Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu tarixi sınaqlardan uğurla keçib

"Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu mürəkkəb tarixi sınaqlar, düşünülmüş siyasi qərarlar və milli maraqlara əsaslanan diplomatik fəaliyyət nəticəsində formalaşıb. Müstəqilliyin ilk illərində üzləşdiyi siyasi, iqtisadi və hərbi çətinliklər ölkənin güclü dövlətçilik təməlinin yaradılmasını zəruri edirdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi siyasi kurs Azərbaycanın suverenliyinin möhkəmləndirilməsinə, beynəlxalq əlaqələrinin genişləndirilməsinə və müstəqil xarici siyasətinin formalaşmasına xidmət etdi. 1994-cü ildə imzalanan "Əsrin müqaviləsi" bu strategiyanın mühüm təzahürü olmaqla Azərbaycanın dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyasına və enerji diplomatiyasının inkişafına geniş imkanlar yaratdı.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə Ulu Öndərin əsasını qoyduğu siyasi irs yeni geosiyasi reallıqlara uyğun inkişaf etdirildi. Azərbaycanın iqtisadi potensialının beynəlxalq siyasi imkanlara çevrilməsi, tərəfdaşlıq əlaqələrinin genişləndirilməsi və regional proseslərdə mövqeyinin gücləndirilməsi xarici siyasətin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Cənub Qaz Dəhlizi və TANAP kimi layihələr Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyindəki rolunu artırdı. Bu layihələr ölkənin yalnız iqtisadi gəlirlərini deyil, həm də beynəlxalq tərəfdaşlarla uzunmüddətli əməkdaşlığını gücləndirdi. Beləliklə, enerji resursları Azərbaycanın qlobal münasibətlər sistemində mövqeyini möhkəmləndirən strateji vasitəyə çevrildi.

Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artmasının mühüm göstəricilərindən biri 2011-ci ildə BMT Təhlükəsizlik Şurasına qeyri-daimi üzv seçilməsi oldu. Bu hadisə ölkənin diplomatik fəaliyyətinin regional çərçivələri aşaraq qlobal səviyyəyə yüksəldiyini nümayiş etdirdi. Azərbaycanın 2019-2023-cü illərdə Qoşulmama Hərəkatına sədrlik etməsi də çoxtərəfli diplomatiyanın inkişafında əhəmiyyətli mərhələ oldu. Xüsusilə COVID-19 pandemiyası dövründə beynəlxalq həmrəyliyin təşviqi və inkişaf etməkdə olan ölkələrin maraqlarının müdafiəsi istiqamətində göstərilən səylər Azərbaycanın qlobal problemlərə münasibətdə fəal mövqeyini ortaya qoydu. Bu təcrübə göstərdi ki, beynəlxalq nüfuz yalnız iqtisadi güclə deyil, ümumi problemlərin həllinə töhfə vermək bacarığı ilə də formalaşır.

Bakının beynəlxalq tədbirlər məkanına çevrilməsi Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. İlk Avropa Oyunları, IV İslam Həmrəyliyi Oyunları, BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansının Qlobal Forumu, COP29 və Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyası - WUF13 - Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıq platforması kimi mövqeyini genişləndirib. Bu sırada 2026-cı il oktyabrın 27-də Bakıda işinə başlayan "Ortaq gələcək naminə dialoq" mövzusunda VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu da xüsusi yer tutur. Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə əsası qoyulan "Bakı Prosesi" çərçivəsində keçirilən forum müxtəlif mədəniyyətlərin, dinlərin və xalqların nümayəndələrini bir araya gətirərək qarşılıqlı anlaşma və əməkdaşlıq imkanlarını müzakirəyə çıxarır. Müasir dünyada siyasi qütbləşmənin və qarşılıqlı etimadsızlığın artdığı bir şəraitdə Azərbaycanın belə dialoq platformalarına ev sahibliyi etməsi ölkənin beynəlxalq aləmdə yalnız prosesləri izləyən deyil, qlobal gündəliyin müzakirəsinə töhfə verən dövlət kimi mövqeyini önə çıxarır.

2026-cı ildə Bakıda keçirilən WUF13 Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlığının yeni istiqamətlərini nümayiş etdirdi. Şəhərlərin dayanıqlı inkişafı, mənzil təminatı, müasir infrastruktur və iqlim dəyişmələrinə uyğunlaşma kimi məsələlərin müzakirəsi ölkənin qlobal inkişaf gündəliyində iştirakını gücləndirdi. Eyni zamanda, beynəlxalq investisiya forumları xarici investorlarla əlaqələrin genişləndirilməsi və qeyri-neft sektorunun inkişafı baxımından əhəmiyyət daşıyır. Beynəlxalq tədbirlərin siyasi, iqtisadi və mədəni əhəmiyyəti Azərbaycanın tərəfdaşlıq imkanlarını genişləndirməklə yanaşı, ölkənin potensialını dünya ictimaiyyətinə təqdim etməsinə şərait yaradır. Bununla belə, bu tədbirlərin real dəyəri onların miqyası ilə yanaşı, yaratdığı əməkdaşlıq imkanları və praktik nəticələri ilə də ölçülür.

Azərbaycanın beynəlxalq strategiyasında nəqliyyat və logistika imkanlarının genişləndirilməsi də mühüm yer tutur. Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşən ölkənin coğrafi mövqeyi Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizləri vasitəsilə yeni iqtisadi perspektivlər yaradır. Qlobal ticarət marşrutlarının əhəmiyyətinin artdığı bir şəraitdə Azərbaycan tranzit imkanlarını davamlı iqtisadi üstünlüyə çevirməyə çalışır. Türk Dövlətləri Təşkilatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və digər beynəlxalq platformalarda iştirak isə siyasi, iqtisadi və humanitar əlaqələrin dərinləşməsinə xidmət edir. Bu istiqamətlər Azərbaycanın xarici siyasətinin enerji ilə məhdudlaşmadığını, çoxşaxəli əməkdaşlıq modelinə əsaslandığını göstərir.

Bütün bu proseslər Heydər Əliyevin siyasi irsi ilə Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi xarici siyasət arasında varislik və davamlılığın mövcudluğunu göstərir. Heydər Əliyev müstəqil dövlətçiliyin möhkəm təməlini formalaşdırdı, İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə isə bu təməl üzərində enerji, nəqliyyat, investisiya və çoxtərəfli diplomatiya istiqamətləri genişləndirildi. Burada siyasi varislik keçmişin sadəcə təkrarı deyil, dövlətçilik təcrübəsinin dəyişən dünya reallıqlarına uyğun inkişaf etdirilməsi kimi qiymətləndirilməlidir. Müasir beynəlxalq münasibətlərdə uğur qazanmaq üçün tarixi təcrübə ilə yanaşı, çevik qərarlar və uzaqgörən strateji yanaşma da vacibdir.

Nəticə etibarilə, Heydər Əliyevin siyasi irsindən İlham Əliyevin beynəlxalq strategiyasına uzanan xətt Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi mövqeyini möhkəmləndirmək və milli maraqlarını qlobal miqyasda müdafiə etmək məqsədinə söykənir. Bu strategiyanın əsasını dövlətçilik ənənələrinin qorunması, iqtisadi imkanların diplomatik üstünlüklərə çevrilməsi və beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi təşkil edir. Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə söz sahibi olması yalnız siyasi və iqtisadi imkanları ilə deyil, həm də mədəniyyətlərarası dialoqun təşviqinə, qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsinə və qlobal problemlərin müzakirəsinə verdiyi töhfələrlə bağlıdır. Ölkənin gələcək nüfuzu əldə edilmiş nailiyyətlərin nə dərəcədə dayanıqlı olacağı, tərəfdaşlıqların hansı real faydalar yaradacağı və Azərbaycanın qlobal çağırışların həllinə verəcəyi töhfələrlə müəyyənləşəcək. Tarixdə özünə layiqli yer tutan dövlətlər yalnız keçmiş uğurları ilə deyil, həmin uğurları gələcəyin imkanlarına çevirmək bacarığı ilə seçilirlər.

Gülər Baxışova
Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru

Telegramda izləyin