Bəşəriyyət yazını bir neçə dəfə yenidən "kəşf edib": Bunun səbəbi nə idi?

Bəşəriyyət yazını bir neçə dəfə yenidən "kəşf edib": Bunun səbəbi nə idi?Müasir elmi məlumatlara görə, insanlar ən azı 130 min il əvvəl danışıq dilinə malik olsalar da, yazı sistemi yalnız təxminən e.ə. 3200-3500-ci illərdə ortaya çıxıb.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "IFL Science" yazır.

İlk yazı sistemi - mixi yazısı

Ən qədim yazı nümunələrindən biri Mesopotamiyada, indiki İraq ərazisində yaranmış mixi yazısıdır. Bu sistem gil lövhələr üzərində iş əməliyyatlarını qeyd etmək üçün istifadə olunurdu.

Tədqiqatçı Denise Şmandt-Besseratın fikrincə, Mesopotamiya yazısı daha qədim hesablama sistemindən - müxtəlif formalı gil nişanələrdən inkişaf edib. Bu nişanələr min illər əvvəl ticarət və mal uçotu üçün istifadə edilirdi.

"Yazı ilkin mərhələdə yalnız mühasibat uçotu üçün istifadə olunurdu və yalnız daha sonra, üçüncü minillikdə ədəbiyyat və dini mətnlər üçün tətbiq edilməyə başlandı", deyə o izah edir.

Araşdırmalar yazının necə yarandığını göstərir

Tapıntılar göstərir ki, bu nişanələr Yaxın Şərqin geniş ərazilərində ticarət əməliyyatlarını izləmək üçün istifadə olunub. Zamanla bu sistem daha mürəkkəbləşib və artıq sadəcə rəqəmləri deyil, dili ifadə etməyə başlayıb.

Bu, yazının tədricən inkişaf edərək informasiya ötürmə vasitəsinə çevrildiyini göstərir.

Yazı tək bir yerdəmi yaranıb?

XX əsrə qədər elm dünyasında belə bir fikir üstünlük təşkil edirdi ki, yazı yalnız bir mərkəzdə yaranıb və ticarət vasitəsilə yayılıb. Lakin sonrakı kəşflər bu yanaşmanı dəyişib.

İndi hesab olunur ki, yazı sistemi bir neçə fərqli sivilizasiya tərəfindən müstəqil şəkildə yaradılıb. Təxminən dörd əsas mərkəzdən danışılır: Mesopotamiya (e.ə. 3200), Misir (heroqliflər), Çin (e.ə. 1300-1200) və Maya sivilizasiyası (e.ə. 300-900).

Alimlərin izahı

Mütəxəssislərə görə, cəmiyyət müəyyən inkişaf səviyyəsinə çatdıqda ticarət, ərzaq və resursların izlənməsi üçün yazıya ehtiyac yaranır. Buna görə də müxtəlif yerlərdə oxşar sistemlərin müstəqil şəkildə formalaşması mümkündür.

Məsələn, qədim Misir heroqliflərinin ən erkən nümunələri də əsasən mal və miqdar qeydiyyatı ilə bağlı işarələrdən ibarət olub.

Çində tapılan ən qədim yazı nümunələri isə "orakul sümükləri" üzərində aşkar edilib. Bunlar falçılıq məqsədilə istifadə olunan öküz sümükləri və tısbağa qabıqlarıdır.

Hələ də cavabsız suallar var

Alimlər qeyd edirlər ki, bəzi qədim yazı sistemləri hələ də deşifrə olunmayıb. Bu da göstərir ki, insanlıq tarixində bizə hələ məlum olmayan inkişaf etmiş sivilizasiyalar və yazı sistemləri mövcud ola bilər.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Dünyada   Baxılıb: 733   Tarix: 07 aprel 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Yaxın Şərq münaqişəsi qlobal bazarda sulfat turşusu çatışmazlığına səbəb olub

Yaxın Şərq münaqişəsi qlobal sulfat turşusu tədarükündə fasilələrə səbəb olub və dünyanın əsas kimyəvi məhsullarından birinin qiymətlərini artırıb. "Report" xəbər verir ki, bu barədə "The Wall Street" jurnalı (WSJ) məlumat yayıb. Vəziyyəti daha da çətinləşdirən Hörmüz boğazının bağlanmas

10 may
.

Dünyanın ən varlılarından birinin qızı elə paltar geyindi ki... dəyəri bir ölkə büdcəsi qədərindədir

Məlum olduğu ki, mayın 4-də Nyu-York şəhərində ənənəvi xeyriyyə balı keçirilib. Gecənin hörmətli qonaqları geyimlərinə xeyli səy göstəriblər. Məsələn, Hindistanın ən varlı adamı Mukeş Ambaninin qızı İşa Ambani xüsusi diqqət çəkib. -ın xarici mediaya istinadən xəbərinə görə, tədbirdə hindli iş adamını

10 may
.

Hantavirus da Covid19 qədər təhlükəlidir? - Cavab

Rusiyalı alim Hantavirusun COVİD-19 qədər təhlükəli olmadığını açıqlayıb. xəbər verir ki, bu barədə rusiyalı həkim Valery Litvinov "Ria Novosti"yə danışıb. O bildirib ki, koronavirus insandan insana çox sürətlə və minimal təmas zamanı yayıldığı halda, Hantavirus üçün bu xüsusiyyət xarakteri

11 may
.

Honkonqla əlaqəli təxminən 100 gəmi Hörmüz boğazında qalıb

Honkonqla əlaqəli təxminən 100 gəmi Hörmüz boğazında qalıb. "Report"un "South China Morning Post"a istinadən verdiyi məlumata görə, bunu Honkonq Gəmi Sahibləri Assosiasiyasının sədri Riçard Hekst bildirib. Onun sözlərinə görə, bu, Honkonqda qeydiyyatdan keçmiş gəmilərə, eləcə də Honkon

10 may
.

Tramp Rusiya və Ukrayna arasında atəşkəsin uzadılması ehtimalından danışdı

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Rusiya ilə Ukrayna arasında atəşkəsin uzadılması ehtimalının olduğunu bəyan edib. TASS-a istinadən xəbər verir ki, bu barədə ABŞ lideri jurnalistlərlə söhbətində məlumat verib. "Belə bir razılaşma ola bilər. Atəşkəsin əhəmiyyətli dərəcədə uzadılmasını görmək istəyirəm

10 may
.

Mirzoyandan Putinə cavab: "Ermənistan lazımi vaxtda Aİ ilə Avrasiya İttifaqı arasında seçim edəcək"

"Ermənistan lazımi vaxtda Avropa İttifaqı (Aİ) və ya Avrasiya İqtisadi İttifaqı (Aİİ) xeyrinə qərar qəbul edəcək". erməni mediasına istinadən xəbər verir ki, bu sözləri ölkənin xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan jurnalistlərə açıqlamasında bildirib. Erməni nazir bununla da Rusiya Prezident

10 may
.

İran ABŞ sanksiyalarını dəstəkləyən ölkələrin gəmilərinin Hörmüzdən keçidini bloklayacaq

İran qarşı ABŞ-nin sanksiya rejiminə qoşulan ölkələrin gəmilərinin Hörmüz boğazından keçməsi qadağan ediləcək. "Report" xəbər verir ki, bu barədə İran ordusunun nümayəndəsi Məhəmməd Əkrəminiya IRNA-ya müsahibəsində bildirib. "Bundan sonra ABŞ-dən nümunə götürərək İrana qarşı sanksiyala

10 may
.

Britaniyada casusluq hökmündən sonra Çin səfiri XİN-ə çağırılıb

Böyük Britaniya hakimiyyəti, London məhkəməsinin iki nəfəri Honkonq və nəticədə Pekin üçün casusluqda təqsirli bilməsi ilə nəticələnən milli təhlükəsizlik işi ilə əlaqədar Çin səfirini çağırıb. "Report" xəbər verir ki, bu barədə Böyük Britaniya Xarici İşlər Nazirliyi məlumat yayıb. Çinli diplomatı

10 may
.

Venesueladakı zənginləşdirilmiş uran ABŞ-yə aparıldı

ABŞ Venesuelada mövcud olan bütün zənginləşdirilmiş uran ehtiyatını bu ölkənin ərazisindən tamamilə çıxarıb. "The Guardian"a istinadən bildirir ki, bunu Birləşmiş Ştatlarının Energetika Nazirliyi bəyan edib. Qeyd olunan 13.5 kiloqramlıq nüvə yanacağı bunadək Karakasın yaxınlığında yerləşə

10 may