Bədənini laboratoriyaya çevirən alim: Elm naminə oğlunu da təhlükəli təcrübələrə cəlb etdi

Bədənini laboratoriyaya çevirən alim: Elm naminə oğlunu da təhlükəli təcrübələrə cəlb etdiElm tarixində öz üzərində təcrübələr aparan alimlər az olmayıb. Lakin şotlandiyalı fizioloq Con Skott Haldeynin (John Scott Haldane) tətbiq etdiyi üsullar bu gün də qeyri-adi və riskli hesab olunur.

Qaynarinfo xəbər verir ki, təxminən 100 il əvvəl insan orqanizminin oksigen çatışmazlığına necə reaksiya verdiyini öyrənmək üçün müasir tədqiqat vasitələri mövcud deyildi. Bu səbəbdən bəzi alimlər araşdırmalarını aparmaq üçün öz həyatlarını təhlükəyə atırdılar. Şotlandiyanın varlı ailələrindən birində doğulan Con Skott Haldeyn 76 illik ömrünü məhz bu sahədə elmi tədqiqatlara həsr edib.

Oğlunu da təcrübələrə cəlb edib

Məqalədə qeyd olunur ki, həmin dövrdə müasir etik qaydalar və elmi nəzarət mexanizmləri hələ formalaşmadığından Haldeyn tədqiqatlarında olduqca riskli üsullardan istifadə edirdi.

O, müxtəlif qazların insan orqanizminə təsirini öyrənmək üçün hava keçirməyən xüsusi kamera hazırlamışdı. Alim bu kameraya daxil olaraq müxtəlif qazları, o cümlədən zəhərli qazları tənəffüs edir, orqanizmində baş verən dəyişiklikləri dəqiqliklə qeydə alırdı.

Mənbənin məlumatına görə, Haldeyn bəzi təcrübələrdə oğlu Cek Haldeyni (Jack Haldane) də iştirak etdirib və onu yüksək konsentrasiyalı xlor qazına məruz qoyub.

Qeyri-adi həyat tərzi

Alimin ailəsində baş verən qeyri-adi hadisələr qonşular arasında da məşhur idi.

Rəvayətə görə, bir gün qızı Naomi evə gələn dostuna zarafatla "Atam sənin qanını istəyir" dedikdən sonra uşaq qorxaraq evi tərk edib.

Başqa bir hadisədə isə Haldeyn küçədə sərxoş hesab edilərək polis tərəfindən saxlanılıb. O isə sərxoş olmadığını, sadəcə zəhərli qazlarla apardığı təcrübələrdən sonra bu vəziyyətdə göründüyünü izah etməyə çalışıb.

Mədənçilər və hərbçilər üçün mühüm yeniliklər

Haldeyn tədqiqatlarını yalnız laboratoriya ilə məhdudlaşdırmayıb. O, mədənlərə və kanalizasiya sistemlərinə enərək qaz sızmaları və zəhərlənmə halları ilə bağlı araşdırmalar aparıb.

Bu işlər nəticəsində daşına bilən tənəffüs cihazlarının hazırlanmasına mühüm töhfə verib.

Alim həmçinin mədənlərdə zəhərli qazların erkən aşkarlanması üçün kiçik quşlardan istifadə olunmasını təklif edib. Sonradan "mədəndəki kanareyka" kimi tanınan bu üsul uzun illər təhlükəli qazların müəyyənləşdirilməsi üçün tətbiq olunub.

Qaz maskaları və dalğıclıq sahəsinə töhfə

Birinci Dünya müharibəsi zamanı Haldeyn xlor, fosgen və iprit qazlarından qorunmaq üçün ilk qaz maskalarının hazırlanmasına töhfə verən alimlərdən biri olub.

O, eyni zamanda su altında təzyiq dəyişikliklərini araşdıraraq dekompressiya proseslərini öyrənib və müasir dalğıclıq qaydalarının formalaşmasına mühüm töhfə verib.

Karbonmonoksit üzərində təcrübələr

Haldeyn karbonmonoksitin qandakı hemoqlobinlə qarşılıqlı təsirini öyrənmək üçün öz üzərində təcrübələr aparıb.

O, tənəffüs etdiyi karbonmonoksitin miqdarını tədricən artıraraq qandakı hemoqlobinin karbonmonoksitlə doyma səviyyəsini ölçməyə imkan verən sadə və effektiv metod hazırlayıb.

Bundan başqa, atmosfer təzyiqinin insan orqanizminə təsirini öyrənmək məqsədilə ABŞ-nin Kolorado ştatındakı "Pikes Peak" zirvəsinə qalxaraq yüksək hündürlükdə oksigen çatışmazlığının təsirlərini araşdırıb.

Tarixçilərin fikrincə, Haldeyn öz bədənini elmi araşdırmalar üçün bir növ laboratoriyaya çevirərək fiziologiya elminin inkişafında mühüm rol oynayıb. Bununla yanaşı, onun bəzi təcrübələri müasir elmi-etik normalar baxımından qəbuledilməz hesab olunur.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Dünyada   Baxılıb: 972   Tarix: 28 iyul 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Toyda o qədər pul yığıldı ki, 4 nəfər güclə daşıdı - VİDEO

Siirtdə keçirilən qəbilə toyunda bəyin pulu daşıması görüntüləri böyük maraq doğurub. " "a istinadən xəbər verir ki, çoxlu sayda qonağın iştirak edən toy şəhərin tanınmış simalarından birinin oğlu üçün baş tutub. Bəy pulu daşımaq üçün yanında olan daha 3 nəfərdən kömək istəyib. Bəy və yoldaşlarını

17 sentyabr 2021
.

Kadırov çeçen komandiri təhdid etdi: "Səni yandıracağam"

Çeçenistan lideri Ramzan Kadırov etdiyi sərt çıxışlarla gündəmə gəlib. Unikal.org xəbər verir ki, çeçen səhra komandiri Əhməd Zakayevi təhdid edib. Kadırov Zakayevlə bağlı təhdidlərini çeçen dilində səsləndirib. "Əgər sən bir daha atamın adını çəksən, görəcəksən başına nə gəlir. Hətta bu dünya yans

16 sentyabr 2021
.

Bill Qeyts: "Dünya yeni pandemiyaya hazır deyil"

"Microsoft" şirkətinin təsisçisi Bill Qeyts dünyanın yeni pandemiyaya hazır olmadığını bəyan edib. Multimilyarderin fikrincə, bu hal həyəcan doğurur. Qeytsin qənaətinə görə, hazırlığın başlıca meyarı 100 gün ərzində bütün dünyanı vaksinlə təmin edəcək istehsal müəssisələrinin yaradılmasıdır

15 sentyabr 2021
.

Köçəryan Moskvaya gedə bilməyəcək - QADAĞAN EDİLDİ

Məhkəmə Ermənistanın keçmiş prezidenti, "Hayastan" blokunun rəhbəri Robert Köçəryanı ölkədən çıxmasını qadağan edib. APA-ya istinadən xəbər verir ki, bu barədə "Hayastan" blokunun mətbuat xidməti məlumat yayıb. Bildirilib ki, təxminən bir həftə əvvəl Rusiyanın hakim "Vahid Rusiya"

17 sentyabr 2021
.

Merkel rəsmi mərasimdə ayaq üstə dura bilmədi – VİDEO

Ötən illərdə ara-sıra titrəmələrilə diqqət çəkən Almaniya Kansleri Angela Merkel Albaniyada rəsmi qarşılanma mərasimi zamanı stulda əyləşib. Hökumət başçısının rəsmi protokola uyğun olaraq ayaq üstə dura bilməməsi onun səhhətilə bağlı gəzən şayiələri yenidən gündəmə gətirib. Qeyd edək ki, Merkel il

15 sentyabr 2021
.

Bu ölkədə iki yaşdan yuxarı uşaqların vaksinasiyasına başlanıldı

Kubada 2-10 yaş arasında olan uşaqların vaksinasiyasına başlanılıb. Hazırda Kubada yerli istehsal olan "Abdala" və "Soberana" adlı iki peyvənd var. Hər iki peyvəndin üç dəfə vurulması tələb olunur. Ötən həftə isə hökumət 11-18 yaş arası kubalıların peyvəndləmə prosesinə başlayıb

17 sentyabr 2021
.

Qəbirdən çıxanı gördü, videonu titrəyərək çəkdi - VİDEO

ABŞ sakini tərəfindən çəkilən qorxunc kadrlar hər kəsi heyrətə salıb. -a istinadən xəbər verir ki, qəbiristanlıqdan çıxan saçları çəkən Coel Morrison saçların niyə çıxdığına təəccüblənib və səlahiyyətlilərdən məsələyə baxılmasını istəyib. Qəbirstanlıqda yaxınını ziyarət edən Morrison qəbirdən çıxan saçların

17 sentyabr 2021
.

İki dəfə dünyaya gəldiyini deyən qadın ÖLKƏ RƏHBƏRİNİ DƏ ŞOKA SALDI

Reenkarnasiya həqiqətən var ya yox bilinmir, amma Hindistanda baş verən bu hadisə, ona olan baxışınızı tamamilə dəyişəcək. -a istinadən iki dəfə doğulduğunu iddia edən hindli Şanti Devinin ağlları başdan alan hekayəsini təqdim edir. Şanti Devi cəmi 4 yaşında ikən ailəsinə evindən 120 kilometr uzaqlıqd

18 sentyabr 2021
.

Bəylə gəlin həm bir-birilərinə, həm də seçdikləri namizədə "hə" dedilər - VİDEO

Rusiyanın Zabaykalsk diyarında gənc cütlük səsvermə zaman elə birbaşa seçki məntəqəsində nikaha girmək qərarına gəliblər. Beləliklə yeni evlilər bir gündə iki vətəndaşlıq borcunu yerinə yetiriblər. Hadisə Çita şəhərində qeydə alınıb. "Gənclərin Rusiyanın gələcəyinə səs verməsinə mane olan səbəblər

18 sentyabr 2021