"Valideynlərin məktəb mühitinə aqressiv şəkildə müdaxilə etməsi qəbulolunan deyil" - AÇIQLAMA

"Valideynlərin məktəb mühitinə aqressiv şəkildə müdaxilə etməsi, xüsusilə digər şagirdin fiziki və ya psixoloji təhlükəsizliyini pozacaq səviyyədə hərəkət etməsi nə pedaqoji, nə hüquqi, nə də etik baxımdan qəbulolunan deyil. Bu cür davranış təkcə məktəb nizam-intizamına yox, bütövlükdə uşaqların emosional rifahına, məktəbə olan inamına və təhsil mühitinin təhlükəsizliyinə ciddi zərbə vurur", - bunu Sonxeber.az -a açıqlama verən təhsil eksperti Kamran Əsədov deyib:

"Azərbaycanda bu məsələyə hüquqi çərçivədə baxdıqda, bir neçə normativ sənədin tələblərinin pozulduğu görünür. "Azərbaycan Respublikasının Təhsil haqqında" Qanunun 40-cı maddəsində açıq şəkildə bildirilir ki, valideynlər uşaqların təhsil hüquqlarını təmin etmək, onların mənəvi və psixoloji inkişafına kömək etmək, məktəblə əməkdaşlıq etmək öhdəliyi daşıyırlar. Həmin maddədə valideynlərə təhsil müəssisəsinə qarşı hörmətlə yanaşmaq, orada çalışan müəllim və digər şagirdlərlə münasibətdə etik davranmaq və məktəb mühitini pozacaq hallardan çəkinmək kimi öhdəliklər də nəzərdə tutulur.

Valideynin məktəb ərazisində başqa bir şagirdə qarşı fiziki və ya təhdidedici davranış sərgiləməsi Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 157-ci (yetkinlik yaşına çatmayanlara qarşı təhqir və zorakılıq) və 535-ci (xırda xuliqanlıq) maddələri ilə inzibati məsuliyyət yarada bilər. Əgər zorakılıq ağır forma alarsa, bu, Cinayət Məcəlləsinin 221-ci maddəsi (xuliqanlıq) ilə cəzalandırıla bilər. Bu zaman valideyn barəsində həm maliyyə sanksiyası, həm də inzibati həbs tədbiri tətbiq oluna bilər.

Digər tərəfdən, bu hadisə məktəblərin təhlükəsizlik sistemlərinin nə qədər zəif olduğunu da ortaya qoyur. Təhsil müəssisəsinin qapısı, mühafizəsi və daxili nəzarət mexanizmləri bu cür halların qarşısını almağa qadir deyilsə, bu artıq struktur problemdir. "Ümumi təhsil müəssisəsinin nizamnaməsi"ndə qeyd edilir ki, valideyn məktəblə əlaqə saxlayarkən rəhbərliklə əvvəlcədən razılaşdırılmış şəkildə görüş keçirməlidir. Məktəb ərazisinə icazəsiz daxil olmaq, dərs zamanı sinfə girmək və digər şagirdlərə müdaxilə etmək qadağandır. Lakin bu normaların tətbiqi real həyatda çox zaman zəifdir və mühafizə sistemi formallıqdan kənara çıxmır.

Belə halların qarşısını almaq üçün məktəblərdə bir neçə istiqamət üzrə islahat aparılması vacibdir. Birincisi, məktəb daxilində psixoloji xidmətlərin gücləndirilməsi, uşaq-uşaq, valideyn-məktəb və şagird-müəllim arasında konfliktlərin erkən mərhələdə aşkar edilməsi və həlli üçün effektiv mexanizmlər qurulmalıdır. Hazırda psixoloqların sayı yetərli deyil, işləyənlərin bir çoxu isə sırf formal fəaliyyət göstərir. İkinci istiqamət hüquqi maarifləndirmədir. Valideynlərə hüquq dərsləri keçmək, onlara uşaqların məktəbdəki hüquq və məsuliyyətlərini izah etmək, münaqişənin hüquqi yollarla həll olunmasının yollarını göstərmək məktəb idarələrinin və Təhsil Nazirliyinin vəzifəsidir. Üçüncü mexanizm isə fiziki təhlükəsizliklə bağlıdır. Məktəbə giriş-çıxışların ciddi şəkildə nəzarətdə saxlanılması, təhlükəsizlik kameralarının və nəzarətçi heyətinin funksional şəkildə fəaliyyət göstərməsi təmin olunmalıdır. Bu yalnız şəhər yox, bütün ölkə üzrə sistemli şəkildə həyata keçirilməlidir.

Dünya təcrübəsinə nəzər saldıqda görürük ki, Finlandiyada və Almaniyada valideynlərin məktəblə əlaqəsi mütləq kurator (sinif rəhbəri) və məktəb psixoloqu vasitəsilə aparılır. Hər hansı problem olduqda birbaşa emosional reaksiya deyil, mərhələli və sistemli qiymətləndirmə aparılır. ABŞ-da isə məktəbə kənar şəxsin icazəsiz daxil olması polis müdaxiləsinə səbəb ola bilər və belə hadisələr "school intrusion" və ya "educational facility assault" kimi hüquqi kateqoriyalarla dərhal araşdırılır.

Azərbaycanda isə bu cür aqressiv müdaxilələr artdıqca, uşaqlar arasında qorxu və güvən pozuntusu yaranır. Məktəb bir sosial institut olaraq öyrədici və təhlükəsiz olmalıdır. Valideynin digər şagirdə hücum etməsi uşağa "gücü zorla həll etmək olar" mesajını verir ki, bu həm məktəb, həm cəmiyyət, həm də gələcək vətəndaşlıq davranışları baxımından ciddi təhlükədir. Təhsilin mahiyyəti zorla deyil, dialoqla inkişaf etməli, konfliktlər isə hüquq və psixoloji dəstək mexanizmləri ilə tənzimlənməlidir. Bu məqsədlə təhsil müəssisələrində məktəb-valideyn müqaviləsinin hüquqi əsaslarla gücləndirilməsi, qarşılıqlı məsuliyyətlərin konkretləşdirilməsi və pozuntuya görə hüquqi sanksiyaların tətbiqi mexanizmləri yenidən nəzərdən keçirilməlidir".

Çiçək Sadatova

Telegramda izləyin