Vahid məktəbli formasında dəyişiklik: yeni qaydalar nəyi dəyişəcək?

Azərbaycanda məktəbli forması ilə bağlı yanaşmaların yenilənməsi təhsil mühitində diqqət çəkən məsələlərdən biridir. Vahid forma yalnız şagirdlərin geyim tərzinin müəyyənləşdirilməsi deyil, məktəbdə nizam-intizamın, bərabərlik prinsipinin, səliqəli görünüşün və vahid məktəb mədəniyyətinin formalaşdırılması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Məktəbli formasında edilən dəyişikliklərin əsas məqsədlərindən biri məktəb mühitində bütün şagirdlər üçün ümumi standartın yaradılmasıdır. Şagirdlərin müxtəlif sosial və iqtisadi imkanlara malik ailələrdən gəlməsi məktəb mühitində geyim məsələsini də sosial münasibətlərin bir hissəsinə çevirə bilər. Vahid forma isə bu fərqlərin xarici görünüşdə daha az nəzərə çarpmasına imkan yaradır.

Lakin müasir mərhələdə vahid məktəbli formasına münasibətdə əsas məsələ yalnız standart görünüşün təmin olunması deyil. Formanın rahat, keyfiyyətli, təhlükəsiz və əlçatan olması da diqqət mərkəzində dayanır.
Çünki şagird üçün məktəb forması sadəcə geyim deyil. O, uşağın gün ərzində uzun müddət istifadə etdiyi geyimdir. Buna görə də parçanın keyfiyyəti, mövsümə uyğunluğu, ölçülərin müxtəlifliyi, hərəkət rahatlığı və geyimin davamlılığı xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Yeni yanaşmada məktəb formasının şagirdin yaş xüsusiyyətlərinə uyğun olması da vacib məsələlərdəndir. İbtidai sinif şagirdinin ehtiyacları ilə yuxarı sinif şagirdinin ehtiyacları eyni deyil. Buna görə forma standartlarının hazırlanması zamanı yaş qruplarının xüsusiyyətlərinin nəzərə alınması praktik baxımdan daha məqsədəuyğun yanaşma ola bilər.
Digər tərəfdən, vahid forma məktəbdə intizamın təmin olunmasına kömək edən vasitələrdən biri kimi nəzərdən keçirilə bilər. Şagirdin məktəbə uyğun geyimdə olması onun məktəb mühitinə aidiyyət hissini gücləndirə, məktəbin ümumi görünüşündə nizam yarada bilər. Bununla belə, geyim qaydaları təhsil prosesinin özündən üstün tutulmamalıdır.
Əsas məsələ qaydanın tətbiqində balansın qorunmasıdır.

Məktəb formasının dəyişdirilməsi valideynlər üçün də mühüm məsələdir. Çünki hər yeni forma ailələr üçün əlavə xərc deməkdir. Bu baxımdan formaların qiyməti, keyfiyyəti və əldə olunma imkanları nəzərə alınmalıdır. Əgər vahid forma bütün şagirdlər üçün nəzərdə tutulursa, onun ailələrin böyük hissəsi üçün əlçatan olması da ümumi siyasətin mühüm hissəsinə çevrilir.Forma ilə bağlı dəyişikliklərin ictimaiyyətə aydın şəkildə izah edilməsi də vacibdir. Valideyn bilməlidir ki, hansı model tətbiq olunur, hansı geyim elementləri tələb edilir, formanın haradan əldə edilməsi mümkündür və hansı hallarda alternativlərə yol verilir.

Bu məsələdə məktəb rəhbərliklərinin üzərinə də ciddi məsuliyyət düşür. Qaydaların tətbiqi zamanı şagirdlərlə münasibətdə pedaqoji yanaşma əsas götürülməlidir. Məktəb forması ilə bağlı hər hansı uyğunsuzluq şagirdin təhqir olunmasına və ya kollektiv qarşısında alçaldılmasına çevrilməməlidir. Məqsəd cəzalandırmaq yox, məktəb qaydalarının mahiyyətini izah etmək və sağlam məktəb mədəniyyəti formalaşdırmaqdır.

Vahid forma məsələsinin digər tərəfi isə şagirdlərin fərdiliyidir. Eyni geyim bütün şagirdlərin eyni düşünməsi və ya eyni xüsusiyyətlərə malik olması demək deyil. Məktəbdə vahid geyim standartının mövcudluğu ilə uşaqların yaradıcılığı, istedadı, dünyagörüşü və fərdi xüsusiyyətləri arasında ziddiyyət yaradılmamalıdır.Əksinə, düzgün qurulmuş məktəb forması xarici görünüşdə vahidlik yaradaraq əsas diqqətin təhsilə yönəlməsinə xidmət edə bilər.

Mütəxəssislər üçün də burada mühüm sual yaranır: məktəb formasında dəyişiklik yalnız dizayn dəyişikliyi olmalıdır, yoxsa bütövlükdə yanaşma yenilənməlidir?Əslində ikinci yanaşma daha geniş məna daşıyır. Çünki vahid forma siyasəti yalnız köynək, şalvar, ətək və ya digər geyim elementlərinin müəyyənləşdirilməsi ilə yekunlaşmır. Buraya keyfiyyət standartları, qiymət siyasəti, istehsal, satış, valideynlərin məlumatlandırılması, məktəblərdə qaydaların tətbiqi və şagirdlərin hüquqlarına hörmət kimi məsələlər də daxildir.Bu baxımdan məktəbli formasında dəyişikliklər təhsil sistemində daha geniş məktəb mədəniyyəti siyasətinin bir hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

Vahid forma məktəb mühitində bərabərlik və səliqə yaratmaq məqsədinə xidmət edə bilər. Ancaq bu məqsədə çatmaq üçün forma rahat və münasib qiymətli olmalı, şagirdlərin yaş və fiziki xüsusiyyətləri nəzərə alınmalı, qaydaların tətbiqində isə pedaqoji və humanist yanaşma qorunmalıdır.

Nəticədə məktəbli formasının uğuru yalnız onun necə göründüyü ilə deyil, məktəb həyatında hansı funksiyanı yerinə yetirdiyi ilə müəyyənləşir. Əgər forma şagird üçün rahatdırsa, valideyn üçün əlçatandırsa, məktəb üçün praktikdirsə və vahid məktəb mədəniyyətinin formalaşmasına xidmət edirsə, onda dəyişikliklərin məqsədi daha aydın şəkildə ortaya çıxır.Məktəb forması ilə bağlı əsas prinsip isə sadədir: vahid görünüş, fərdi şəxsiyyətə hörmət, rahat məktəb mühiti və bərabər imkanlar.

Günay Ağamalı
Milli Məclisin deputatı, Ana Vətən Partiyasının sədri

Telegramda izləyin