Tarixi hadisələr və milli yaddaş

Tarixi hadisələr və milli yaddaş2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan hərbi əməliyyatlar Cənubi Qafqazın siyasi və təhlükəsizlik reallıqlarını dəyişdirən hadisələrdən biri oldu. Azərbaycan cəmiyyətində "Vətən müharibəsi" adlandırılan 44 günlük müharibə noyabrın 10-da hərbi əməliyyatların dayandırılmasına dair üçtərəfli bəyanatla nəticələndi. Azərbaycan dövlətinin rəsmi mövqeyində bu hadisə ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici mərhələ kimi qiymətləndirilir. Müharibənin başlanğıcı Azərbaycan üçün həm hərbi, həm də humanitar baxımdan ağır günlərlə yadda qaldı. Prezident İlham Əliyev 27 sentyabr 2020-ci il tarixli fərmanında Ermənistan silahlı qüvvələrinin yaşayış məntəqələrini və hərbi mövqeləri atəşə tutduğu, bunun qarşısının alınması məqsədilə Azərbaycan Ordusunun əks-hücum əməliyyatlarına başladığı bildirilirdi. Bu hadisələrdən sonra cəbhə xətti boyunca genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlar başladı.

2020-ci il müharibəsini yalnız 27 sentyabr tarixindən başlamaqla izah etmək mümkün deyil. Qarabağ münaqişəsi Sovet İttifaqının son illərindən etibarən Azərbaycan və Ermənistan arasında ciddi siyasi və hərbi qarşıdurmaya çevrilmişdi. 1990-cı illərin əvvəllərində müharibə nəticəsində Azərbaycanın keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti və ətraf rayonların böyük hissəsi Azərbaycan hakimiyyətinin nəzarətindən çıxmışdı. Yüz minlərlə insan məcburi köçkün vəziyyətinə düşmüş, yaşayış məntəqələri dağıdılmış və münaqişə uzun illər davam etmişdi. 1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələri qəbul edib. Məsələn, 884 saylı qətnamə tərəfləri hərbi əməliyyatları dayandırmağa çağırır və Zəngilan rayonu ilə Horadiz şəhəri daxil olmaqla həmin dövrdə işğal edilmiş ərazilərdən çıxarılmasını tələb edirdi. Bu qətnamələrin qəbulundan sonra ATƏT-in Minsk qrupu çərçivəsində uzunmüddətli danışıqlar aparıldı. Lakin münaqişənin yekun siyasi həlli əldə olunmadı. Azərbaycanın rəsmi mövqeyinə görə, danışıqlar prosesinin nəticəsiz qalması, atəşkəs rejiminin pozulması və cəbhə xəttində baş verən hərbi insidentlər vəziyyətin gərgin qalmasına səbəb olurdu.

27 sentyabr səhəri müharibənin yeni mərhələsi başladı. Prezident İlham Əliyev həmin gün imzaladığı fərmana əsasən, 28 sentyabrdan etibarən ölkə ərazisində hərbi vəziyyət elan edildi. Sənəddə yaşayış məntəqələrinin və hərbi mövqelərin atəşə tutulması, nəticədə ölən və yaralananların olması barədə məlumat verilirdi. İlk günlərdən döyüşlər müxtəlif istiqamətlərdə davam etdi. Azərbaycan Ordusu cəbhənin bir neçə istiqamətində irəliləyiş əldə etdiyini açıqladı. Döyüşlərin gedişində Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan, Qubadlı və digər ərazilərdə bir sıra yaşayış məntəqələri nəzarətə götürüldü. Müharibə yalnız hərbi mövqelərdə aparılmırdı. Azərbaycanın rəsmi məlumatlarına görə, Ermənistan silahlı qüvvələrinin cəbhə xəttindən uzaqda yerləşən yaşayış məntəqələrinə raket və artilleriya zərbələri nəticəsində mülki şəxslər də həlak olurdu. Azərbaycan hökuməti bu hücumlarla bağlı zərərin qiymətləndirilməsi və aradan qaldırılması üçün ayrıca Dövlət Komissiyası yaradıb.

44 günlük müharibənin ən mühüm mərhələlərindən biri Şuşa uğrunda döyüşlər oldu. Şuşa həm hərbi-strateji, həm də mədəni baxımdan Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyan şəhərdir. 8 noyabr 2020-ci ildə Prezident İlham Əliyev Şuşanın nəzarətə götürüldüyünü elan etdi. Bu hadisə müharibənin gedişində mühüm dönüş nöqtəsi kimi qəbul edildi.
Beləliklə, 2020-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Azərbaycanın nəzarətinə keçən ərazilərin coğrafiyası genişləndi. 2022-ci ilin avqustunda Laçın şəhəri, Zabux və Sus kəndləri üzərində Azərbaycanın nəzarəti bərpa edildi. Müharibənin nəticələri yalnız ərazi məsələləri ilə məhdudlaşmadı. Regionda kommunikasiya xətlərinin açılması, təhlükəsizlik məsələləri, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi və gələcək sülh sazişi ilə bağlı müzakirələr yeni siyasi gündəliyin əsas mövzularına çevrildi.

44 günlük müharibə haqqında danışarkən yalnız hərbi əməliyyatların xəritəsini və azad edilən əraziləri xatırlamaq kifayət deyil. Müharibənin əsas ölçüsü insan həyatıdır. Azərbaycan tərəfinin açıqladığı rəqəmlərə görə, müharibə zamanı minlərlə hərbçi həlak olub, çox sayda hərbçi yaralanıb və mülki şəxslər də həyatını itirib. Rəsmi mənbələrdə şəhidlərin adlarının əbədiləşdirilməsi, onların ailələrinə sosial dəstək göstərilməsi və qazilərin müalicəsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi təqdim edilir. Müharibə iştirakçılarının bir hissəsi ağır xəsarətlər aldı. Ətrafların itirilməsi, müxtəlif dərəcəli əlillik və psixoloji travmalar müharibədən sonrakı dövrdə də insanların həyatına təsir göstərdi.

Bu səbəbdən müharibədən sonrakı siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri yalnız ərazilərin bərpası deyil, insan həyatının bərpası oldu.Vətən müharibəsinin başlanmasının ildönümü olan 27 sentyabrın Anım Günü kimi təsis edilməsi şəhidlərin xatirəsinin dövlət səviyyəsində yaşadılmasına xidmət edir. 2020-ci il dekabrın 2-də imzalanmış Sərəncamda bu günün hər il sentyabrın 27-də qeyd olunması müəyyənləşdirilib. Anım Gününün əsas mahiyyəti müharibənin nəticələrini yalnız qələbə prizmasından deyil, itkilər prizmasından da xatırlamaqdır. Çünki hər bir hərbi qələbənin arxasında insan taleləri dayanır. Şəhid olan hərbçinin ailəsi üçün tarix bir gün deyil, ömürlük yaddaşdır. Bu səbəbdən Anım Günü ictimai ehtiramın ifadəsi olmaqla yanaşı, dövlətin və cəmiyyətin şəhid ailələrinə münasibətinin də göstəricisidir.

Müharibədən sonra qarşıda böyük quruculuq və bərpa vəzifələri yarandı. İşğal dövründə dağıdılmış şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, yolların, hava limanlarının, enerji və kommunikasiya sistemlərinin yaradılması, minalardan təmizləmə və əhalinin geri qayıdışı genişmiqyaslı prosesə çevrildi. Azərbaycan Prezidentinin müxtəlif sərəncamlarında müharibədən zərər çəkmiş obyektlərin bərpası və təmir-tikinti işləri üçün dövlət vəsaitlərinin ayrılması nəzərdə tutulub. Məsələn, 2021-ci ildə bu məqsədlər üçün Prezidentin ehtiyat fondundan vəsait ayrılması barədə qərarlar qəbul edilib. Bu prosesin sosial tərəfi də mühümdür. Məcburi köçkünlərin doğma şəhər və kəndlərinə qayıtması yalnız mənzil məsələsi deyil. Bu, insanların öz sosial əlaqələrini, məktəblərini, iş yerlərini və gündəlik həyatlarını yenidən qurması deməkdir.

2020-ci il müharibəsi artıq Azərbaycan tarixinin mühüm hissəsinə çevrilib. Lakin tarix yalnız qələbələrdən ibarət deyil. Müharibənin səbəbləri, gedişi, itkiləri, diplomatik proseslər, beynəlxalq reaksiyalar və müharibədən sonrakı inkişaf eyni bütövün hissələridir. Tarixi yaddaşın sağlam formalaşması üçün müxtəlif baxışların və sənədlərin öyrənilməsi vacibdir. Dövlət arxivləri, beynəlxalq təşkilatların sənədləri, hərbi xəritələr, şahidlərin xatirələri və jurnalist materialları gələcək tədqiqatların əsas mənbələri olacaq. 44 günlük müharibənin gələcək nəsillər üçün əsas dərslərindən biri də budur: uzunmüddətli münaqişələr cəmiyyətlərdə dərin izlər buraxır və onların nəticələrinin aradan qaldırılması yalnız siyasi qərarlarla bitmir. Bunun üçün illərlə davam edən bərpa, sosial inteqrasiya və yaddaş işi tələb olunur.
27 sentyabr 2020-ci il Azərbaycan tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. 44 gün davam edən müharibə noyabrın 10-da hərbi əməliyyatların dayandırılması ilə başa çatdı və ardınca yeni siyasi və sosial proseslər başladı. Bu gün həmin hadisələrdən danışarkən həm şəhidlərin xatirəsini yad etmək, həm qazilərin fədakarlığını xatırlamaq, həm də müharibənin cəmiyyət üçün yaratdığı ağır nəticələri nəzərə almaq lazımdır. 27 Sentyabr - Anım Günü bütün bunların üzərində düşünmək üçün bir tarixdir. Bu gün keçmişin xatırlanması ilə yanaşı, gələcək üçün məsuliyyət hissini də gücləndirir. Şəhidlərin xatirəsinin qorunması, onların ailələrinin yanında olmaq, qazilərin sosial və tibbi ehtiyaclarına diqqət göstərmək və azad edilmiş ərazilərdə dayanıqlı həyat qurmaq bu yaddaşın davamlılığını təmin edən əsas istiqamətlərdir.

Milli Məclisin deputatı
Şahin Seyidzadə


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Sosial   Baxılıb: 264   Tarix: 26 sentyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Bölgələrdə şimşək çaxıb, leysan yağış yağıb - FAKTİKİ HAVA

Sentyabrın 17-si saat 21.00-a olan məlumata əsasən Şəki, Daşkəsən, Gədəbəy, Göy-göl, Quba, Ləzə, Qusar, Oğuz, Kişçay (Şəki), Balakən, Sarıbaş(Qax), Sahdağ, Zaqatala, Ceyrançöl, Tovuz, Ağstafa, Şəmkir, Mingəçevir, İsmayıllıda şimşək çaxıb, yağış yağıb. Bu barədə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyini

17 sentyabr 2021
.

Nyu-Yorkda köç edən yüzlərlə quş "Dünya Ticarət Mərkəzi"nin binasına çırpılaraq öldü - VİDEO

ABŞ-ın Nyu-York şəhərindən köç etmək istəyən yüzlərlə quş "Dünya Ticarət Mərkəzi"nin binasına çırpılıb. Nyu-York Quşları Qoruma qrupu quşların cənuba doğru uçduqları zaman işıqlar və yansıtıcı şüşələr səbəbindən yolu səhv saldıqlarını açıqlayıb. Nəticədə azı 300 quş ölüb

18 sentyabr 2021
.

Üzeyir Hacıbəylinin doğum günü Şuşada qeyd olunacaq

Bu gün Azərbaycan xalqının dahi oğlu, musiqi mədəniyyətimizin korifeyi Üzeyir Hacıbəylinin doğum günüdür. xəbər verir ki, 1995-ci ildə isə ümummilli lider Heydər Əliyevin fərmanı ilə dahi bəstəkarın anadan olmasının 110 illik yubileyi ərəfəsində 18 sentyabrın Milli Musiqi Günü kimi qeyd olunması qərar

18 sentyabr 2021
.

Tovuzda sel suları məktəb və evlərə doldu - VİDEO

Axşam saatlarında qərb bölgəsinə yağan güclü yağış daşqınlara səbəb olub. Xüsusən, Tovuz rayonunun Yanıqlı və Əsrik-Cırdaxan kəndlərində sel suları kənd yollarını yuyub. Su orta məktəb binasına və bəzi evlərə dolub. Bundan əlavə, əkin sahələrinə ciddi ziyan dəyib. Hazırda Yanıqlı kəndində elektrik enerjisini

18 sentyabr 2021
.

Əri tərəfindən döyülən hamilə qadın özünü eyvandan atmaq istədi - ANBAAN GÖRÜNTÜLƏR

Əri tərəfindən döyülən hamilə qadın pəncərədən tullanmağa cəhd edib. -a istinadən xəbər verir ki, Braziliyanın Rio-De-Janeyro şəhərində həyat yoldaşına təcavüz edən adamın görüntüləri gündəm olub. Belə ki, əri tərəfindən döyülən 10 həftəlik hamilə qadının evinin pəncərəsindən tullanaraq qaçmağa cəh

17 sentyabr 2021
.

Azərbaycanda Təcili Yardımla pişik üstündə dava - VİDEO

Təcili Tibbi Yardımın operatoru ilə vətəndaşın səs yazısı sosial şəbəkələrdə müzakirəyə səbəb olub. Kimi təcili yardım operatorunu günahlandırıb, kimi isə zəng edən şəxsi qeyri-ciddilikdə qınayıb. xəbər verir ki, yayılan səs yazısına aydınlıq gətirilməsi üçün BAKU TV Təcili Tibbi Yardımla əlaqə saxlayıb

17 sentyabr 2021
.

ATS rabitə xidmətindən ŞİKAYƏT: "Belə sürünə-sürünə işlətməkdənsə..."

ın redaksiyasına ATS rabitə xidməti ilə bağlı şikayət daxil olub. Belə ki, şikayətçi Cəfər Məmmədovun sözlərinə görə, Binəqədi rayonu, Rəsulzadə qəsəbəsi, Əli Məmmədov küçəsində yerləşən 11 nömrəli binada günlərdir ki, internet bərbad vəziyyətdədir:. "Tək bizim "WiFi" olsa, modem aparatınd

18 sentyabr 2021
.

Vətən Müharibəsi Qəhrəmanlarına və şəhid ailələrinə mənzillərin sənədləri təqdim edildi

Bu gün Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən bir qrup Vətən Müharibəsi Qəhrəmanına və ölümündən sonra "Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı" adı verilmiş şəxslərin ailə üzvlərinə mənzillərin sənədləri təqdim edilib. Bu barədə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi məlumat yayıb

17 sentyabr 2021
.

Maqsud Mahmudov Azərbaycana belə gətirildi - VİDEO

Xəbər verdiyimiz kimi, axtarışda olan keçmiş iş adamı Maqsud Mahmudov Ukraynada saxlanılıb. "Qafqazinfo" Maqsud Mahmudovun Azərbaycana deportasiya edilməsinin görüntülərini əldə edib. Videodan görünür ki, o, aeroportdan Daxili İşlər Nazirliyi əməkdaşları tərəfindən maşına yerləşdirilərək aidiyyət

18 sentyabr 2021