Təranə Paşayeva: "Tələbənin psixoloji rifahı onun təhsil uğurunun mühüm tərkib hissəsidir" - MÜSAHİBƏ

"Loqos" Psixoloji və Nitq Mərkəzi ilə Təhsil və Tələbə Krediti Fondu arasında üçillik əməkdaşlıq memorandumu imzalanıb. Memorandum təhsil alan gənclərin psixoloji rifahının dəstəklənməsi, psixoloji maarifləndirmənin genişləndirilməsi və gənclərin fərdi inkişafına yönəlmiş əməkdaşlığın gücləndirilməsini nəzərdə tutur.Müasir dövrdə tələbələrin yalnız akademik göstəricilərinin deyil, onların psixoloji vəziyyətinin, sosial bacarıqlarının və emosional dayanıqlığının da diqqətdə saxlanılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Mövzu ilə bağlı "Loqos" Psixoloji və Nitq Mərkəzinin rəhbəri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru Təranə Paşayeva Sonxeber.az-ın suallarını cavablandırıb.

- Təranə xanım, ilk növbədə "Loqos" Psixoloji və Nitq Mərkəzi ilə Təhsil və Tələbə Krediti Fondu arasında imzalanan üçillik memorandumun əsas məqsədi nədir?

- Bu memorandum bizim üçün kifayət qədər əhəmiyyətli əməkdaşlıq istiqamətidir. Əsas məqsəd təhsil və psixoloji xidmətlər arasında əlaqələri gücləndirmək, tələbələrin və gənclərin psixoloji rifahına daha sistemli şəkildə diqqət yetirməkdir.Biz hesab edirik ki, müasir təhsil yalnız bilik verməklə məhdudlaşmamalıdır. Təhsil alan gəncin psixoloji vəziyyəti, özünəinamı, sosial bacarıqları, emosiyalarını idarə etmək qabiliyyəti və qarşılaşdığı çətinliklərə münasibəti də onun inkişafında mühüm rol oynayır.

Üçillik memorandum bizə əməkdaşlığı yalnız bir tədbir və ya qısamüddətli layihə kimi deyil, davamlı və sistemli fəaliyyət istiqaməti kimi qurmağa imkan verir.

- Tələbələrin psixoloji vəziyyəti onların təhsil nəticələrinə nə dərəcədə təsir edə bilər?

- Tələbənin psixoloji rifahı onun təhsil prosesindəki fəaliyyətinə təsir göstərə bilən amillərdən biridir. İnsan özünü emosional baxımdan rahat hiss etdikdə diqqətini toplamaq, qarşısına məqsəd qoymaq və çətinliklərin öhdəsindən gəlmək daha asan ola bilər.

Tələbəlik dövründə gənc bir çox dəyişikliklərlə qarşılaşır. Yeni mühitə uyğunlaşma, akademik məsuliyyət, imtahanlar, gələcək peşə seçimi, iş həyatı ilə bağlı düşüncələr və sosial münasibətlər müəyyən gərginlik yarada bilər.
Burada məqsəd bütün çətinlikləri problem kimi təqdim etmək deyil. Əsas məsələ gəncə həmin çətinlikləri sağlam şəkildə idarə etmək üçün lazımi bilik və bacarıqları qazandırmaqdır.

- Bu gün tələbələr arasında ən çox hansı psixoloji mövzulara diqqət yetirilməlidir?

- Məncə, ilk növbədə psixoloji maarifləndirməyə diqqət artırılmalıdır. Stressin idarə olunması, imtahan həyəcanı, ünsiyyət bacarıqları, özünüdərketmə, emosiyaların düzgün ifadə olunması, konfliktlərin həlli və gələcəklə bağlı narahatlıqlar tələbələr üçün aktual mövzulardır.

Eyni zamanda sosial münasibətlər də mühüm məsələdir. Gəncin öz sərhədlərini bilməsi, sağlam ünsiyyət qurması, həmyaşıdları ilə münasibətlərdə qarşılıqlı hörməti qoruması onun sosial inkişafının vacib hissəsidir.

- Psixoloqa müraciət etmək məsələsində gənclər arasında müəyyən çəkingənlik müşahidə olunurmu?

- Psixoloji xidmətə müraciətə münasibətin dəyişməsi vacibdir. Psixoloqa müraciət etmək yalnız ciddi psixoloji çətinlik yaşayan insanlara aid məsələ kimi qəbul edilməməlidir.Psixoloji maarifləndirmə preventiv xarakter də daşıya bilər. İnsan özünü, emosiyalarını və davranışlarını daha yaxşı tanıdıqca gündəlik həyatında qarşılaşdığı müxtəlif situasiyalara daha şüurlu yanaşa bilər.

Əlbəttə, konkret psixoloji problem olduqda isə mütəxəssis tərəfindən fərdi qiymətləndirmə aparılması və uyğun peşəkar dəstəyin göstərilməsi vacibdir.

- Memorandum çərçivəsində tələbələr üçün hansı istiqamətlərdə tədbirlərin keçirilməsi məqsədəuyğun olardı?

- Maarifləndirici seminarlar, interaktiv görüşlər, psixoloji mövzulu təlimlər və müxtəlif sosial layihələr həyata keçirilə bilər. Burada tələbələrin real ehtiyaclarının nəzərə alınması xüsusilə vacibdir.
Məsələn, imtahan dövründə stressin idarə olunması, tələbələrin yeni təhsil mühitinə adaptasiyası, effektiv ünsiyyət, vaxtın düzgün təşkili, karyera ilə bağlı narahatlıqlar və şəxsi inkişaf mövzularında görüşlər təşkil etmək mümkündür.
Əsas məqsəd gəncə hazır cavab verməkdən daha çox onun öz problemini düzgün müəyyənləşdirməsinə və sağlam həll yolları formalaşdırmasına dəstək olmaqdır.

- Təhsil və Tələbə Krediti Fondu ilə psixoloji mərkəzin əməkdaşlığının fərqli cəhəti nədədir?

- Bu əməkdaşlığın əsas üstünlüklərindən biri təhsil və sosial dəstək istiqamətlərinin psixoloji xidmətlərlə əlaqələndirilməsidir.Tələbənin təhsil imkanlarının dəstəklənməsi mühüm məsələdir. Bununla yanaşı, həmin gəncin təhsil prosesində özünü necə hiss etməsi, qarşılaşdığı çətinlikləri necə idarə etməsi və gələcək həyatına necə hazırlaşması da diqqətdə saxlanılmalıdır.Bu baxımdan əməkdaşlığın müxtəlif istiqamətləri bir-birini tamamlayır.

- Sizcə, universitetlərdə psixoloji maarifləndirmənin rolu artırılmalıdırmı?

- Bəli, psixoloji maarifləndirmə təhsil mühitinin tamamlayıcı istiqamətlərindən biri ola bilər. Burada söhbət yalnız psixoloji problemləri olan tələbələrdən getmir. Bütün tələbələrin psixoloji savadlılığının artırılması əhəmiyyətlidir.
Gənc emosiyalarını tanımağı, stresli vəziyyətlərdə özünü idarə etməyi, düzgün ünsiyyət qurmağı və ehtiyac olduqda mütəxəssisə müraciət etməyin normal olduğunu bilməlidir.

- Valideynlərin bu prosesdə rolu nə qədər böyükdür?

- Valideynin rolu çox böyükdür. Gəncin təhsil və gələcək həyatla bağlı seçimlərinə hörmətlə yanaşmaq, onu dinləmək və ehtiyac duyduğu zaman dəstəkləmək vacibdir.
Valideyn övladından yalnız yüksək nəticə gözləməməli, onun emosional vəziyyətinə də diqqət yetirməlidir. "Niyə daha yüksək qiymət almadın?" sualından əvvəl bəzən "Sən özünü necə hiss edirsən?" sualının verilməsi daha faydalı ola bilər.

- Tələbənin uğurunda ailə, universitet və psixoloq arasında əməkdaşlıq necə qurulmalıdır?

- Bu üç istiqamətin hər birinin öz funksiyası var. Ailə emosional və sosial dəstək mühiti yaradır, universitet akademik və sosial inkişaf imkanları təqdim edir, psixoloq isə peşəkar psixoloji dəstək göstərir.
Əsas prinsip gəncin maraqlarının və ehtiyaclarının nəzərə alınmasıdır. Heç bir tərəf digərinin funksiyasını əvəz etmir. Əksinə, düzgün əməkdaşlıq daha sağlam dəstək sisteminin yaranmasına kömək edə bilər.

- Üçillik memorandumun uzunmüddətli olması sizə hansı imkanları yaradır?

- Üçillik müddət əməkdaşlığın davamlılığı baxımından mühüm imkan yaradır. Biz layihələri mərhələli şəkildə həyata keçirə, tələbələrin ehtiyaclarını öyrənə və nəticələr əsasında yeni istiqamətlər müəyyənləşdirə bilərik.
Bir tədbir keçirməkdən daha vacib olan onun davamlılığını təmin etməkdir. Psixoloji maarifləndirmədə də sistemlilik mühüm əhəmiyyət daşıyır.

- Gənclərin psixoloji dayanıqlığının formalaşdırılması nə üçün vacibdir?

- Çünki həyat yalnız uğurlardan ibarət deyil. İnsan müxtəlif mərhələlərdə çətinliklərlə qarşılaşır. Əsas məsələ çətinliyin olmaması deyil, onunla sağlam şəkildə mübarizə aparmaq bacarığının formalaşdırılmasıdır.

Psixoloji dayanıqlıq gəncin dəyişən şəraitə uyğunlaşmasına, uğursuzluqlardan nəticə çıxarmasına, özünü inkişaf etdirməsinə və məqsədlərinə daha real yanaşmasına kömək edə bilən bacarıqlar toplusudur.Bu bacarıqların inkişaf etdirilməsi gəncin həm təhsil, həm də gələcək peşə həyatında mühüm rol oynaya bilər.

- Sonda, bu memorandumdan gözləntiniz nədir?

- Əsas gözləntimiz əməkdaşlığın real və faydalı layihələrlə davam etdirilməsidir. Biz istəyirik ki, psixoloji maarifləndirmə tələbələrin gündəlik həyatının və təhsil mühitinin daha əlçatan istiqamətlərindən birinə çevrilsin.
Gənclər bizim gələcəyimizdir. Onların yalnız bilikli deyil, eyni zamanda özünü tanıyan, sosial münasibətlər qura bilən, məsuliyyətli qərarlar qəbul edən və həyatın müxtəlif çətinliklərinə hazırlıqlı insanlar kimi formalaşması vacibdir.
"Loqos" Psixoloji və Nitq Mərkəzi olaraq hesab edirik ki, təhsil və psixoloji dəstəyin paralel inkişafı gənclərin potensialının daha dolğun şəkildə üzə çıxarılmasına xidmət edə bilər. Üçillik memorandumun da bu istiqamətdə yeni təşəbbüslər üçün möhkəm əməkdaşlıq platforması yaradacağına inanırıq.

Telegramda izləyin