Bəşəriyyət yazını bir neçə dəfə yenidən "kəşf edib": Bunun səbəbi nə idi?

Bəşəriyyət yazını bir neçə dəfə yenidən "kəşf edib": Bunun səbəbi nə idi?Müasir elmi məlumatlara görə, insanlar ən azı 130 min il əvvəl danışıq dilinə malik olsalar da, yazı sistemi yalnız təxminən e.ə. 3200-3500-ci illərdə ortaya çıxıb.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "IFL Science" yazır.

İlk yazı sistemi - mixi yazısı

Ən qədim yazı nümunələrindən biri Mesopotamiyada, indiki İraq ərazisində yaranmış mixi yazısıdır. Bu sistem gil lövhələr üzərində iş əməliyyatlarını qeyd etmək üçün istifadə olunurdu.

Tədqiqatçı Denise Şmandt-Besseratın fikrincə, Mesopotamiya yazısı daha qədim hesablama sistemindən - müxtəlif formalı gil nişanələrdən inkişaf edib. Bu nişanələr min illər əvvəl ticarət və mal uçotu üçün istifadə edilirdi.

"Yazı ilkin mərhələdə yalnız mühasibat uçotu üçün istifadə olunurdu və yalnız daha sonra, üçüncü minillikdə ədəbiyyat və dini mətnlər üçün tətbiq edilməyə başlandı", deyə o izah edir.

Araşdırmalar yazının necə yarandığını göstərir

Tapıntılar göstərir ki, bu nişanələr Yaxın Şərqin geniş ərazilərində ticarət əməliyyatlarını izləmək üçün istifadə olunub. Zamanla bu sistem daha mürəkkəbləşib və artıq sadəcə rəqəmləri deyil, dili ifadə etməyə başlayıb.

Bu, yazının tədricən inkişaf edərək informasiya ötürmə vasitəsinə çevrildiyini göstərir.

Yazı tək bir yerdəmi yaranıb?

XX əsrə qədər elm dünyasında belə bir fikir üstünlük təşkil edirdi ki, yazı yalnız bir mərkəzdə yaranıb və ticarət vasitəsilə yayılıb. Lakin sonrakı kəşflər bu yanaşmanı dəyişib.

İndi hesab olunur ki, yazı sistemi bir neçə fərqli sivilizasiya tərəfindən müstəqil şəkildə yaradılıb. Təxminən dörd əsas mərkəzdən danışılır: Mesopotamiya (e.ə. 3200), Misir (heroqliflər), Çin (e.ə. 1300-1200) və Maya sivilizasiyası (e.ə. 300-900).

Alimlərin izahı

Mütəxəssislərə görə, cəmiyyət müəyyən inkişaf səviyyəsinə çatdıqda ticarət, ərzaq və resursların izlənməsi üçün yazıya ehtiyac yaranır. Buna görə də müxtəlif yerlərdə oxşar sistemlərin müstəqil şəkildə formalaşması mümkündür.

Məsələn, qədim Misir heroqliflərinin ən erkən nümunələri də əsasən mal və miqdar qeydiyyatı ilə bağlı işarələrdən ibarət olub.

Çində tapılan ən qədim yazı nümunələri isə "orakul sümükləri" üzərində aşkar edilib. Bunlar falçılıq məqsədilə istifadə olunan öküz sümükləri və tısbağa qabıqlarıdır.

Hələ də cavabsız suallar var

Alimlər qeyd edirlər ki, bəzi qədim yazı sistemləri hələ də deşifrə olunmayıb. Bu da göstərir ki, insanlıq tarixində bizə hələ məlum olmayan inkişaf etmiş sivilizasiyalar və yazı sistemləri mövcud ola bilər.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Dünyada   Baxılıb: 910   Tarix: 07 aprel 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Si Cinpin: Çin, Rusiya və ABŞ-ın İkinci Dünya müharibəsində qələbəsi dünyaya sülh gətirib

Çin Sədri Si Cinpin İkinci Dünya müharibəsində Çin, Rusiya və ABŞ-ın qələbəsinin bütün dünyada sülh və sabitliyin təmin olunmasına xidmət etdiyini bildirib. xəbər verir ki, Si Cinpin bu barədə Çinin Şençjen şəhərində Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və ABŞ Prezidenti Donald Trampla keçirilən üçtərəfl

19 noyabr
.

ABŞ Tacikistana dəstək üçün 78 milyon dollar ayıracaq

ABŞ Tacikistanla ikitərəfli əməkdaşlıq haqqında beşillik saziş çərçivəsində bu ölkənin səhiyyə sisteminə dəstək üçün 78 milyon dollar ayıracaq. "Report" Tacikistanın Səhiyyə və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinə istinadən xəbər verir ki, bu, noyabrın 19-da Düşənbədə Tacikistan və ABŞ arasınd

20 noyabr
.

ABŞ-ın İrana qarşı hərbi əməliyyatlarının xərci 48,3 milyard dolları ötüb

ABŞ-ın İrana qarşı həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlara çəkdiyi xərclər 48,3 milyard dollara çatıb. xəbər verir ki, bu barədə Pentaqonun maliyyə məsələləri üzrə nümayəndəsi Artur Miller açıqlama verib. Onun sözlərinə görə, noyabrın 13-nə olan məlumata əsasən, fevralın sonunda başlayan münaqişə ilə bağl

20 noyabr
.

Aİ-nin Rusiyaya qarşı 22-ci sanksiyalar paketinin hazırlanması başa çatdırılıb

Avropa Komissiyası (AK) Rusiyaya qarşı sanksiyaların 22-ci paketinin hazırlanmasını başa çatdırıb. Paketə 150 fiziki və hüquqi şəxs daxil ediləcək. "Postimees" qəzetinin məlumatına görə, bunu Estoniyanın xarici işlər naziri Marqus Tsaxkna bildirib. "22-ci sanksiya paketi hazırdır. Buray

20 noyabr
.

Reuters: "Tayvan Çini seçkilərə müdaxilə etmək üçün minlərlə sosial media hesabından istifadə etməkdə ittiham edir"

Tayvan hakimiyyəti Çinin sosial şəbəkələr vasitəsilə ölkədə keçiriləcək seçkilərə təsir göstərməyə çalışdığını iddia edib. Reuters-ə istinadən xəbər verir ki, Tayvan minlərlə şübhəli hesabla bağlı Meta şirkətinə müraciət edib. Rəsmi açıqlamada 2 500-dən çox hesabın Çinlə əlaqəli təsir kampaniyasını

20 noyabr
.

ABŞ Prezidenti Putinlə danışıqların uğurla keçəcəyinə əminliyini ifadə edib

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Rusiya lideri Vladimir Putinlə danışıqlarda müsbət nəticələrin əldə ediləcəyinə əminliyini ifadə edib. xəbər verir ki, Tramp Çinin Şençjen şəhərində Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının sammiti çərçivəsindəki ikitərəfli görüşün əvvəlində bildirib. "Düşünürə

19 noyabr
.

GTA VI-nı dünyada ilk onlar oynadılar

Oyun dünyasının 13 ildir səbirsizliklə gözlədiyi "Grand Theft Auto VI" (GTA VI) ilk dəfə Yeni Zelandiyada oyunçuların istifadəsinə verilib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, "Rockstar Games" oyunu bütün dünyada eyni vaxtda deyil, ölkələrin yerli saat qurşaqlarına uyğun olara

19 noyabr
.

Səudiyyə Ərəbistanı Ər-Riyada hücum edən üç Husi raketini vurduğunu bildirib

Yəmənin İranla həmrəy olan Husilərlə mübarizə aparan Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi koalisiya şənbə günü Ər-Riyada atılan üç ballistik raketi ələ keçirib məhv etdiyini bildirib. Reuters-ə istinadən xəbər verir ki, bu, cümə axşamı günü ən hündür göydələninə zərbə endirildikdən sonra bir neç

21 noyabr
.

Fransa Ukraynaya 2 qırıcı verəcək

Fransa Ukraynaya hərbi dəstək çərçivəsində bu ölkəyə 2 ədəd "Mirage 200-5F" tipli qırıcı təyyarə tədarük edəcək. "Yeni Sabah" xəbər verir ki, rəsmi Parisin bu addımı Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin hava məkanını müdafiə etmək qabiliyyətinin artırılması və cəbhə xəttində hava üstünlüyünü

19 noyabr