Məktəblilərin davranışına nəzarət: intizam və tərbiyə arasında düzgün balans

Məktəblilərin davranışına nəzarət: intizam və tərbiyə arasında düzgün balansMəktəb yalnız bilik və bacarıqların formalaşdırıldığı təhsil müəssisəsi deyil, eyni zamanda uşağın şəxsiyyət kimi yetişdiyi mühüm sosial mühitdir. Şagirdin dərsə münasibəti, müəllim və sinif yoldaşları ilə ünsiyyəti, məktəbin daxili qaydalarına əməl etməsi və məsuliyyətli davranışı onun gələcək sosial həyatına da təsir göstərən amillərdəndir. Bu baxımdan məktəblilərin davranışına nəzarət məsələsi təhsil prosesinin mühüm istiqamətlərindən biri hesab olunur.
Lakin burada "nəzarət" anlayışına yalnız cəza və qadağalar prizmasından yanaşmaq düzgün olmaz. Əsl məqsəd şagirdin davranışını qorxu yolu ilə idarə etmək deyil, ona düzgün davranış qaydalarını öyrətmək, məsuliyyət hissini formalaşdırmaq və məktəb mühitində qarşılıqlı hörmət prinsiplərini möhkəmləndirməkdir.

Məktəb mühitində davranış qaydaları ilk növbədə aydın və şagird üçün başadüşülən olmalıdır. Şagird bilməlidir ki, hansı davranış qəbulolunandır, hansı hərəkət isə məktəb qaydalarına ziddir. Eyni zamanda qaydaların tətbiqi bütün şagirdlərə münasibətdə ədalətli və ardıcıl olmalıdır. Müəllimin bir şagirdə icazə verdiyi davranışa digər şagirdə görə cəza tətbiq etməsi məktəbdə ədalət hissinə mənfi təsir göstərə bilər.

Davranışa nəzarətdə müəllimin rolu xüsusilə böyükdür. Müəllim yalnız dərs deyən şəxs deyil, həm də şagird üçün davranış nümunəsidir. Müəllimin ünsiyyət mədəniyyəti, səbirli münasibəti, konfliktləri necə həll etməsi və şagirdlərin fikirlərinə münasibəti onların davranışına birbaşa təsir göstərə bilər. Buna görə intizamın təmin edilməsi müəllim nüfuzunun qorunması ilə yanaşı, sağlam kommunikasiya mühitinin yaradılmasını da tələb edir.
Məktəblilərin davranışına nəzarət məsələsində valideyn-məktəb əməkdaşlığı da vacibdir. Uşağın məktəbdəki davranışı ilə bağlı problem yarandıqda məsələni yalnız məktəbin üzərinə qoymaq və ya bütün məsuliyyəti valideyndən tələb etmək düzgün yanaşma deyil. Məktəb və ailə arasında açıq dialoq qurulmalı, problemin səbəbləri müəyyənləşdirilməli və uşağın maraqları nəzərə alınmaqla həll yolu seçilməlidir.

Xüsusilə yeniyetməlik dövründə uşaqların davranışında müəyyən dəyişikliklərin müşahidə olunması təbii haldır. Bu mərhələdə onların müstəqillik istəyi artır, həmyaşıdlarının fikri daha əhəmiyyətli olur və emosional reaksiyalar dəyişə bilir. Belə vəziyyətlərdə sərt təzyiq əvəzinə izah, dialoq və düzgün istiqamətləndirmə daha konstruktiv yanaşma ola bilər.

Məktəblərdə davranış problemlərinin qarşısının alınması üçün yalnız problem yarandıqdan sonra müdaxilə etmək deyil, əvvəlcədən maarifləndirici iş aparmaq da əhəmiyyətlidir. Hörmət, məsuliyyət, empatiya, konfliktlərin dinc yolla həlli, rəqəmsal mühitdə davranış və məktəb qaydalarına əməl olunması ilə bağlı müzakirələr şagirdlərin sosial bacarıqlarının inkişafına kömək edə bilər.

Digər mühüm məsələ bullinq və həmyaşıdlar arasında təzyiqin qarşısının alınmasıdır. Şagirdlər bilməlidirlər ki, təhqir, alçaltma, kənarlaşdırma və davamlı təzyiq "uşaq zarafatı" kimi qiymətləndirilməməlidir. Belə halların vaxtında müəyyənləşdirilməsi və məktəb daxilində düzgün şəkildə araşdırılması təhlükəsiz təhsil mühitinin qorunması baxımından vacibdir.

Müasir dövrdə məktəblilərin davranışına nəzarət rəqəmsal mühiti də əhatə edir. Şagirdlərin sosial şəbəkələrdə və mesajlaşma platformalarında davranışı məktəb həyatından tamamilə ayrı deyil. Lakin burada nəzarət və şəxsi məkan məsələləri arasında düzgün balansın qorunması vacibdir. Uşaqlara rəqəmsal təhlükəsizlik, onlayn ünsiyyət etikası və şəxsi məlumatların qorunması barədə maarifləndirici biliklər verilməlidir.

Ən əsası isə məktəbdə intizamın məqsədi uşağı susdurmaq deyil, onun məsuliyyətli davranışını formalaşdırmaq olmalıdır. Şagird səhv etdikdə onun yalnız cəzalandırılması deyil, etdiyi hərəkətin nəticələrini anlaması və gələcəkdə həmin davranışı təkrarlamaması üçün düzgün istiqamətləndirilməsi daha böyük tərbiyəvi əhəmiyyət daşıyır.
Nəticə etibarilə məktəblilərin davranışına nəzarət müəllim, valideyn, məktəb rəhbərliyi və şagird arasında qarşılıqlı məsuliyyət tələb edən prosesdir. Sağlam məktəb mühiti yalnız sərt qaydalarla deyil, aydın prinsiplər, ədalətli münasibət, qarşılıqlı hörmət və düzgün tərbiyə ilə formalaşır. Məqsəd qaydalara qorxudan görə əməl edən deyil, niyə əməl etməli olduğunu anlayan, öz davranışına görə məsuliyyət daşıyan və başqalarının hüquq və hisslərinə hörmət edən gənc nəsil yetişdirməkdir.

Təranə Paşayeva
"Loqos" Psixoloji və Nitq Mərkəzinin rəhbəri, Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar Mərkəzi İctimai Birliyinin sədri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Sosial   Baxılıb: 516   Tarix: 16 sentyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Saatlıq əməkhaqqı sistemi tətbiq ediləcək

Azərbaycanda saatlıq əməkhaqqı sistemi tətbiq ediləcək. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, bu, Milli Məclisin bu gün keçirilən iclasında müzakirə edilən Əmək Məcəlləsinə təklif edilən dəyişiklikdə əksini tapıb. Layihəyə əsasən, aşağıdakı hallardan biri olduqda saatlıq əməkhaqqı müəyyən ediləcək:

17 noyabr
.

Bab əl-Məndəb və Hörmüz eyni vaxtda risk altında: Azərbaycan tranzit marşrutları üçün bunun mənası nədir?

Körfəzdə gərginlik yenidən artıb. Noyabrın 13-də İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu Bəhreyndəki ABŞ radarına hücum etdiyini açıqladı. ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) iki dronun vurulduğunu bildirdi, itki və zərər olmadığını dedi və radar iddiasını təkzib etdi (Al Jazeera, Reuters). Hər iki tərəfin iddias

16 noyabr
.

Bakıda müşavirələr keçirildi - Qarlı havalara hazırlıq tədbirləri müzakirə olundu

Bakı şəhərinin bütün rayonlarında təsdiq edilmiş tədbirlər planlarına uyğun qış mövsümündə qarlı havalara hazırlıq tədbirləri davam edir. xəbər verir ki, ilk növbədə şəhər və rayon kommunal xidmətlərinin xüsusi təyinatlı texnikaları hazır vəziyyətə gətirilib, bir sıra yaşayış və qeyri yaşayış binalarınd

17 noyabr
.

Prezident İlham Əliyevdən milli teleradioya mühüm mesaj: Azərbaycan həqiqətlərinin təbliği strateji vəzifədir

Prezident İlham Əliyevin milli radio və televiziya yayımının yubileyi münasibətilə ünvanladığı müraciət Azərbaycanın informasiya siyasətinin prioritetləri, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və müasir media qarşısında dayanan vəzifələr baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısının müraciəti bi

16 noyabr
.

Evə buraxılan qadın xəstəxana həyətində öldü

Bakıda 65 yaşlı qadın xəstəxananın həyətində vəfat edib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, hadisə Sabunçu rayonunda baş verib. Noyabrın 15-i saat 16 radələrində Maştağa qəsəbə sakini 1961-ci il təvəllüdlü Mətanət Ağasəlim qızı Məlikova qidadan (turşudan) zəhərlənərək xəstəxanaya yerləşdirilib. On

17 noyabr
.

637 balla universitetə qəbul olmuşdu: Yataqxanada ölən tələbə ilə bağlı yeni təfərrüat

Yataqxanada meyiti tapılan tələbə qızın ölümü ilə bağlı bəzi təfərrüat məlum olub. -a istinadən xəbər verir ki, 2007-ci il təvəllüdlü Elmira Eyyubova 2024-cü ildə 637 bal toplayaraq Azərbaycan Tibb Universitetinə qəbul olub. O, universitetin yataqxanasına bir müddət əvvəl köçübmüş. Elmira iki il Bakıd

16 noyabr
.

Xəzər dənizinin sahilboyu ərazilərinin dövlət idarəetməsi təkmilləşdirilir

Xəzər dənizinin sahilboyu ərazilərində davamlı inkişafın və ekoloji sabitliyin təmin edilməsi ilə bağlı idarəetmə və nəzarət sahələrində iştirak edən dövlət orqanlarının koordinasiyalı fəaliyyətinin təşkili, bu sahədə səmərəliliyin və çevikliyin artırılması, rəqəmsal idarəetmə modellərinin tətbiq edilməsi

17 noyabr
.

Direktorların işə qəbul nəticələri - Açıqlandı

2026-cı ildə keçirilmiş direktorların işə qəbulu müsabiqəsinin nəticələri elan edilib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, bu barədə MÜTDA məlumat yayıb. Bildirilib ki, müsabiqədə müəyyən edilmiş tələblərə cavab verən 463 nəfər uğur qazanıb. Namizədlərin müsabiqə nəticələri barədə məlumatlar onları

16 noyabr
.

Şəmkirdə meyiti tapılanlarla bağlı - Yeni detallar

Ötən gün Şəmkirdə evdə iki nəfərin meyitinin tapılması ilə bağlı bəzi təfərrüatlar üzə çıxıb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, ilkin araşdırmalar zamanı rayonun Varlı Həyat kəndində 1968-ci il təvəllüdlü Rəfi Mustafayevin özünə məxsus evdə qeyri-rəsmi münasibətdə yaşadığı qadını qətlə yetirməsin

17 noyabr