ZƏFƏR GÜNÜ VƏ ŞUŞA: TARİXİ QƏLƏBƏDƏN GÜCLÜ DÖVLƏTÇİLİK MODELİNƏ DOĞRU

Azərbaycanın müasir tarixində 8 Noyabr - Zəfər Günü və Şuşanın azad olunması ilə bağlı tarixi hadisələr yalnız hərbi qələbənin ildönümü kimi deyil, dövlətçilik düşüncəsinin, milli iradənin və geosiyasi reallıqların dəyişməsinin mühüm göstəricisi kimi təhlil edilməlidir. Bu hadisələr Azərbaycanın uzun illər davam edən münaqişənin nəticələrini dəyişdirmək, ərazi bütövlüyünü bərpa etmək və regionda yeni siyasi reallıqlar formalaşdırmaq istiqamətində apardığı mübarizənin nəticəsidir.

Zəfərin siyasi və tarixi mahiyyətini anlamaq üçün ilk növbədə 44 günlük Vətən müharibəsinə gətirib çıxaran proseslərə nəzər salmaq lazımdır. Ermənistanın Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi işğal siyasəti, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin uzun müddət icra olunmaması, danışıqlar prosesinin nəticəsiz qalması münaqişənin sülh yolu ilə həlli imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırmışdı. Azərbaycan isə bütün bu illər ərzində beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyini qorumaqla yanaşı, iqtisadi, siyasi və hərbi potensialını gücləndirirdi. Nəticədə 2020-ci ildə başlanan Vətən müharibəsi ölkənin uzunmüddətli dövlət strategiyasının mühüm mərhələsinə çevrildi.

44 günlük müharibənin nəticələri göstərdi ki, müasir dövrdə dövlətlərin gücü yalnız hərbi imkanlarla ölçülmür. Siyasi iradə, iqtisadi dayanıqlılıq, diplomatik fəaliyyət, informasiya siyasəti və milli həmrəylik vahid strategiyanın tərkib hissəsi olduqda daha böyük nəticələr əldə etmək mümkündür. Azərbaycan bu amilləri bir araya gətirərək öz ərazi bütövlüyünün bərpasına nail oldu. Bu baxımdan Zəfər müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin siyasi, hərbi və institusional imkanlarının mühüm sınağı kimi də qiymətləndirilməlidir.
Şuşanın azad edilməsi isə bu qələbənin həm hərbi, həm də ideoloji baxımdan həlledici hadisəsi oldu. 8 noyabr 2020-ci ildə Şuşanın işğaldan azad edilməsi müharibənin gedişinə ciddi təsir göstərdi. Şuşanın coğrafi mövqeyi hərbi-strateji əhəmiyyət daşısa da, onun Azərbaycan xalqı üçün mənəvi dəyəri daha geniş məzmun kəsb edir. Çünki Şuşa milli mədəniyyətin, ədəbiyyatın, musiqinin və tarixi yaddaşın ayrılmaz hissəsidir. Bu şəhərin azadlığı xalqın yalnız torpağa deyil, öz tarixinə və milli kimliyinə qayıdışını da simvolizə etdi.

Şuşanın tarixi əhəmiyyəti onun mədəniyyət paytaxtı statusu ilə məhdudlaşmır. Bu şəhər əsrlər boyu Azərbaycan mədəniyyətinin formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Üzeyir Hacıbəyli, Bülbül, Xurşidbanu Natəvan kimi şəxsiyyətlərin yetişdiyi Şuşa Azərbaycan musiqi və ədəbiyyat tarixinin mühüm mərkəzidir. Buna görə də şəhərin azad olunması milli-mədəni irsin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından xüsusi əhəmiyyətə malikdir.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət nəticəsində Zəfərdən sonra Azərbaycanın qarşısında yeni strateji vəzifələr müəyyənləşdi. Əgər müharibə dövrünün əsas məqsədi ərazi bütövlüyünün bərpası idisə, postmünaqişə mərhələsinin əsas prioritetləri suverenliyin möhkəmləndirilməsi, azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması, Böyük Qayıdışın təmin edilməsi və davamlı inkişafın formalaşdırılmasıdır. Bu, dövlət siyasətinin hərbi mərhələdən quruculuq və inkişaf mərhələsinə keçidini ifadə edir.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən infrastruktur layihələri bu baxımdan xüsusi təhlilə ehtiyac duyur. Yeni yolların, hava limanlarının, elektrik və kommunikasiya xətlərinin, yaşayış komplekslərinin yaradılması həmin ərazilərin iqtisadi dövriyyəyə qaytarılmasına xidmət edir. Lakin bərpanın uğuru yalnız tikilən obyektlərin sayı ilə ölçülməməlidir. Əsas məsələ insanların doğma torpaqlarında təhlükəsiz, sosial təminatlı və iqtisadi baxımdan dayanıqlı həyat qura bilməsidir. İş yerlərinin yaradılması, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin əlçatanlığı, sahibkarlığın inkişafı Böyük Qayıdışın uzunmüddətli nəticələrini müəyyən edən əsas amillərdir.
Şuşanın dirçəldilməsi də eyni yanaşmanı tələb edir. Şəhərin tarixi simasının qorunması, mədəniyyət abidələrinin bərpası, turizm imkanlarının genişləndirilməsi və beynəlxalq tədbirlərin keçirilməsi onun gələcək inkişaf modelinin əsas istiqamətləridir. Şuşa həm tarixi irsin qorunduğu, həm də müasir mədəniyyətin inkişaf etdiyi şəhər kimi formalaşmalıdır. Bu prosesdə milli memarlıq ənənələrinin qorunması ilə müasir şəhərsalma prinsipləri arasında tarazlığın təmin edilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Zəfərin digər mühüm siyasi nəticəsi Azərbaycanın regionda mövqeyinin dəyişməsidir. Müharibədən sonra Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik, nəqliyyat, kommunikasiya və iqtisadi əməkdaşlıq məsələləri yeni məzmun qazanıb. Azərbaycanın regional nəqliyyat imkanları, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərindəki mövqeyi, Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı gündəlik regionun gələcək geosiyasi və iqtisadi mənzərəsinin formalaşmasında mühüm amillərdəndir. Bununla belə, davamlı regional sabitlik üçün beynəlxalq hüquqa əsaslanan razılaşmaların, qarşılıqlı öhdəliklərin və etimad mexanizmlərinin əhəmiyyəti qorunmalıdır.
Zəfərin təhlilində milli həmrəylik amilini də xüsusi qeyd etmək lazımdır. Vətən müharibəsi dövründə cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin vahid məqsəd ətrafında birləşməsi milli birliyin real gücünü nümayiş etdirdi. Bu həmrəylik yalnız tarixi hadisə kimi xatırlanmamalı, dövlətin gələcək inkişafında da qorunmalıdır. Çünki güclü dövlət yalnız iqtisadi və hərbi potensialla deyil, eyni zamanda ictimai məsuliyyət, vətəndaş həmrəyliyi və milli dəyərlərə bağlılıqla formalaşır.

Burada şəhidlərin və qazilərin fədakarlığı xüsusi yer tutur. Zəfər tarixinin əsas qəhrəmanları Vətən uğrunda canından keçən şəhidlərimiz və sağlamlığını itirən qazilərimizdir. Onların qəhrəmanlığı gələcək nəsillər üçün vətənpərvərlik nümunəsi olmaqla yanaşı, dövlət və cəmiyyət qarşısında mənəvi məsuliyyət yaradır. Şəhid ailələrinin sosial müdafiəsi, qazilərin reabilitasiyası, məşğulluğu və cəmiyyətə inteqrasiyası qələbənin sosial mahiyyətinin qorunması baxımından mühüm istiqamətlərdir.

Zəfər Günü və Şuşanın azad olunmasının təhlili gənc nəslin milli kimlik və dövlətçilik düşüncəsi baxımından tərbiyəsi məsələsini də aktuallaşdırır. Müasir Azərbaycan gənci Zəfəri yalnız tarixi qürur mənbəyi kimi deyil, həm də məsuliyyət və inkişaf çağırışı kimi dərk etməlidir. Tarixi həqiqətlərin öyrənilməsi, milli-mədəni irsin qorunması, dövlət dilinə və Azərbaycançılıq ideyasına bağlılıq bu istiqamətdə əsas prioritetlər olmalıdır.
Nəticə etibarilə, Zəfər Günü Azərbaycanın hərbi-siyasi tarixində əldə etdiyi tarixi nailiyyətin, Şuşa isə milli-mədəni kimliyinin və mənəvi dirçəlişinin rəmzidir. Bu hadisələrin əsl tarixi əhəmiyyəti yalnız keçmişdə qazanılmış qələbə ilə deyil, həmin qələbənin yaratdığı imkanların gələcək inkişaf üçün necə dəyərləndirilməsi ilə müəyyən olunur.

Qarabağın dirçəldilməsi, Böyük Qayıdışın uğurla həyata keçirilməsi, regional sülhün möhkəmləndirilməsi və milli birliyin qorunması Zəfərin davamlı nəticələrini formalaşdıran əsas istiqamətlərdir.
Azərbaycanın qarşısında duran başlıca vəzifə qazanılmış tarixi nailiyyətləri güclü iqtisadiyyat, dayanıqlı cəmiyyət, müasir infrastruktur və möhkəm dövlətçilik ənənələri ilə tamamlamadır. Zəfər tariximizin qürur səhifəsi, Şuşa isə milli ruhumuzun əbədi ünvanıdır. Onların gələcək nəsillərə ötürülməsi yalnız xatirələrin yaşadılması deyil, həm də müstəqil Azərbaycanın inkişafına xidmət edən strateji məsuliyyətdir.

Vüqar İskəndərov
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin