"Müasir dövrdə Azərbaycan dilinin qarşısında yeni çağırışlar var" - AÇIQLAMA

"Dil, ilk növbədə, insanların bir-biri ilə ünsiyyət vasitəsi olmaqla yanaşı, xalqın düşüncə tərzini, dünyagörüşünü, tarixi yaddaşını və milli-mənəvi dəyərlərini özündə yaşadan böyük ictimai sərvətdir. İnsan öz fikrini, hisslərini və dünyaya münasibətini dil vasitəsilə ifadə edir. Xalqı xalq edən, onu tarix boyu yaşadan əsas amillərdən biri də məhz onun dilidir. Ona görə də dilə münasibət, əslində, milli kimliyə və milli yaddaşa münasibətdir. Azərbaycan dili də əsrlər boyu xalqımızın mənəvi varlığını yaşadaraq bu günə gəlib çatmış, zəngin və ifadə imkanları geniş olan dillərdən biridir".

Bu fikirləri Sonxeber.az-a Səs qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev deyib.

O, açıqlamasında qeyd edib ki, bu dil Nizaminin, Füzulinin, Xətainin, Nəsiminin, Vaqifin, Mirzə Cəlilin, Üzeyir Hacıbəylinin və digər böyük sənətkarların yaradıcılığında özünün yüksək bədii və fəlsəfi imkanlarını nümayiş etdirib:

"Müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin mühüm atributlarından biri kimi Azərbaycan dilinin dövlət dili statusu onun qorunmasına və inkişafına xüsusi məsuliyyət yaradır.

Bu baxımdan, avqustun 1-nin Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü kimi qeyd olunması sadəcə təqvim hadisəsi deyil. Bu tarix bizə bir daha xatırladır ki, ana dilinin qorunması yalnız dövlətin və ya ayrı-ayrı mütəxəssislərin deyil, bütövlükdə cəmiyyətin vəzifəsidir.

Müasir dövrdə Azərbaycan dilinin qarşısında yeni çağırışlar var. Qloballaşma, rəqəmsal texnologiyalar, sosial şəbəkələr, müxtəlif dillərdən söz və ifadələrin sürətlə dilimizə daxil olması təbii prosesdir. Dil qapalı sistem deyil və onun inkişafı başqa dillərlə qarşılıqlı əlaqədən də keçir. Lakin burada əsas məsələ alınma sözlərin mövcudluğu yox, onların dilimizin daxili qanunauyğunluqlarını, ifadə imkanlarını və ədəbi dil normalarını sıxışdırıb-sıxışdırmamasıdır.

Azərbaycan dilinin saflığını qorumaq deyəndə dili bütün xarici təsirlərdən təcrid etmək nəzərdə tutulmamalıdır. Əksinə, əsas məqsəd dilin inkişaf edən, zənginləşən, lakin öz milli simasını qoruyan canlı bir sistem kimi yaşamasını təmin etməkdir. Bunun üçün yeni anlayışlara Azərbaycan dilində qarşılıqların yaradılması, terminoloji bazanın təkmilləşdirilməsi və xüsusilə elm, texnologiya, informasiya texnologiyaları sahəsində Azərbaycan dilinin imkanlarının genişləndirilməsi vacibdir.

Hesab edirəm ki, burada təhsil sisteminin üzərinə xüsusi məsuliyyət düşür. Uşağa dil qaydalarını əzbərlətmək kifayət deyil. Ona düzgün, aydın və məntiqli danışmağı, oxumağı, yazmağı və fikrini Azərbaycan dilində ifadə etməyi öyrətmək lazımdır. Məktəb və ali təhsil müəssisələri ədəbi dilin qorunduğu və inkişaf etdirildiyi əsas məkanlardan biri olmalıdır. Xüsusilə, müəllimin nitqi şagird üçün ən mühüm nümunələrdən biridir.

Medianın məsuliyyəti isə daha böyükdür. Çünki media hər gün milyonlarla insanın dil mühitini formalaşdırır. Televiziya və radio aparıcılarının, jurnalistlərin, xəbər saytlarının dili cəmiyyət üçün bir növ nitq məktəbidir. Buna görə də efirdə və mediada sözlərin düzgün tələffüzünə, cümlə quruluşuna, terminlərin doğru istifadəsinə, lazımsız və yanlış alınma sözlərin qarşısının alınmasına daha ciddi yanaşılmalıdır. Jurnalistika yalnız informasiyanın çatdırılması deyil, həm də dil mədəniyyətinin formalaşdırılması missiyasıdır.

Eyni məsuliyyət sosial media istifadəçilərinə də aiddir. Rəqəmsal mühitdə yazı qaydalarının bilərəkdən pozulması, sözlərin təhrif edilməsi və yad dillərin mexaniki şəkildə qarışdırılması artıq geniş yayılmış haldır. Təbii ki, gündəlik sosial şəbəkə ünsiyyətinə ədəbi əsər tələbi qoymaq olmaz. Ancaq ictimai informasiya məkanında Azərbaycan dilinin nüfuzunu və normalarını qorumaq vacibdir.

Cəmiyyət də bu prosesin passiv müşahidəçisi olmamalıdır. Dilə hörmət yalnız dövlət sənədlərində və rəsmi tədbirlərdə Azərbaycan dilindən istifadə etməklə məhdudlaşmır. Ana dilində kitab oxumaq, savadlı danışmaq, düzgün yazmaq, uşaqlara Azərbaycan dilində zəngin söz ehtiyatı qazandırmaq da milli məsuliyyətdir.

Mən hesab edirəm ki, Azərbaycan dilinin gələcəyini qorumağın ən doğru yolu dili sadəcə qorumaq deyil, onu yaşatmaq, inkişaf etdirmək və müasir dünyanın bütün sahələrində işlək vəziyyətdə saxlamaqdır. Elm Azərbaycan dilində yazılmalıdır, müasir texnologiyalar Azərbaycan dilini dəstəkləməlidir, media Azərbaycan dilinin imkanlarını nümayiş etdirməlidir, təhsil isə bu dili yüksək səviyyədə mənimsəmiş nəsil yetişdirməlidir.

Çünki dil yalnız keçmişdən bizə miras qalan sərvət deyil. Dil həm də gələcək nəsillərə bizim ötürəcəyimiz milli mirasdır. Bu gün Azərbaycan dilinə münasibətimiz sabah bu dilin hansı səviyyədə yaşayacağını müəyyənləşdirəcək.

Azərbaycan dili dövlətimizin, milli kimliyimizin və mənəvi varlığımızın mühüm sütunlarından biridir. Onu qorumaq hər bir azərbaycanlının, inkişaf etdirmək isə bütün cəmiyyətin ortaq vəzifəsidir".

Telegramda izləyin