"Ən böyük tənqid odur ki, Elm və Təhsil Nazirliyi bu istiqamətdə heç bir real iş görmür" - AÇIQLAMA

Abşeron rayonunun Pirəkəşkül kəndində yerləşən 21 saylı uşaq bağçası ilə bağlı valideynlərin şikayətləri uşaq bağçalarında şərait və idarəçilik məsələlərini yenidən gündəmə gətirib. İddialar arasında uşaqlara göstərilən münasibət, ərzaq təminatı və sanitar şəraitlə bağlı narazılıqlar yer alır. Bağça rəhbərliyi isə bütün deyilənləri təkzib edir. Bu kimi halların baş verməsi valideynlərdə narahatlıq yaradır və ümumilikdə məktəbəqədər təhsil müəssisələrində şəffaflıq məsələsini aktual edir. Uşaq bağçalarında valideynlərin səsləndirdiyi şikayətlərin qarşısını almaq və şəffaflığı təmin etmək üçün hansı nəzarət mexanizmləri tətbiq olunmalıdır?

Mövzu ilə bağlı Sonxeber.az-a təhsil eksperti Kamran Əsədov danışıb.

O, açıqlamasında qeyd edib ki, valideynlərin narahatlığı təsadüfi deyil, çünki ölkədə məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin fəaliyyəti üzərində real və effektiv nəzarət mexanizmi yoxdur:

"Məktəbəqədər təhsil sistemi hər bir ölkənin təhsil piramidasının təməlini təşkil edir və uşaqların sosiallaşması, erkən inkişafı, sağlamlığı üçün həlledici mərhələ sayılır. Təəssüf ki, Azərbaycanda bu sahədə ciddi boşluqlar mövcuddur və son günlər Abşeron rayonunun Pirəkəşkül kəndindəki 21 saylı uşaq bağçası ilə bağlı valideynlərin səsləndirdiyi şikayətlər bu problemləri bir daha gündəmə gətirdi. İddialar sırasında uşaqlara göstərilən münasibətin qeyri-peşəkar olması, ərzaq təminatında nöqsanlar, sanitar şəraitin zəifliyi xüsusi narazılıq doğurur. Bağça rəhbərliyi bunu təkzib etsə də, əslində bu cür halların sistemli xarakter daşıdığı aydındır. Valideynlərin narahatlığı təsadüfi deyil, çünki ölkədə məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin fəaliyyəti üzərində real və effektiv nəzarət mexanizmi yoxdur.

Rəsmi statistikaya görə, hazırda ölkədə 1832 dövlət uşaq bağçası fəaliyyət göstərir və burada 120 mindən artıq uşaq tərbiyə olunur. Bu, məktəbəqədər yaşlı uşaqların cəmi 22 faizini əhatə edir. Yəni, hər dörd uşaqdan yalnız biri bağçaya gedir, digərləri isə ya evdə qalır, ya da özəl sektordan istifadə edir. Halbuki, UNESCO və UNICEF-in təhsil üzrə strategiyalarında göstərilir ki, məktəbəqədər təhsilin əhatəliliyi ən azı 70-80 faiz olmalıdır. Bu göstərici Azərbaycanda çox aşağıdır və dövlətin prioritet elan etdiyi "təhsilin əlçatanlığı" prinsipinə ziddir.

"Təhsil haqqında" Qanunun 5-ci maddəsində açıq şəkildə göstərilir ki, dövlət təhsilalanların sağlamlığının qorunmasına, təhlükəsizliyinə, tədris mühitinin keyfiyyətinə cavabdehdir. Amma faktiki vəziyyət onu göstərir ki, bağçalarda sanitar şəraitin nəzarəti formal xarakter daşıyır, ərzaq təminatında şəffaflıq yoxdur, tərbiyəçilərin peşəkarlığı ilə bağlı ciddi problemlər qalmaqdadır. Hər il Hesablama Palatasının hesabatlarında bağçalara ayrılan ərzaq vəsaitlərinin mənimsənilməsi, keyfiyyətsiz məhsulların alınması faktları açıqlanır, lakin nəticə çıxarılmır. Elm və Təhsil Nazirliyi də bu istiqamətdə nə marifləndirmə işi aparır, nə də ictimai hesabat verir. Sadəcə formal bəyanatlar səsləndirilir, amma nə plan var, nə də proqnoz.

Müsbət tərəfi yalnız ondan ibarət hesab etmək olar ki, son illərdə bir neçə yeni bağça tikilərək istifadəyə verilib və bəzi yerlərdə şərait müəyyən qədər yaxşılaşıb. Amma bu, problemin mahiyyətini dəyişmir, çünki ölkənin böyük hissəsində bağçaların binaları köhnədir, qidalanma sistemi köhnəlmişdir və valideynlərin şikayətləri artmaqdadır".

Ekspert onu da vurğuladı ki, hər bir bağçada video-nəzarət sistemi tətbiq olunmalı, ərzaq təminatı üzrə tenderlər və müqavilələr açıq elan edilməlidir:

"Dünya təcrübəsi isə tamamilə başqa yanaşmanı göstərir. Məsələn, Estoniyada bütün bağçaların maliyyə hesabatları onlayn şəkildə açıqdır, valideynlər hər ay ərzaq təminatının siyahısını görə bilirlər. Sinqapurda valideynlər mobil tətbiqlərlə uşaqlarının gün ərzində fəaliyyətini izləyə bilirlər. İsveçdə isə bağçalarda valideyn şuraları yaradılıb və idarəetmə prosesinə birbaşa cəlb olunurlar. Azərbaycanda isə valideynlər yalnız şikayət etdikdə, mediaya müraciət etdikdə mövzu gündəmə gəlir. Bu isə sistemli idarəçiliyin yoxluğunu göstərir.

Əslində dəyişməli olan mexanizmlər bəllidir. Hər bir bağçada video-nəzarət sistemi tətbiq olunmalı, ərzaq təminatı üzrə tenderlər və müqavilələr açıq elan edilməlidir. Nazirlik uşaq bağçalarının fəaliyyətinə dair illik hesabat hazırlamalı, ictimaiyyətə təqdim etməlidir. Tərbiyəçilər üçün sertifikatlaşdırma və psixoloji hazırlıq proqramları həyata keçirilməlidir. Bunlar edilməsə, valideynlərin narazılığı azalmaq əvəzinə artacaq, məktəbəqədər təhsil isə sadəcə "formal müəssisə" kimi qalacaq.

Ən böyük tənqid odur ki, Elm və Təhsil Nazirliyi bu istiqamətdə heç bir real iş görmür. Təhlil aparılmır, tədqiqat yoxdur, dünya təcrübəsindən xəbərsizdirlər. Valideynlərin şikayətləri hər dəfə "araşdırılacaq" deyə ötürülür, amma nəticə dəyişmir. Əgər bu siyasət davam etsə, bağçaların şəffaflığı təmin olunmayacaq, uşaq hüquqları qorunmayacaq və məktəbəqədər təhsil sisteminə olan inam tamamilə itəcək. Bu isə gələcəkdə məktəbə qədər hazırlığın keyfiyyətinə, eləcə də bütövlükdə ümumi təhsil sisteminə mənfi təsir göstərəcək".

Vüsalə İbrahimli

Telegramda izləyin