakı mərhələdə əsas məsələ hərbi qələbənin sülh və quruculuq nəticəsinə çevrilməsi idi. Ərazilərin minalardan təmizlənməsi, infrastrukturun qurulması, yaşayış məntəqələrinin bərpası və əhalinin geri qayıdışı bu prosesin əsas istiqamətlərinə çevrildi. Müdafiə Nazirliyi də antiterror tədbirlərindən dərhal sonra ərazinin mina və partlamamış döyüş sursatlarından təmizlənməsi istiqamətində fəaliyyətlərin başladığını açıqlamışdı.

Nəticə etibarilə, 19-20 sentyabr 2023-cü il lokal xarakterli antiterror tədbirləri Qarabağ münaqişəsinin hərbi-siyasi tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Hadisələrin Azərbaycan tərəfindən izahında əsas məqsəd konstitusiya quruluşunun və suverenliyin bərpası idi; əməliyyatın nəticəsi isə Qarabağda əvvəlki separatçı idarəetmə modelinin sona çatması və Azərbaycan dövlətinin bölgədə tam idarəetmə imkanının yaranması oldu.

Bu hadisələrin uzunmüddətli tarixi əhəmiyyəti isə yalnız hərbi nəticələrlə deyil, ondan sonrakı proseslərlə ölçülür. Suverenliyin bərpası siyasi baxımdan mühüm nəticə olsa da, onun davamlı nəticəyə çevrilməsi üçün hüquqi idarəetmənin, təhlükəsizliyin, sosial-iqtisadi inkişafın və regionda davamlı sülhün təmin olunması əsas şərtlər olaraq qalır.

Beləliklə, 2023-cü ilin sentyabrı Qarabağ tarixində bir mərhələnin sonu, digərinin başlanğıcı oldu: münaqişənin hərbi mərhələsinin ardınca dövlət idarəçiliyi, bərpa, reinteqrasiya və regional sülh gündəliyi ön plana çıxdı. Bu baxımdan lokal xarakterli antiterror tədbirləri yalnız 23 saat 43 dəqiqəlik hərbi əməliyyat deyil, Azərbaycan dövlətinin Qarabağdakı suverenliyinin praktiki şəkildə bərpasına gətirib çıxaran daha geniş tarixi prosesin mühüm mərhələsi kimi nəzərdən keçirilə bilər.

Müşfiq Cəfərov
Milli Məclisin deputatı


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Sosial   Baxılıb: 299   Tarix: 19 sentyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Bakıda DƏHŞƏT: Avtobus gənc qızı vuraraq öldürdü

Bakıda səhər saatlarında ölümlə nəticələnən yol-nəqliyyat hadisəsi baş verib. -in "qaynar xətti"nə daxil olan məlumata görə, hadisə Koroğlu metrostansiyasının çıxışında qeydə alınıb. "Daewoo" markalı sərnişin avtobusu yolu keçən gənc qızı vurub. Zərbənin təsirindən ağır xəsarət ala

16 noyabr
.

Balıq bazarında bahalaşma var - Video

Bir həftədir bəzi balıqların qiymətində artım müşahidə olunur. Xəzər TV-yə istinadən bildirir ki, balıq almaq istəyənlər bazarda fərqli qiymətlərlə qarşılaşırlar. Satıcıların sözlərinə görə, ötən həftə ilə müqayisədə bəzi balıq növlərinin qiymətində artım var. Xüsusilə İrandan gətirilən məhsullarda bahalaşm

15 noyabr
.

Mediaya ayrılan pul çox azdır - Deputat

Mediaya ayrılan pul çox azdır. xəbər verir ki, bunu Milli Məclisin bu gün keçirilən plenar iclasında 2027-ci ilin dövlət büdcəsi zərfinin müzakirəsində deputat Hikmət Babaoğlu deyib. Deputat bildirib ki, düşüncəni, milli düşüncə platformasının keyfiyyətini təyin edən mediadır, televiziyalardır, televiziy

16 noyabr
.

Direktorların işə qəbul nəticələri - Açıqlandı

2026-cı ildə keçirilmiş direktorların işə qəbulu müsabiqəsinin nəticələri elan edilib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, bu barədə MÜTDA məlumat yayıb. Bildirilib ki, müsabiqədə müəyyən edilmiş tələblərə cavab verən 463 nəfər uğur qazanıb. Namizədlərin müsabiqə nəticələri barədə məlumatlar onları

16 noyabr
.

Azərbaycanda terminallarla ödəniş qaydası dəyişdi

Ödənişlərin təhlükəsizliyinin artırılması və qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq terminallar vasitəsilə nağd vəsaitlərin qəbulu üzrə yeni qayda tətbiq olunur. xəbər verir ki, qaydaya əsasən, 500 AZN-dən artıq məbləğdə ödəniş və ya pul köçürməsi həyata keçirmək istəyən istifadəçilər şəxsiyyətlərin

16 noyabr
.

637 balla universitetə qəbul olmuşdu: Yataqxanada ölən tələbə ilə bağlı yeni təfərrüat

Yataqxanada meyiti tapılan tələbə qızın ölümü ilə bağlı bəzi təfərrüat məlum olub. -a istinadən xəbər verir ki, 2007-ci il təvəllüdlü Elmira Eyyubova 2024-cü ildə 637 bal toplayaraq Azərbaycan Tibb Universitetinə qəbul olub. O, universitetin yataqxanasına bir müddət əvvəl köçübmüş. Elmira iki il Bakıd

16 noyabr
.

Bakıda müşavirələr keçirildi - Qarlı havalara hazırlıq tədbirləri müzakirə olundu

Bakı şəhərinin bütün rayonlarında təsdiq edilmiş tədbirlər planlarına uyğun qış mövsümündə qarlı havalara hazırlıq tədbirləri davam edir. xəbər verir ki, ilk növbədə şəhər və rayon kommunal xidmətlərinin xüsusi təyinatlı texnikaları hazır vəziyyətə gətirilib, bir sıra yaşayış və qeyri yaşayış binalarınd

17 noyabr
.

Milli teleradio ənənələri və dövlətçilik ideologiyası: Azərbaycan mediasının qarşısında duran yeni vəzifələr

Azərbaycanın milli dövlətçilik tarixində radio və televiziya yalnız informasiya yayımı vasitəsi deyil, həm də xalqın milli-mənəvi dəyərlərinin qorunması, tarixi yaddaşının yaşadılması və dövlətçilik ideologiyasının möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm ictimai institutlardır. Prezident İlham Əliyevin Azərbayca

16 noyabr
.

Kirayəçi evi boşaltmaqdan imtina edirsə, ev sahibi nə etməlidir? - EKSPERTDƏN AÇIQLAMA

Kirayə münasibətlərində ev sahiblərinin üzləşdiyi problemlərdən biri də müqavilənin müddəti başa çatdıqdan və ya kirayə haqqı ödənilmədikdən sonra kirayəçinin mənzili boşaltmaqdan imtina etməsidir. Belə hallarda mülkiyyətçilər həm əmlak hüquqlarını qorumaq, həm də qanun çərçivəsində hərəkət etmək məcburiyyətind

17 noyabr