Məktəbli formasında YENİ DÖVR: vahid geyim qaydaları dəyişir - məqsəd nədir?

Məktəbli forması ilə bağlı yeni yanaşma təhsil gündəminin diqqət çəkən mövzularından birinə çevrilib. Söhbət sadəcə şagirdlərin hansı geyimdə məktəbə gəlməsindən getmir. Vahid məktəbli forması məktəb mühitində nizam-intizamın, bərabərliyin, səliqənin və ümumi məktəb mədəniyyətinin formalaşdırılması baxımından mühüm elementlərdən biri hesab olunur.

Müasir məktəb yalnız dərs keçirilən məkan deyil. Bura uşağın sosiallaşdığı, ünsiyyət qurduğu, davranış qaydalarını mənimsədiyi və ictimai münasibətlərə hazırlaşdığı mühüm mühitdir. Bu baxımdan məktəbdə tətbiq edilən hər bir qayda, o cümlədən geyim qaydası müəyyən pedaqoji və sosial məqsəd daşımalıdır.

Vahid məktəbli formasının əsas ideyalarından biri şagirdlər arasında xarici görünüş üzərindən sosial fərqlərin mümkün qədər azaldılmasıdır. Ailələrin maddi imkanları eyni deyil və bu fərqlər geyimdə də özünü göstərə bilər. Bahalı geyim və aksesuarların məktəb mühitində nümayiş etdirilməsi bəzi hallarda sosial müqayisələrə səbəb ola bilər. Vahid forma isə bütün şagirdlər üçün ümumi çərçivə müəyyən etməklə bu fərqlərin görünürlüğünü azaltmağa yönəlir.

Ancaq yeni mərhələdə əsas sual təkcə vahid formanın olub-olmaması deyil. Əsas məsələ vahid formanın necə olmasıdır.

Şagird məktəbdə günün böyük hissəsini keçirir. Bu səbəbdən forma rahat, keyfiyyətli, mövsümə uyğun və təhlükəsiz olmalıdır. Xüsusilə ibtidai siniflərdə uşaqların hərəkət aktivliyi nəzərə alınmalı, geyim onların sərbəst hərəkətinə mane olmamalıdır.

Forma seçilərkən yalnız estetik görünüşə diqqət yetirilməsi kifayət deyil. Parçanın keyfiyyəti, tikişlərin davamlılığı, hava keçirmə xüsusiyyəti, ölçülərin müxtəlifliyi və geyimin gündəlik istifadəyə uyğunluğu da nəzərə alınmalıdır.

Digər mühüm məsələ qiymətdir.Vahid forma bütün şagirdlər üçün nəzərdə tutulursa, onun ailələr üçün əlçatan olması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yeni forma tələbi valideynlər üçün ciddi əlavə maliyyə yükünə çevrilməməlidir. Burada həm keyfiyyət, həm də qiymət arasında balansın qorunması vacibdir.

Əks halda vahid forma ilə bağlı sosial bərabərlik məqsədi əks nəticə doğura bilər. Ona görə də forma siyasətində yalnız "hamı eyni geyinsin" prinsipi deyil, "hamı üçün əlçatan və rahat olsun" prinsipi də əsas götürülməlidir.

Məktəbli formasının dəyişdirilməsi həm də məktəb mədəniyyətinin yenilənməsi baxımından diqqət çəkir. Şagirdin məktəbə uyğun geyimdə olması ona müəyyən məsuliyyət hissi aşılaya, məktəb kollektivinə aidiyyət duyğusunu gücləndirə və təhsil müəssisəsində vahid görünüş yarada bilər.

Lakin vahid forma anlayışı şagirdlərin fərdiliyinin aradan qaldırılması demək deyil.

Hər bir uşağın öz xarakteri, maraqları, istedadı və dünyagörüşü var. Məktəbin məqsədi bu fərqlilikləri yox etmək deyil. Əksinə, vahid geyim standartı ilə fərdi inkişaf arasında sağlam balans yaradılmalıdır. Uşağın şəxsiyyəti onun geyimi ilə deyil, biliyi, davranışı, bacarıqları və insani keyfiyyətləri ilə qiymətləndirilməlidir.

Bu baxımdan məktəb forması qaydalarının tətbiqində müəllim və məktəb rəhbərliyinin davranışı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Geyim qaydasına əməl etməyən şagirdlə bağlı məsələ pedaqoji yanaşma əsasında həll edilməlidir. Məktəb qaydalarının məqsədi uşağı ictimaiyyət qarşısında utandırmaq və ya təzyiq altında saxlamaq deyil, ona həmin qaydanın mahiyyətini izah etməkdir.

Yeni forma siyasətinin uğuru həm də valideynlərin proses barədə nə dərəcədə məlumatlandırılmasından asılıdır. Valideyn bilməlidir ki, yeni forma hansı standartlara cavab verir, hansı geyim elementləri tələb olunur, forma haradan əldə edilə bilər və onun qiyməti nə qədərdir.

Şəffaflıq burada əsas məsələlərdən biridir.

Məktəbli formasının hazırlanması və satışında keyfiyyət standartlarının müəyyənləşdirilməsi də vacibdir. Formanın uzun müddət istifadə edilə bilməsi ailələrin xərclərini azaltmağa kömək edə bilər. Keyfiyyətsiz və tez sıradan çıxan forma isə valideyn üçün əlavə xərc deməkdir.

Bütün bunlar göstərir ki, vahid məktəbli forması məsələsi sadəcə geyim məsələsi deyil. Burada təhsil, sosial bərabərlik, ailə büdcəsi, məktəb intizamı, uşaq hüquqları və məktəb mədəniyyəti kimi bir neçə istiqamət bir-biri ilə kəsişir.

Məhz buna görə dəyişikliklərə yalnız yeni rəng və yeni model kimi baxmaq düzgün olmaz.

Əgər vahid forma sistemi yenilənirsə, onun arxasında daha geniş məqsəd dayanmalıdır: məktəbdə rahat, təhlükəsiz, səliqəli və bərabər mühit yaratmaq.

Məktəbli formasının gələcək modeli də bu prinsiplərə cavab verməlidir. Şagird üçün rahatlıq, valideyn üçün əlçatanlıq, məktəb üçün praktik yanaşma və təhsil mühiti üçün vahid standart bir araya gətirilməlidir.

Əslində məktəb formasının əsas dəyəri onun görünüşündə deyil, yaratdığı mühitdədir. Forma şagirdləri bir-birindən fərqləndirmək üçün deyil, məktəb daxilində ümumi qayda yaratmaq üçün tətbiq edilir. Bu qayda isə uşağın hüquqlarına, rahatlığına və şəxsiyyətinə hörmətlə yanaşıldığı halda daha səmərəli nəticə verə bilər.

Vahid məktəbli formasında dəyişikliklər qarşıdakı dövrdə valideynlərin, müəllimlərin və şagirdlərin diqqətində olacaq məsələlərdən biridir. Əsas gözlənti isə ondan ibarətdir ki, yeni yanaşma yalnız xarici görünüşü deyil, bütövlükdə məktəb mühitinin keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa xidmət etsin. Vahid forma - vahid məktəb mədəniyyəti. Amma bu vahidliyin əsasını rahatlıq, bərabərlik, keyfiyyət və uşağa hörmət təşkil etməlidir.

Aydın Hüseynov
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin